«Արյան ագարակը ինքնասպանությունից առաջ»

Մայիսի 25-ին Գ․Սունդուկյանի ազգային ակադեմիական թատրոնում մեկնարկեց Գրքի երևանյան 6-րդ փառատոնը։Փառատոնի շրջանակներում կայացավ խորհրդահայ գրող Վաչե Սարգսյանի «Ակեղդամա» եռահատոր վեպի առաջին երկու մասերի շնորհանդեսը։«Ակեղդամա» հողի մի կտոր է,որ հրեաները գնեցին իբրև գերեզմանատեղի՝ Քրիստոսի «արյան գնով»։Թարգմանաբար նշանակում է արյան ագարակ,հենց այդպես էլ կոչվել է երրորդ վեպը։

Հեղինակը սկսել է գրել վեպը 1960-ական թթ. ՊԱԿ-ի բանտերում և գուլագյան ճամբարներում 16-ամյա ազատազրկումից վերադառնալուց հետո: Վեպի գլխավոր հերոսի, որ մեծ մասամբ ինքը հեղինակն է, աչքերով բացահայտվում է գուլագյան դաժան իրականությունը: Սարգսյանը, խրախուսված Վասիլի Գրոսմանի հետ հանդիպումից գրել և բացահայտել Խորհրդային Գուլագի մասին ճշմարտությունը, վեպի առաջին տարբերակն ավարտում է 1964-ին, որը հաստատվում է հրատարակության խրուշչովյան ձնհալի այս վերջին տարում: Վերջին պահին, սակայն, վեպը դուրս է հանվում հրատարակությունից, բայց Սարգսյանը շարունակում է աշխատել մինչև իր ինքնասպանությունը 1987 թ.:

Նախագիծն իրականացրել է Աշոտ Հովհաննիսյանի անվան հումանիտար հետազոտությունների ինստիտուտը Վաչե Սարգսյանի ընտանիքի աջակցությամբ:

Հետազոտության հեղինակը գրականագետ Սիրանուշ Դվոյանն է,որը առաջին անգամ,երբ կարդացել է վեպը տարօրինակ տպավորություն է ունեցել։ Ասում է՝ լավ գեղարվեստական գործ չէր,որովհետև իր իմացածի չափանիշներին չի համապատասխանել,սակայն այն նոր մարտահրավեր է եղել գրականագետի համար։«Այն նոր մարտահրավեր էր՝ գրականությունն ինչպես են ըմբռնում,նոր ձևավորված գեղարվեստականության չափանիշները ուղղափառորեն կիրառելով, թե ականջալուր լինել այս հեղինակը ինչ է արել ի վերջո և փորձել իր արածի կոնտեքստում տեսնել այն արժանիքները, որը որ բերում է այս տեսակ գրականություն»։

Գրքի խմբագիր Նարե Սահակյանը ներկայացրեց գրողի ձեռագրի առանձնահատկությունները։«Գրողը յուրահատուկ մոտեցում է ցուցաբերել ժամանակաձևերին,որը անընդհատ խախտվում է։Հեղինակը միջակետը համարել է վերջ,սակայն վերջակետերից ևս չի խուսափել։Նա ունի նաև բազմակետեր,որոնք ձգվում են ամբողջ էջով մեկ»,-ասում է Նարե Սահակյանը ,ապա հավելում,որ դրանք հնարած կետադրական նշաններ են,որոնք կարեղ են տեսքստի մեջ որոշակի դադար նշանակել։

Լիլիթ Մուրադյան