Ոչ թե քաղաքական, այլ քաղաքակրթական ճգնաժամ. Արմեն Հովասափյան

Արմեն Հովասափյանը գրում է. «Ոչ թե քաղաքական, այլ քաղաքակրթական ճգնաժամ

Վերջին տարիներին աշխարհում տեղի ունեցողը շատ դժվար է բացատրել միայն քաղաքականությամբ։ Պատերազմները, դաշինքների փոփոխությունը, նոր ուժային կենտրոնների ձևավորումը, Արևմուտք-Ռուսաստան հակադրությունը, Չինաստանի վերելքը, Մերձավոր Արևելքի պատերազմները՝ այս ամենը ավելի մեծ փոփոխության դրսևորումներ են։

Փոխվում է ոչ միայն ուժերի հարաբերակցությունը, այլև այն պատկերացումները, որոնց վրա վերջին տասնամյակների միջազգային համակարգն էր կառուցված։ Ի՞նչ է ինքնիշխանությունը, ո՞րն է պետության շահը, որքանո՞վ է պետությունը որոշում իր տարածքում տեղի ունեցողը, ի՞նչ նշանակություն ունի պատմական հիշողությունը, որտե՞ղ են անցնում ազգային շահի սահմանները։

Երկար ժամանակ թվում էր, թե գլոբալացումը այս հարցերի մեծ մասին արդեն պատասխանել է։ Պետությունների սահմանները պետք է ավելի քիչ նշանակություն ունենային, տնտեսական կապերը՝ ավելի շատ, իսկ ազգային ինքնությունը՝ աստիճանաբար տեղ զիջեր ավելի լայն ինքնություններին։

Այսօր հակառակն ենք տեսնում։ Պետությունները կրկին ավելի կոշտ են պաշտպանում իրենց շահերը, հասարակությունները վերադառնում են ինքնության, պատմության և մշակութային պատկանելիության հարցերին, իսկ մեծ տերությունները բացահայտ խոսում են իրենց ազդեցության գոտիների և ռազմավարական տարածքների մասին։ Այս պայմաններում պատերազմներն էլ միայն տարածքի կամ ռեսուրսների համար չեն․ դրանց խորքում նաև պայքար է այն մասին, թե ինչպիսի աշխարհ է ձևավորվելու և ինչ կանոններով է այն ապրելու։ 

Հայաստանի համար այս փոփոխությունը հատկապես զգայուն է։ Մենք ապրում ենք մի տարածաշրջանում, որտեղ մեծ քաղաքականության յուրաքանչյուր փոփոխություն անմիջապես անդրադառնում է անվտանգության, սահմանների, հաղորդակցության և ազդեցության հարաբերակցության վրա։

Այսօր քննարկվող ճանապարհները, կապուղիները, սահմանային պայմանավորվածություններն ու տարածաշրջանային նախագծերը պետք է հասկանալ հենց այս շրջանակում։ Դրանց նշանակությունը միայն տնտեսական կամ տեխնիկական չէ։ Դրանք կարող են փոխել տարածաշրջանի ուժերի հարաբերակցությունը և Հայաստանի հնարավորությունների շրջանակը:

Եթե պետությունը չի հասկանում այն միջավայրը, որում գործում է, շատ հեշտ է ուրիշի ռազմավարական նպատակը ընդունել որպես սեփական զարգացման ծրագիր, իսկ ուրիշի անվտանգության հաշվարկը՝ որպես սեփական անվտանգության երաշխիք։

Այստեղ է, որ աշխարհաքաղաքական փոփոխությունը կապվում է քաղաքակրթական խնդրի հետ։ Այն փուլում, երբ փոխվում են ոչ միայն պետությունների հարաբերությունները, այլև հասարակությունների պատկերացումները պետության, պատմության, ինքնության, անվտանգության և սեփական շահի մասին, նշանակում է՝ փոփոխությունն արդեն շատ ավելի խորն է, քան իշխանությունների կամ քաղաքական ուժերի հերթափոխը։

Հայաստանն այսօր հայտնվել է հենց այդ երկու գործընթացների հատման կետում՝ աշխարհում ուժերի և պատկերացումների մեծ վերադասավորման, մի կողմից, և սեփական պետական ու ինքնության պատկերացումների փոփոխության, մյուս կողմից։

Ուստի մեր շուրջը կատարվողը պետք է կարդալ ոչ թե առանձին հայտարարությունների ու պայմանավորվածությունների շարքով, այլ ամբողջ պատկերի մեջ։ Քաղաքական իրադարձությունները փոխվում են արագ, իսկ դրանց տակ ընթացող քաղաքակրթական փոփոխությունները կարող են որոշել շատ ավելի երկար ժամանակահատվածի իրականությունը»: