Թրամփի հանկարծակի «փշի-փշին»՝ Էրդողանին

Միացյալ Նահանգներ-Թուրքիա հարաբերություններում սրման որոշ դեպքերի, փոխադարձ կշտամբանքների պակաս վերջին ամիսներին չի զգացվել: Սակայն նախօրեին հնչել է մի հայտարարություն, որն առաջին հայացքից «սառույցի հալչելու» սկիզբ է հիշեցնում: ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հեռախոսազրույցի ընթացքում Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին խոստացել է դադարեցնել զենքի մատակարարումները Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության սիրիական թևին: Այս մասին հայտնել է Թուրքիայի ԱԳ նախարար Մևլութ Չավուշօղլուն. «Թրամփն ասաց, որ տվել է հստակ հրահանգ դադարեցնելու զենքի մատակարարումները YPG: Սպիտակ տան ղեկավարը հստակ արտահայտվել է այդ հիմարության դադարեցման հարցով՝ նշելով, որ դրան պետք էր վաղուց վերջ տալ: Մենք ողջունում ենք այդ որոշումը և կհետևենք դրա իրագործմանը»: Ավելի վաղ Էրդողանը դատապարտել էր ԱՄՆ-ին Սիրիայում ռազմական ներկայության մեծացման համար։ Նրա խոսքով՝ Վաշինգտոնն օգնում է սիրիացի քրդերի ինքնապաշտպանական ուժերին (YPG) ոչ միայն զենքով, այլև անձնակազմով։ Վստահաբար, Վաշինգտոնը վերջին օրերին փորձում է փոքր-ինչ մեղմել Թուրքիայի զայրույթը: Վերջին օրերին Էրդողանի կողմից ԱՄՆ-ի ուղղությամբ քննադատությունն, իսկապես, դաժան էր: Էրդողանը, ոչ ավել, ոչ պակաս մեղադրեց Վաշինգտոնին երկերեսանիության մեջ՝ քրդերին զինելու, երկու տարի առաջ Թուրքիայում տեղի ունեցած ռազմական հեղափոխության փորձի ժամանակ «հեղափոխականներին» աջակցելու մեջ: Հիմա, թերևս, Թրամփը որոշել է փոքր-ինչ մեղմել Էրդողանի զայրույթը, և խոստանում է դադարեցնել զենքի մատակարարումները Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության սիրիական թևին, ինչից անվերջ հրապարակայնորեն դժգոհում է Էրդողանը և ԱՄՆ-ին մեղադրում ոչ պարկեշտության մեջ: Բայց արդյոք Թրամփը խոստումը կկատարվի: Չէ՞ որ Միացյալ Նահանգներն առաջին անգամ չի հայտարարել, որ չի աջակցելու քրդերին: Արդյունքը եղել է բոլորովին այլ: Ինչևէ, մյուս կողմից, Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ պետություն է, և նրանից երես թեքելը ԱՄՆ-ին, անշուշտ, ձեռնտու չէ: Անկարային անվերջ զայրացնելը կնշանակի նրան նետել Ռուսաստանի գիրկը, ինչը վստահաբար ԱՄՆ-ի պլանների մեջ չի մտնում: Իսկ նման շրջադարձի հիմքեր արդեն վաղուց նշմարվում են... Գրեթե 10 օրվա ընթացքում Էրդողանը 2 անգամ հանդիպեց Պուտինին, Ռուսաստան-Իրան-Թուրքիա՝ առաջնորդների մակարդակով կարևոր հանդիպումներ կայացան: «Թուրքիայի, Ռուսաստանի և Իրանի նախագահների հանդիպումները պարբերական բնույթ են կրելու», նշել է օրերս Թուրքիայի նախագահը՝ հավելելով. «Վերջին հանդիպման ընթացքում Սիրիայի մարդասիրական ճգնաժամին վերաբերող բավական լուրջ որոշումներ կայացրեցինք: Հուսով եմ, որ շուտով այդ երկրում կսկսեն զգալ այդ որոշումների դրական արդյունքները»: Ապա Էրդողանն ասել է. «Թուրքիայի, Ռուսաստանի և Իրանի նախագահները այսուհետ հանդիպելու են ամեն 15 օրը մեկ կամ առնվազն ամեն ամիս»: Ռուսաստանի և Թուրքիայի նախագահները, ինչպես հայտնի է, Սոչիում հանդիպել էին նաև նոյեմբերի 14-ին: Անցավ մեկ շաբաթ՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի նախագահները կրկին հանդիպեցին: Վլադիմիր Պուտինի, Հասան Ռոհանիի և Ռեջեփ Էրդողանի հանդիպման օրակարգում հիմնականում Սիրիայի խնդիրն էր: Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը նշել էր, որ Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ավարտի «իրական շանս» կա, սակայն քաղաքական կարգավորումը կարիք ունի բոլոր կողմերի, ներառյալ Սիրիայի իշխանությունների փոխզիջումների: Հիշեցնենք, որ եռակողմ այս հանդիպման նախօրեին Պուտինն անակնկալ հանդիպել էր Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադի հետ, ինչպես նաև հեռախոսազրույց էր ունեցել՝ ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ: Պուտինը Թուրքիայի և Իրանի նախագահների հետ Սոչիում կայացած հանդիպմանն առաջարկեց Սիրիայի վերածննդի համալիր ծրագիր մշակել. «Հաշվի առնելով ավերածությունների հսկայական մասշտաբները՝ կարելի է միասին մտածել Սիրիայի վերածննդի համալիր ծրագրի մշակման մասին»: Նա ընդգծել է, որ իրենց համատեղ աշխատանքի արդյունքում դեէսկալացիոն գոտիներ ստեղծելուց հետո հազարավոր փախստականներ վերադառնում են իրենց հայրենի տներ: Պուտինն առաջարկել է հանդիպման մասնակիցներին քննարկել Սիրիայի հարցով ազգային երկխոսության համաժողովի անցկացման չափանիշները. «Սիրիացի ժողովուրդը պետք է ինքնուրույն որոշի իր ապագան, համաձայնեցնի պետական կարգի սկզբունքները»: Իսկ Իրանի ղեկավար Հասան Ռոհանին, իր հերթին, նշել է, որ Սիրիայում տիրող հակամարտությունը սկզբից ի վեր ուղեկցվել է օտարերկրյա միջամտությամբ և գրոհայիններին ցուցաբերվող արտաքին աջակցությամբ, ինչն էլ ձգձգել է իրավիճակի կարգավորումը: Մետաքսյա Շալունց