Ինչու՞ հիշեցին հայ-թուրքական հարաբերությունների մասին, Թրամփը քայլ կանի՞

Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների կոմիտեն 2 օր առաջ բանաձև է ընդունել Թուրքիայի վերաբերյալ, որում կոչ է արել աշխատանքներ տանել Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորելու ուղղությամբ: Բանաձևն ընդունվել է 51 կողմ, 3 դեմ և 14 ձեռնպահ ձայներով: Վերջնական քվեարկությունը տեղի կունենա հուլիսին, Եվրախորհրդարանի հաջորդ լիագումար նստաշրջանում: Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների կոմիտեն Թուրքիայում բարեփոխումների վերաբերյալ իր ամենամյա գնահատականում նշել է, որ 2016թ. ծանր տարի է եղել Թուրքիայի համար՝ կապված Սիրիայում պատերազմի հետևանքով փախստականների հոսքի, ահաբեկչությունների և պետական հեղաշրջման փորձի հետ: Կոմիտեն դատապարտել է հեղաշրջման փորձը և իր համերաշխությունը հայտնել Թուրքիայի ժողովրդին: Բանաձևում ընդգծվում է ԵՄ-Թուրքիա լավ հարաբերությունների կարևորությունը, բաց երկխոսությունը, որը առանցքային է ընդհանուր խնդիրները լուծելու համար, որոնց թվում են միգրացիան, անվտանգությունն ու ահաբեկչության դեմ պայքարը: Եվրապատգամավորները առաջարկել են արդիականացնել ԵՄ-Թուրքիա հարաբերությունները, իսկ նոր համաձայնագրի հիմքում դնել մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների հարցը: Այդուհանդերձ, Եվրախորհրդարանի պատգամավորները նշել են, որ հեղաշրջման փորձին ի պատասխան Թուրքիայի իշխանությունների ձեռնարկած միջոցները անհամաչափ են: Նրանք ափսոսանք են հայտնում, որ Թուրքիայում փակում են լրատվամիջոցներ, զանգվածաբար աշխատանքից ազատվում են պետծառայողներ, կալանավորվում են լրագրողներ, դատավորներ ու իրավապաշտպաններ, ինչպես նաև փակվում են դպրոցներ ու համալսարաններ: Ի գիտություն ընդունելով Թուրքիայում վերջերս տեղի ունեցած հանրաքվեն, որով ընդլայնվեցին նախագահի լիազորությունները, Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների կոմիտեն կոչ է արել ԵՄ-ին անհապաղ պաշտոնապես դադարեցնել Թուրքիայի անդամակցության բանակցությունները, եթե Թուրքիայում բարեփոխումների սահմանադրական փաթեթը չփոփոխվի: Կոմիտեն անհանգստություն է հայտնել Թուրքիայում մարդու իրավունքների, մամուլի ազատության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի խնդիրներում առկա իրավիճակով: Նրանք դատապարտել են Թուրքիայում մահապատիժը վերականգնելու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի մտադրությունը, ինչը կհանգեցնի ԵՄ-ին անդամակցության բանակցությունների անհապաղ դադարեցմանը: Բանաձևի ուղղումներից մեկում պատգամավորները կոչ են անում Թուրքիային և Հայաստանին աշխատանքներ տանել հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ և նշում, որ հայ-թուրքական սահմանի բացումը կարող է հանգեցնել հարաբերությունների կարգավորման: «Չնայած բոլոր ներքին տարաձայնություններին, Եվրախորհրդարանը միակարծիք է, երբ խոսքը վերաբերում է Թուրքիայում մարդու իրավունքների խախտումներին: Արտակարգ դրության շարունակումը անհամաչափ բացասական ազդեցություն է ունենում թուրք հասարակության վրա: Հազարավոր մարդկանց, այդ թվում պատգամավորների, քաղաքապետերեի կամայական կալանավորումները խիստ անհանգստացնող են»,-ասել է հոլանդացի պատգամավոր Քաթի Փիրին ու հավելել. «Քանի որ առաջարկվող սահմանադրական բարեփոխումների փաթեթը չի համապատասխանում ԵՄ անդամության չափանիշներին, զեկույցը կոչ է անում պաշտոնապես դադարեցնել Թուրքիայի՝ ԵՄ անդամակցության բանակցությունները, եթե Թուրքիան շարունակի այդ փոփոխությունները: Մենք հույս ունենք, որ Թուրքիայի կառավարությունը լրջորեն կընդունի Վենետիկի հանձնաժողովի առաջարկները, ինչպես նաև այն փաստը, որ Թուրքիայի բնակչության կեսը դեմ է քվեարկել հանրաքվեի ժամանակ»: Այսպես, ի թիվ այլ հարցերի` Եվրախորհրդարանը հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման կոչ է անում: Եվրոպայի Հայ դատի հանձնախումբը ողջունել է Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների կոմիտեի ընդունած բանաձևը Թուրքիայի վերաբերյալ: Բանաձևի ուղղումներից մեկում պատգամավորները կոչ են անում Թուրքիային և Հայաստանին աշխատանքներ տանել հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ և նշում, որ հայ-թուրքական սահմանի բացումը կարող է հանգեցնել հարաբերությունների կարգավորման: «Ամերիկայի հայկական համագումարի» հոգաբարձուների խորհրդի համանախագահ Էնթոնի Բարսամյանը «Ազատության» հետ հարցազրույցում նկատել է, թե հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ Միացյալ Նահանգները, հավանաբար, դիվանագիտական որոշակի քայլեր է ձեռնարկում, սակայն այս պահին «ճեղքում» չկա: ԱՄՆ խոշորագույն հայկական լոբբիստական կառույցներից մեկի ղեկավարը, որը Երևանում էր` հանդիպումներ է ունեցել նաև երկրի բարձրագույն իշխանության ներկայացուցիչների հետ: «Հավանաբար, ընթացքի մեջ են դիվանագիտական որոշակի քայլեր և քննարկումներ՝ [Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ]: Սակայն, այս պահին որևէ ճեղքում չկա: Այսօր մի հոդված կարդացի, որի հեղինակը՝ Թուրքիայի նախկին դիվանագետներից մեկը կոչ է անում Անկարային՝ ավելի լավ հարաբերություններ հաստատել Հայաստանի հետ», ասել է Բարսամյանը: ԱՄՆ-ը, ինչպես հայտնի է, Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման առանցքային միջնորդներից է: Նախկին պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը ներկա էր, երբ 2009թ․ հոկտեմբերին Շվեյցարիայի մայրաքաղաք Ցյուրիխում Հայաստանի և Թուրքիայի ԱԳ նախարարներ Էդվարդ Նալբանդյանն ու Ահմեդ Դավութօղլուն ստորագրեցին երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման և հարաբերությունների զարգացման մասին նախնական արձանագրությունները: Արդեն լրանում է 8-րդ տարին, սակայն արձանագրություններն այդպես էլ կյանքի չկոչվեցին: 2010թ. փետրվարին նախագահ Սարգսյանը վավերացման նպատակով այն ուղարկել էր Ազգային ժողով: Սակայն այն բանից հետո, երբ պաշտոնական Անկարան սկսեց նախապայմաններ առաջադրել, արձանագրությունների վավերացումը կապելով Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի հետ, Հայոց ցեղասպանության 95-րդ տարելիցից 2 օր առաջ՝ 2010թ. ապրիլի 22-ին Հայաստանի իշխանությունները որոշեցին առկախել արձանագրությունների վավերացման գործընթացը: 2015-ին էլ, Սերժ Սարգսյանի հրամանագրով, այդ արձանագրություններն Ազգային ժողովից հետ կանչվեցին: Թե՛ ԱՄՆ-ն, թե՛ Եվրոպան Թուրքիայից որոշակի քայլեր են ակնկալում մարդու իրավունքների, երկրում ժողովրդավարության մակարդակի հետևողական նվազման, մամուլի հանդեպ գործողությունների նկատմամբ: Այս ամենի համատեքստում, սակայն ուշագրավ է, որ արևմուտքը սկսում է Էրդողանի իշխանությունից նաև Հայաստանի հետ սահմանի բացման թեման վերակենդանացնել: Իհարկե, սա չի նշանակում, որ պաշտոնական Անկարան ականջալուր է լինելու այսօրինակ բանաձևերի կոչերին, առավելևս Էրդողանի, այսօրվա իշխանությունը, որը հակադրվում է տարբեր հարցերում թե՛ ԱՄՆ-ին, թե՛ Եվրոպային: Բայց, ինչպես ասում են, ո՞վ գիտե, թե ինչ կարող է մի օր անցնել անկանխատեսելի Էրդողանի մտքով: Թամար Բագրատունի