Եվրոպան ու Ռուսաստանը` Ալիևի կեղտոտ «լվացքատանը»

Իրապես սկանդալային բացահայտումներ, երկրի ու մերձավորների խայտառակություն, միայն այսպես կարելի է որակել Կոռուպցիայի և կազմակերպված հանցավորության լուսաբանման նախագծի` OCCCRP-ի հրապարակած տվյալները` Ադրբեջանի նախագահի ու նրա մերձավորների առնչությամբ: «Ադրբեջանական լվացքատուն», այսպես են բնութագրում OCCCRP-ի երկուշաբթի օրը հրապարակված զեկույցի հեղինակները փողերի լվացման այն մեխանիզմը, որ գործել է 2012-ից 2014 թվականներին եվրոպական մի շարք երկրներում: Ծավալուն այս հետաքննության մանրամասները երկուշաբթի երեկոյան հրապարակվեցին բրիտանական հեղինակավոր The Guardian թերթում, հայտնում է «Ազատությունը»: Այդ հրապարակման համաձայն, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի ընտանիքն ու դրան մոտ կանգնած պաշտոնյաներն ու գործարարներն ընդամենը երկու տարում եվրոպական բանկերից մեկի և Մեծ Բրիտանիայում հատուկ այդ նպատակով գրանցված չորս ընկերությունների միջոցով շուրջ 3 միլիարդ դոլար են օրինականացրել: Ադրբեջանից դուրս բերված գումարների լվացման մասին վկայող բանկային փաստաթղթերն առաջինը կարողացել են հայթայթել դանիական Berlingske թերթի լրագրողները: Դանիական մամուլի հետաքրքրությունն այս պատմության հանդեպ պատահական չէ: Ադրբեջանից դուրս բերված գումարները սկզբում փոխանցվել են դանիական Danske բանկի էստոնական մասնաճյուղ, որտեղից էլ հետագայում վերաբաշխվել են Մեծ Բրիտանիայում գրանցված ընկերությունների հաշվեհամարներին: «Այդ ընկերություններից երկուսը գտնվում էին Անգլիայի, ևս երկուսը Շոտլանդիայի տարածքում», - գրում է լոնդոնյան The Guardian-ը: Հետաքննող լրագրողների փոխանցմամբ, այդ աստղաբաշխական գումարները հետագայում օգտագործվել են մի շարք հիմնական ուղղություններով` թանկարժեք ունեցվածք ձեռք բերելու, բրիտանական մասնավոր դպրոցներում վարձավճարներ մուծելու և, թերևս ամենակարևորը, եվրոպացի ազդեցիկ պաշտոնյաներին ու քաղաքական գործիչներին, լրագրողներին և գործարարներին կաշառելու նպատակով: Զեկույցի հեղինակները մասնավորաբար նշում են ԵԽԽՎ իտալացի անդամ, այդ կառույցում Եվրոպայի ժողովրդական կուսակցության խմբակցության նախկին ղեկավար Լուկա Վոլոնտեի անունը, ում ջանքերի շնորհիվ 2013-ին տապալվեց Ադրբեջանում քաղբանտարկյալների առկայության մասին վկայող զեկույցի ընդունումը: Հետաքննող լրագրողների պնդմամբ, բանկային փաստաթղթերը վկայում են, որ այդ ժամանակահատվածում Վոլոնտեն ադրբեջանական իշխանություններից շուրջ 2 միլիոն եվրո է ստացել. - «Եվս 820 հազար եվրո է ստացել Գերմանիայի Բունդեսթագի նախկին պատգամավոր Էդուարդ Լինտների ղեկավարած հիմնադրամը: Ուշագրավ է, որ Լինտները 61 հազար եվրո է ստացել 2013 թվականի աշնանը՝ Ադրբեջանում կայացած նախագահական ընտրություններից երկու շաբաթ անց: Գերմանացի քաղաքական գործիչը դիտարկում էր այդ ընտրությունների ընթացքը՝ նշելով, որ «քվեարկությունը համապատասխանում էր Գերմանիայում ընդունված չափանիշներին»: Ըստ հետաքննող լրագրողների, Ադրբեջանում գործող մասնավոր ընկերություններից մեկից շուրջ 400 հազար եվրո էր ստացել նաև բուլղարացի տնտեսագետ Կալին Միտևը, որն անցյալ տարի ընդգրկվել է Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) խորհրդի կազմում: Ուշագրավ է, որ Միտևի կինը UNESCO-ի գլխավոր քարտուղար Իրինա Բոկովան է, որը 2010-ին այս կառույցի բարձրագույն պարգևը` Մոցարտի շքանշանն էր հանձնել Ադրբեջանի առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիևային: Զեկույցի հեղինակների պնդմամբ, փողերի լվացման այս մեխանիզմին մասնակցել է ռուսական արտադրության սպառազինության վաճառքի մենաշնորհային իրավունք ունեցող РосОборонЭкспорт ընկերությունը: Danske բանկի գաղտնազերծված փաստաթղթերի համաձայն, РосОборонЭкспорт-ը 2012-ին 29 միլիոն ամերիկյան դոլար է փոխանցել փողերի լվացման այս մեխանիզմում ներգրավված ընկերություններից մեկին: Եվս 1 միլիոն 800 հազար դոլար է փոխանցվել Ադրբեջանի առաջին փոխվարչապետ Յաղուբ Էյուբովի որդուն պատկանող օֆշորային ընկերության հաշվեհամարներին: РосОборонЭкспорт-ը ևս մեկ փոխանցում է կատարել Մեհրիբան Ալիևայի հոր` Արիֆ Փաշաևի հետ առնչություններ ունեցող մի ընկերությանը: Այս բոլոր փոխանցումները կատարվել են այն ժամանակահատվածում, երբ Ադրբեջանը շուրջ 4 միլիարդ դոլարի սպառազինություն էր ձեռք բերել նույն РосОборонЭкспорт ընկերություններից: Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմն արդեն արձագանքել է հետաքննող լրագրողների բացահայտումներին: «Ո՛չ Ադրբեջանի նախագահը, ո՛չ էլ նրա ընտանիքի անդամները որևէ առնչություն չունեն հոդվածում տեղ գտած մեղադրանքներին: Մենք գիտենք, որ այս ամենի թիկունքում կանգնած է Ջորջ Սորոսը, որը միջազգային հանրության շրջանում կեղծարարի, խաբեբայի և ստախոսի համբավ ունի: Այն հանգամանքը, որ The Guardian թերթում հրապարակված հոդվածի հեղինակներից մեկը հայկական ծագում ունեցող լրագրողուհի Դիանա Նահապետյանն է, վկայում է, որ այս կեղտոտ մեղադրանքները նաև համաշխարհային հայության ձեռքի գործն են», - նշված է Ադրբեջանի նախագահի մամուլի ծառայության այսօր տարածած հայտարարության մեջ: Մինչդեռ այս հրապարակումն ունեցավ հետևանքներ... Բրիտանական ընդդիմությունը պահանջում է պաշտոնական հետաքննություն սկսել` Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի մերձավոր շրջապատի կողմից Միացյալ Թագավորության տարածքում փողերի լվացմամբ զբաղվելու մասին տեղեկությունների իսկությունը պարզելու նպատակով: Այս մասին հաղորդում է բրիտանական ամենաազդեցիկ պարբերականներից մեկը` The Guardian-ը: Լիբերալ-դեմոկրատների նախկին առաջնորդ, խորհրդարանի անդամ Թիմ Ֆարոնը հայտարարում է՝ ադրբեջանական փողերի լվացման ողջ պատմությունը հնարավոր դարձավ այն պարզ պատճառով, որ «մասնավոր ընկերությունների գործունեության դաշտը մեծ Բրիտանիայում թույլ վերահսկելի է»: «Մեզ լիարժեք հետաքննություն է անհրաժեշտ, որպեսզի մենք վստահ լինենք, որ այդ կեղտոտ փողերի միջոցով Միացյալ Թագավորության տարածքում չեն փորձել քաղաքական ազդեցության լծակներ ձեռք բերել: Ադրբեջանի կառավարությունը մարդու իրավունքների անդադար խախտումներ է թույլ տալիս, և այժմ պարզվում է, որ այդ վարչակազմը արդյունաբերական մասշտաբների ծախսեր է իրականացրել [Մեծ Բրիտանիայի տարածքում]»,- հայտարարել է Ֆարոնը: Լեյբորիստական կուսակցության ստվերային կառավարության կազմում ֆինանսների նախարարի պաշտոնը զբաղեցնող Պիտեր Դոուդի խոսքով ևս շուտափույթ հետաքննության անցկացումը բխում է նախևառաջ Մեծ Բրիտանիայի պետական շահերից: «Փողերի լվացումը հարվածում է մեր տնտեսությանը, դա գողություն է, նման գործողությունների հետևանքով բրիտանական հասարակությունը կոռումպացվում է: Երկրի ֆինանսական համակարգը պետք է արդյունավետորեն նպաստի ներդրումների հոսքին, որը բարերար ազդեցություն կունենա ողջ տնտեսության վրա, այլ ոչ թե կավելացնի բրիտանացի և օտարերկրյա հանցագործների ու պլուտոկրատների օֆշորային հաշվեհամարներում եղած ֆինանսական միջոցները»,- նշել է Դոուդը: Եվրախորհրդարանում Մեծ Բրիտանիան ներկայացնող Կանաչների կուսակցության անդամ Մոլի Սքոթ Կատոն ադրբեջանական փողերի շուրջ ծագած սկանդալը շոկային է անվանում: «Մեծ Բրիտանիայում գործող ընկերությունների և օֆշորային գոտիների միջև հարաբերություններն այլասերում են [այլ պետությունների] վերնախավերին: Հետագայում էլ այդ նույն մարդիկ անազնիվ ճանապարհով վաստակած այդ միջոցներով սկսում են քաղաքական ազդեցություն գնել` կանխելով մարդու իրավունքների խախտումների և վատ կառավարման համար պատասխանատվության կանչվելու հեռանկարները»,- նշում է Եվրախորհրդարանի բրիտանացի պատգամավորը: Հավելենք նաև, որ Transparency International Միջազգային հակակոռուպցիոն կազմակերպությունը կոչ է արել հետաքննել Ադրբեջանի կողմից եվրոպացի գործիչներին կաշառելու փաստերը և պատժել բոլոր այն անձանց ու կազմակերպություններին, ովքեր ներգրավված են եղել այդ գործում: Transparency International-ի հայտարարության մեջ նշվում է, որ սեպտեմբերի 7-ին կոռուպցիայի հետաքննությամբ զբաղվող ԵԽԽՎ հատուկ խմբին են ներկայացնելու ապացույցներ՝ պահանջելով դեպքի լիարժեք ու թափանցիկ հետաքննության իրականացում: Թամար Բագրատունի