Ողբերգությունները կշարունակվեն․Հայկ Հարությունյանն առաջինն էր

Երկու օր է հայ հանրությունը քննարկում է 2003-2008 թվականներին Հայաստանի ոստիկանության պետի պաշտոնը զբաղեցրած Հայկ Հարությունյանի մահվան հանգամանքներն ու պատճառները: Ամենատարբեր կարծիքներ են հնչում, վարկածներ են առաջ քաշվում:

Ոստիկանության նախնական վարկածով՝ տեղի ունեցածը ինքնասպանություն է, իշխանականների առաջ քաշած թեզով՝ սպանություն, ընդ որում՝ այնպիսի շրջանակների կողմից պատվիրված, որոնց ձեռնտու չէր Հայկ Արտյոմիչի ցուցմունքները, վերջինս Մարտի 1-ի գործով առանցքային վկա էր, ըստ տարբեր աղբյուրների՝ հաճախ է կանչվել հարցաքննության, դեպքի օրն էլ հարցաքննության ծանուցագիր է ունեցել: Բնական է, որ իշխանական շրջանակների կողմից սլաքներն ուղղվում են նախկինների եւ հատկապես Մարտի 1-ի գործով երկրի թիվ մեկ անբաստանիալ Ռոբերտ Քոչարյանի կողմը: Հանրությանը հետաքրքրող այս թեման, բնականաբար, հայտնվեց նաեւ ԶԼՄ-ների ուշադրության տիրույթում եւ որոշներն առաջ անցնելով մյուսներից հրապարակեցին միջադեպի մասին իրենց ունեցած անանուն տեղեկությունները: Hayeli.am-ը թերեւս առաջինն էր, որ հղում անելով իր աղբյուրներին հրապարակեց՝.«Ինձ պարտադրում են սուտ ցուցմունք տալ, ախր Ռոբերտ Քոչարյանն ու Գեղամ Պետրոսյանը մեղավոր չեն».Հայկ Հարությունյանի վերջին խոսքերը ինքնասպանությունից առաջ վերտառությամբ» լուրը: Մենք տեղեկություն էինք ստացել, որ դեպքը տեղի է ունեցել վկաների ներկայությամբ: Հայկ Հարությունյանը ներկաներին ասել է. «Գլխավոր դատախազն ու Սասուն Խաչատրյանը կյանքս կերան էս մի քանի ամիս է, ինձ պարտադրում են սուտ ցուցմունք տալ Ռոբերտ Քոչարյանի և Գեղամ Պետրոսյանի դեմ, ախր նրանք մեղավոր չեն»: Մեր այս հրապարակումը մի մեծ բոլոլայի առիթ դարձավ, մեզ սկսեցին քարկոծել ինչպես քաղաքական ու քաղաքացիական, այնպես էլ լրագրողական շրջանակներից: Ճիշտ տասն օր առաջ, երբ մենք առաջինը գրեցինք, որ ԱԱԾ այն ժամանակվա տնօրեն Արթուր Վանեցյանը հրաժարականի դիմում է գրել: Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունից կազմակերպված արշավ ձեռնարկեցին՝ հայտարարելով, թե անհեթեթ սուտ է, չկա նման դիմում եւ լրատվամիջոցն ապատեղեկատվություն է տարածում: Իհարկե, ժամանակը ցույց տվեց, որ մենք ճիշտ էինք, իրենք սխալ, ինչպես բազում նման հրապարակումների դեպքում է եղել, երբ մեր հրապարակած ամենաանհավանական ինֆորմացիան օրերի ընթացքում պաշտոնապես հաստատվել է:
Վստահ ենք, որ Հայկ Հարությունյանի մահվան մասին մեր աղմկահարույց լուրն էլ ժամանակի քննությանը կենթարկվի եւ մի օր լույս կսփռվի իրականության վրա: Ավելին, մենք ունենք տեղեկություն, որ Հայկ Արտյոմիչը միայն ինքնասպանությունից առաջ չէ, որ կրկնել է այդ խոսքերը, վերջին շրջանում նա տարբեր շրջապատներում է դժգոհել, որ արդեն հոգնել է այս քաշքշուկից, որ գեներալ մարդ է, իրեն խայտառակում են: Որ իր մերձավորները տպավորություն ունեին, որ Հարությունյանի շուրջ օղակը սեղմվում էր, եւ կալանավորումը անխուսափելի էր, ու նա այս իրավիճակից մշտապես դժգոհել է:

Իսկ ինչո՞ւ են աղմկում քննչական, դատախազական եւ այլ մարմինները ու հարցաքննում խմբագիրների:  Այն դեպքում, երբ մեր հրապարակումից հաշված րոպեներ անց արձագանքեց Քննչական կոմիտեն հայտնելով.<<Հայկ Հարությունյանի մահվան դեպքի հանգամքները պարզելու նպատակով հարցաքննվել է դեպքի վայրում նրա հետ գտնվող անձը: Վերջինս հայտնել է Հայկ Հարությունյանի հետ ունեցած խոսակցության բովանդակությունը, որը առնչություն չի ունեցել Մարտի 1-ի դեպքերի առթիվ քննվող քրեական գործի շրջանակներում նրա վրա ճնշումներ գործադրելուն և առհասարակ որևէ անձի կողմից ճնշումներ գործադրելուն:
Քննչական կոմիտեն հայտարարում է, որ Hayeli.am կայքում հրապարակված լուրը չի համապատասխահնում իրականությանը>>: Իհարկե, հարց է, թե ում տեղեկատվությունն է համապատասխանում իրականությանը՝ մեր, թե Քննչական կոմիտեի, քանի որ հարց է առաջանում՝ եթե Հայկ Հարությունյանի պես անկոտրում բնավորություն ունեցող սպայի վրա իրավապահ մարմինների գործողությունները այդչափ ազդել են ու հանգեցրել ինքնասպանության, ապա ինչպե՞ս կարող է ականատես վկա տիկինը անկոտրում մնալ այդ ճնշումներին եւ չտալ այնպիսի ցուցմունքներ, որոնք պահանջել են:

Տեղեկացնենք, որ հարցաքննել են Hayeli.am-ի խմբագրին: Հասկանալի է, որ նրանց նպատակը տեղեկատվության աղբյուրի բացահայտումն է, որը, իհարկե, չի լինելու: «ԶԼՄ մասին» օրենքի 5-րդ հոդվածը հստակ սահմանում է՝ «Լրատվական գործունեություն իրականացնողները և լրագրողները պարտավոր չեն բացահայտել տեղեկատվության աղբյուրը՝ բացառությամբ սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված դեպքերի»:
Իսկ 2-րդ մասը սահմանում է. «Տեղեկատվության աղբյուրի բացահայտումը լրատվական գործունեություն իրականացնողին, ինչպես նաև լրագրողին կարող է պարտադրվել դատարանի որոշմամբ` քրեական գործի առիթով` ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործության բացահայտման նպատակով, եթե հասարակության շահերի քրեաիրավական պաշտպանության անհրաժեշտությունն ավելի ծանրակշիռ է, քան տեղեկատվության աղբյուրը չբացահայտելու հասարակության շահագրգռվածությունը, և սպառված են հասարակական շահերի պաշտպանության մնացած բոլոր միջոցները: Այդ դեպքում, լրագրողի միջնորդությամբ, դատական քննությունն իրականացվում է դռնփակ»:

Նշենք, որ հարուցված քրգործը՝ «ինքնասպանության հասցնելը» հատկանիշներով, համարվում է միջին ծանրության հանցանք, բացի այդ՝ պետք է նաեւ նախաքննական մարմինը հիմնավորի, որ «սպառված են հասարակական շահերի պաշտպանության մնացած բոլոր միջոցները»: Սա նշանակում է, որ անգամ քննության պարագայում որեւէ մեկը չի կարող լրագրողին ստիպել բացահայտել իր աղբյուրը:
Իսկ այս միջադեպը հերթական անգամ ցույց տվեց, որ իշխանությունը Մարտի 1-ի գործով բացահայտ տեռոր է իրականացնելու բոլոր շրջանակների, այդ թվում լրատվամիջոցների նկատմամբ:

Ու կա մտավախություն, որ հանուն այս գործի իշխանությունը ճնշում է բանեցնելու ցանկացած ոքի նկատմամբ, իսկ դա նշանակում է, որ այս ողբերգական մահը կարող է վերջինը չլինել։

Անի Սահակյան