Կենացներին վերջ տալու ժամանակը

Արցախում այս օրերին նշում են Հաղթանակի, Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի կազմավորման և Շուշիի ազատագրման 25-րդ տարեդարձը` եռատոնը: Տոնական միջոցառումների շրջանակներում` Արցախ է մեկնել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, նրան մայիսի 7-ին Ստեփանակերտի օդանավակայանում դիմավորել է Արցախի Նախագահ Բակո Սահակյանը: Արցախի միջազգային ճանաչման գործընթացի ուղղությամբ` չնայած պաշտոնական Երևանի հայտարարություններին, իրականում կյանքի չի կոչվում, հետևողական աշխատանք չի տարվում: ՀՀ ԱԳՆ-ն` ի դեմս, Էդվարդ Նալբանդյանի, նախաձեռնողական քաղաքականություն չի վարում: Քիչ թե շատ սուր հայտարարությունները ԼՂ հարցում իրականացվում է փոխարտգործնախարար Շավարշ Քոչարյանի մակարդակով: Օրերս էլ նա «Արմենպրես»-ին մեկնաբանել է Ադրբեջանի ԱԳ նախարարի տեղակալ Արազ Ազիմովի հայտարարությունը: Ադրբեջանի փոխարտգործնախարարը, անդրադառնալով հակամարտության լուծմանը, նշել էր, որ դրա համար որպես հիմք պետք է ծառայեն միջազգային իրավունքի նորմերն ու սկզբունքները և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևերը: Նա հայտարարել էր, թե հակամարտության կարգավորման գործում առաջընթաց չի լինի, քանի դեռ կողմերից մեկը չի ընդունում այդ հիմքը: Շավարշ Քոչարյանն արձագանքել է. «Ցանկացած հակամարտության կարգավորում, իսկապես, պետք է հիմնված լինի միջազգային իրավունքի և առաջին հերթին ՄԱԿ կանոնադրության վրա: ԱԳ փոխնախարարին անհրաժեշտ է հիշեցնել, որ, համաձայն ՄԱԿ կանոնադրության, պետության տարածքային ամբողջականությունը չի կարող հակադրվել ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքին: Ինչ վերաբերում է ՄԱԿ անվտանգության խորհրդի՝ 1993թ. ընդունած բանաձևերին, ապա հենց Ադրբեջանն է տապալել այդ բանաձևերի կատարումը, բանաձևեր, որոնց հիմնական պահանջը ռազմական գործողությունների դադարեցնումն էր: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության՝ Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո անցած տարածքների, ինչպես նաև Ադրբեջանի՝ ԼՂՀ վերահսկողության ներքո հայտնված տարածքների առկայությունն Ադրբեջանի՝ ինքնորոշված Լեռնային Ղարաբաղի դեմ ագրեսիայի և հենց Ադրբեջանի կողմից ՄԱԿ անվտանգության խորհրդի 1993թ. բանաձևերի չկատարման հետևանքներից մեկն է»: Շավարշ Քոչարյանը նաև հավելել է. «Փոխարտգործնախարարը, ըստ էության, մոռացել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակի շուրջ իրավական պարտադիր ուժ ունեցող հանրաքվեին պետք է մասնակցի միայն Լեռնային Ղարաբաղի բնակչությունը: Իսկ տվյալ հարցում Ադրբեջանի Սահմանադրության վրա հղումներն անտեղի են, քանի որ Սահմանադրությունը ընդունվել է Ադրբեջանի, Լեռնային Ղարաբաղի և Հայաստանի միջև ռազմական գործողությունների դադարեցման մասին եռակողմ համաձայնագրի կնքումից հետո: Այդպիսով Ադրբեջանը ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղն առնվազն որպես հակամարտության կողմ: Ավելին, որևէ պետություն իրավասու չէ իր ներքին օրենսդրությունը, այդ թվում՝ Սահմանադրությունը, հակադրել միջազգայնորեն ստանձնած պարտավորություններին, այն էլ՝ ՄԱԿ կանոնադրությամբ ստանձնած պարտավորություններին»: Մեկ այլ պաշտոնյա` ՀՀ պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանն էլ Interfax գործակալությանը տված հարցազրույցում շեշտել է, որ Լեռնային Ղարաբաղը թեկուզև չճանաչված, բայց երկիր է, այլ ոչ հակամարտություն, և մինչև տեղի չունենա այդ փաստի լիակատար գիտակցում, կարգավորում չի լինի: «Միակ գործոնը, որը հայտնվում է ուժի կիրառման արդյունքում, այս կամ այն կողմի վրա ճնշում գործադրելն է՝ բանակցային գործընթացում ավելի մեծ ճկունություն ցուցաբերելու համար: Արդյունքում միևնույն է պետք է լինեն բանակցություններ, միևնույն է պետք է լինի խաղաղություն, պետք է լինի խաղաղ համաձայնագիր: Եվ որքան ավելի խորը փակուղի է մտնում հակամարտությունը, ատելությունը, ագրեսիան, այնքան ավելի է դժվարանում լուծել նման հակամարտությունը»,-ասել է նա: Վիգեն Սարգսյանը նաև հավելել է. «Մենք հույս ունենք, որ Բաքվում որոշումների կայացման պատասխանատու մարդիկ գիտակցում են, որ շատ հեշտ է բացել քաոսի և լայնածավալ ռազմական գործողությունների, ամբողջ տարածաշրջանում էսկալացիայի դռները: Դա անպայմանորեն կուժեղացնի տարածաշրջանում ահաբեկչական խմբերի դերը, կաճի նաև արտաքին խաղացողների դերը, որոնք կսկսեն դրանից օգտվել»: Արցախում արդեն մեկ քառորդ դար դե ֆակտո անկախության պայմաններում մարդիկ են ապրում: Արցախցիները որոշումներ են կայացնում, նրանք ժողովրդավարական սկզբունքների, ազատ ընտրությունների հիման վրա ձևավորում են իշխանություն: Ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքն ու երկրների տարածքային ամբողջականության իրավունքը մեկը մյուսին չհակադրվող են: Հարցն այն է, թե հայկական դիվանագիտությունն այս 25 տարիների ընթացքում ի՞նչ քայլեր է ձեռնարկել Արցախի միջազգային ճանաչման ուղղությամբ, և առհասարակ` կա օրակարգում նման հարց` լրջորեն զբաղվելու այդ ուղղությամբ... Շարունակական ճառերի փուլին ի վերջո պետք է գա փոխարինելու իրական քայլերի շրջանը: Թամար Բագրատունի