Աննախադեպ փրկօղակ Սերժ Սարգսյանի համար

Նոյեմբերին նախատեսվող ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի ստորագրումից մեկուկես ամիս առաջ, թերևս, աննախադեպ քայլ արվեց. հոկտեմբերի 13-ին Եվրամիությունը և ՀՀ ԱԳՆ-ն միաժամանակ հրապարակեցին Հայաստանի հետ նախաստորագրված համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը, որի վերջնական ստորագրումը նախատեսվում է գալիք նոյեմբերին Բրյուսելում՝ Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովին: ՀՀ ԱԳՆ-ի կայքում տեղադրված է 357 էջերից կազմված համաձայնագրի ոչ պաշտոնական թարգմանությունը: Սա կարելի է աննախադեպ քայլ համարել, որովհետև սովորաբար մինչև վերջնական փաստաթղթի ստորագրումը՝ համաձայնագրի տեքստը ԵՄ-ն չի հրապարակում: Սա, ի դեպ, տեղի ունեցավ վերջերս համառորեն ուժգնացող կասկածների ֆոնին. խոսակցություններ էին ինտենսիվանում, թե ՀՀ-ԵՄ համաձայնագրի ստորագրումը կրկին կասկածի տակ է: Իսկ այս քայլը, որոշակիորեն, հույս է ներշնչում, որ ՀՀ-ԵՄ համաձայնագիրն, այնուամենայնիվ, նոյեմբերին կստորագրվի: Մեկ ամիս առաջ Հայաստանում Եվրամիության պատվիրակության ղեկավար, դեսպան Պյոտր Սվիտալսկին ասաց, որ համաձայնագրի տեքստը գաղտնի կմնա այնքան ժամանակ, քանի դեռ այն վերջնականապես ստորագրված չէ: ՀՀ ԱԳՆ-ից «Ազատությանը» հայտնել են, որ չնայած սովորաբար համաձայնագրերի տեքստը չի հրապարակվում, այդուհանդերձ այս անգամ փոխադարձ համաձայնությամբ որոշվել է հանրայնացնել ստորագրվելիք փաստաթուղթը: ԱԺ Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը ղեկավարող Արմեն Աշոտյանն էլ ասաց, որ համաձայնագրի նախապես հրապարակումը արտառոց չէ, և սա փաստում է, որ եվրոպական կողմը Բրյուսելում ավարտել է փաստաթղթի համաձայնեցման աշխատանքները: Հայկական կողմը պատրաստ է ստորագրել այդ փաստաթուղթը գալիք գագաթնաժողովին, սա հստակ է: Այս մասին ամենաբարձր ամբիոնից` ՄԱԿ-ի ամբիոնից, հայտարարեց Սերժ Սարգսյանը: Այսինքն, հայկական կողմից որևէ խնդիր և խոչընդոտ չկա, համենայնդեպս այդպես են պնդում իշխող ՀՀԿ-ից: Աշոտյանն ակնարկել է, թե ԵՄ-ում կան որոշ տեխնիկական խնդիրներ. «Եվրոպական կողմի վարչարարությունը բավական բարդ է: Հաշվի առնելով մի շարք եվրոպական երկրներում քաղաքական, ընտրական ցիկլերը` այդ խնդիրները տեխնիկական կարող են լինել և մենք մեծ հույս ունենք, որ քաղաքական կամք կդրսևորի նաև ԵՄ-ի կողմից, որպեսզի արագացնեն փաստաթղթի ստորագրման համար համաձայնությունների տրամադրումը ազգային մարմինների կողմից»: Համաձայնագրի 386 հոդվածներից առաջինը, որպես նպատակ նշում է Հայաստանի և Եվրամիության միջև համապարփակ քաղաքական և տնտեսական գործընկերությունն ու համագործակցությունը՝ հիմնված ընդհանուր արժեքների և սերտ կապերի վրա, այդ թվում՝ բարձրացնելով Հայաստանի մասնակցությունը Եվրամիության քաղաքականությանը, ծրագրերին ու աշխատանքներին: Համաձայնագիրը ծայրահեղ անհրաժեշտություն է Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերությունների համար: Այն, փաստացի բացի մաքսային հարցերից մյուս բոլոր հարցերին պրակտիկորեն անդրադառնում է: Սահմանում է այն հիմնական չափանիշները կամ չափորոշիչները, որոնք ընդունվում են երկու կողմերի կողմից` տարբեր ոլորտում համատեղ գործողություններ իրականացնելու ուղղությամբ: Օրինակ՝ համաձայնագրի էներգետիկ համագործակցության և ատոմային անվտանգության բաժնում առանց ժամկետների հստակեցման նշված է, որ անհրաժեշտ է փակել Մեծամորի ատոմակայանը և իրականացնել նոր հզորությամբ դրա փոխարինումը: Անդրադարձ կա նաև ղարաբաղյան հակամարտությանը: Նրանում ասվում է, որ ճանաչում են հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված Հայաստանի հանձնառության կարևորությունը և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների առաջնորդությամբ ընթացող բանակցությունների շրջանակներում հնարավորինս շուտ կարգավորման հասնելու անհրաժեշտությունը: Փաստացի այս համաձայնագրով Եվրամիությունն իր աջակցությունն է հայտնում Մինսկի խմբի ձևաչափին, ինչը խիստ կարևոր է, և դառնում է փաստացի եվրոպական քաղաքականություն, և որին բարդ կլինի հակազդելը, հաշվի առնելով Բաքվի ջանքերը: Հիշեցնենք, որ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը նախաստորագրվեց այս տարեսկզբին: Մինչ այդ Հայաստանը շուրջ չորս տարի Եվրամիության հետ բանակցել էր Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ, սակայն այդ փաստաթուղթն այդպես էլ կյանքի չկոչվեց այն բանից հետո, երբ Հայաստանը 2013-ին ցանկություն հայտնեց միանալ Ռուսաստանի գլխավորած Մաքսային միությանը: Ասոցացման չստորագրված համաձայնագրի տեքստը նախապես չէր հրապարակվել: Այժմ ստորագրվելիք փաստաթղթի քաղաքական մասը գրեթե նույնն է, ինչ ասոցացման համաձայնագրում, սակայն էականորեն տարբերվում է տնտեսական մասը: Իհարկե, նոյեմբերին Հայաստանի հետ ստորագրվելիք փաստաթուղթը հսկայական տարբերություն կունենա Վրաստանի, Մոլդովայի, Ուկրաինայի հետ ստորագրած փաստաթղթից: Հայաստանը, հանդիսանալով Եվրասիական տնտեսական միության անդամ, չի ստանալու այն հնարավորությունները ու լիազորությունները ազատ առևտրի գոտի մտնելու, որը կարող էր ստանալ, եթե ստորագրեր Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագիրը: Համաձայնագրի տնտեսական մասում Հայաստանը պարտավորվում է քայլեր ձեռնարկել շուկայական տնտեսության զարգացման և իր տնտեսական ու ֆինանսական կարգավորումներն ու քաղաքականությունն աստիճանաբար Եվրամիության չափանիշներին մոտեցնելու ուղղությամբ: Եվրամիությունն, իր հերթին պետք է աջակցի Հայաստանին Կենտրոնական բանկի անկախության, գների կայունության, պետության ֆինանսական հուսալիության, կայուն փոխարժեքի և այլ հարցերում: Փաստաթղթում նշվում է նաև կողմերի քաղաքացիների շարժունակության խթանման անհրաժեշտությունը` ինչպես մուտքի վիզաների դյուրացման համաձայնագրերի կիրառման, այնպես էլ համապատասխան ժամանակահատվածում վիզաների ազատականացման շուրջ երկխոսություն սկսելու միջոցով: Հավելենք նաև, որ վերջնական ստորագրումից հետո փաստաթուղթն ուժի մեջ մտնելու համար պետք է հաստատվի, ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ ԵՄ անդամ երկրների կողմից: Թամար Բագրատունի