Վաշինգտոնի դեսանտը «Բատկային» հյուր․ պատմական այց

«Խառնաշփոթ». այսպես է Ալեքսանդր Լուկաշենկոն բնութագրում Բելառուսի և Թուրքիայի տնտեսական հարաբերություններում վերջին ժամանակահատվածում ստեղծված վիճակը: Այս մասին Բելառուսի նախագահը հայտարարեց պաշտոնական այցով Մինսկ ժամանած Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մեվլութ Չավուշօղլույի հետ հանդիպման ժամանակ:

«Մենք, իհարկե, պետք է կատարելագործենք մեր հարաբերությունների հիմքը` առևտրատնտեսական կապերը: Զարգացման նման հսկայական ներուժ ունեցող պետությունները, ինչպիսին են Թուրքիան և Բելառուսը, կարող են երկկողմ ապրանքաշրջանառության մի քանի անգամ ավելի մեծ ծավալներ ունենալ: Անկեղծ պետք է խոստովանեմ, որ այս հարցում այժմ որոշակի խառնաշփոթ է տիրում», - նշում էր Լուկաշենկոն, պնդելով, որ երկու երկրների դեսպանությունները և Թուրքիա-Բելառուս միջկառավարական հանձնաժողովը այս հարցում բավական պասիվ դիրքորոշում են որդեգրել:

Լուկաշենկոյի` Թուրքիայի արտգործնախարարի հետ հանդիպման ընթացքում հնչեցրած դժգոհություններն այնքան էլ անհիմն չէին: 2019-ի առաջին կիսամյակում Բելառուսի և Թուրքիայի միջև ապրանքաշրջանառության ծավալների աճի տեմպը զգալիորեն նվազել է` կազմելով մոտ 400 միլիոն ամերիկյան դոլար: Նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ գրեթե չի աճել Բելառուսում թուրքական ներդրումների ծավալը` կազմելով շուրջ 24 միլիոն դոլար:

2018-ին արձանագրված ցուցանիշները անհամեմատ ավելի հուսադրող էին: Ողջ տարվա կտրվածքով թուրք-բելառուսական ապրանքաշրջանառության ընդհանուր ծավալը մոտ մեկ միլիարդ դոլար էր կազմում, որի 80 տոկոսը բաժին էր հասնում թուրքական ապրանքների ներկրմանը` հիմնականում տեքստիլ արդյունաբերության արտադրանք և մրգեր:

«Չնայած այն հանգամանքին, որ առևտրային հաշվեկշռի սալդոն Թուրքիայի օգտին է, մեզ դա այնքան էլ չի բավարարում: Հավասարակշռված առևտուրն անհամեմատ ավելի առողջ ու երկարաժամկետ օգուտներ ապահովող երևույթ է», - հայտարարում էր Չավուշօողլուն:

Լուկաշենկոյի համոզմամբ էլ երկկողմ առևտրի ծավալների աճը հնարավորություն կտա էլ ավելի ամրապնդել Բելառուսի և Թուրքիայի քաղաքական կապերը: «Համաձայնեք, եթե ապրանքաշրջանառությունը մեծ է, եթե մենք միմյանցից մեծ կախվածության մեջ ենք գտնվում, ապա որևէ մեկն այլևս չի կարողանա խաթարել այդ հարաբերությունները», - նշում էր Լուկաշենկոն:

Ըստ «Ազատության», թուրք-բելառուսական հարաբերությունների հերթական քննությունը լինելու է Առևտրի միջազգային կազմակերպությանն անդամակցելու՝ Մինսկի դիմումի քննությունը: «Մենք ջերմեռանդորեն պաշտպանում ենք Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանն անդամակցելու Բելառուսի ցանկությունը և հետագայում ևս շարունակելու ենք ձեր երկրին այդ հարցում աջակցություն ցուցաբերել», - դիմելով Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին՝ նշում էր Թուրքիայի արտգործնախարարը:
Միաժամանակ ուշագրավ մի այց տեղի ունեցավ․ այն կարելի է պատմական որակել։ Միացյալ Նահանգների նախագահի ազգային անվտանգության գծով խորհրդական Ջոն Բոլթոնի այցը Մինսկ։

«Չնայած այն ողջ աղմուկին, որ տեղի է ունենում ձեր ուղևորության շուրջ, հատկապես Բելառուսի համար դրանում շատ դրական կողմեր ևս կան: Միացյալ Նահանգների հետ մեր հարաբերությունների վատթարացման մեկնարկից ի վեր մենք մշտապես առաջարկում էինք փակել մեր պատմության այս բացասական էջը և մեր հարաբերությունները սկսել նոր էջից: Ձեր այցը, անկասկած, պատմական բնույթ է կրում, քանի որ նման նշանակալի և բարձրաստիճան պաշտոնյա Բելառուս վաղուց չէր այցելել», Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն:

Դիվանագիտական մի շարք աղբյուրների տեղեկություններով Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի և Ջոն Բոլթոնը առանձնազրույցը ծրագրվածից շատ ավելի երկար է տևել: Այս մասին այցի ավարտին, Մինսկի օդանավակայանում, «Ազատության» հետ զրույցում նշում էր նաև ինքը՝ Ջոն Բոլթոնը: Լուկաշենկոյի հետ իր զրույցը ամերիկացի պաշտոնյան բնութագրում էր որպես «խիստ հետաքրքրաշարժ»: «Ես ասացի նախագահ Լուկաշենկոյին և մյուս պաշտոնյաներին, որ մեր երկկողմ հարաբերություններում լուրջ խնդիրներ են առկա, մասնավորաբար՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության և սպառազինությունների չտարածման հարցերը: Բայց ես նաև կարծում եմ, որ աշխարհաքաղաքական այն մթնոլորտը, որ տիրում է Եվրոպայի այս հատվածում, ինչպես նաև աշխարհում առկա սպառնալիքները, մեզ պետք է դրդեն մի այնպիսի երկխոսության, որի ընթացքում պետք է հասկանանք, թե որտեղ են համընկնում Բելառուսի և Միացյալ Նահանգների շահերը: Լուկաշենկոյի հետ իմ զրույցի ընթացքում, որն անսպասելիորեն տևեց երկու ժամ և 15 րոպե, մենք բազմաթիվ թեմաների անդրադարձանք: Որևէ խնդրի լուծում այդ զրույցի ժամանակ մենք չեն գտել, կարող եմ ասել, որ ես նման ակնկալիքով չէ, որ Մինսկ էի ժամանել: Ամեն դեպքում մեր զրույցը խիստ հետաքրքական էր», - նշում էր Ջոն Բոլթոնը:

Այս հարցազրույցում Սպիտակ տան խորհրդականը հստակորեն չնշեց, արդյոք Լուկաշենկոյի հետ քննարկել է վերջին շրջանում ակտիվացած այն խոսակցությունները, որոնց համաձայն պաշտոնական Մոսկվան փորձում է նոր լիցք հաղորդել Ռուսաստան-Բելառուս միութենական պետությանը, ինչը շատերի գնահատմամբ բելառուսական պետականության անկմանը կհանգեցնի: «Երբ Խորհրդային Միությունը փլուզվեց և [նախկին խորհրդային] հանրապետությունները անկախացան ես աշխատում էի նախագահ Ջորջ Բուշի վարչակազմում: Այդ ժամանակաշրջանից ի վեր Միացյալ Նահանգները շատ հետևողական քաղաքականություն են որդեգրել այս հարցում` աջակցելով այդ պետությունների ինքնիշխանությանն ու անկախությանը: Ակնհայտ է, որ այս հարցում ամեն մի երկիր ինքը պետք է որոշում կայացնի: Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն էլ պետք է բխեն Բելառուսի ժողովրդի ցանկություններից», - հայտարարում էր Բոլթոնը:

Ի դեպ՝ Սպիտակ տան ազգային անվտանգության գծով խորհրդականը Մինսկը լքեց նվերներով ծանրաբեռնված: Ալեքսանդր Լուկաշենկոն Դոնալդ Թրամփին Բոլթոնի միջոցով դաշույն ուղարկեց, Մելանիա Թրամփին` բելառուսական կտավից կարված սփռոց և անձեռոցիկներ: Ինքը` Բոլթոնը, Լուկաշենկոյից որպես նվեր սահմանափակ քանակությամբ արտադրված շոկոլադե կոնֆետների հավաքածու ստացավ: «Ձեր նախագահին փոխանցեք Բելառուս ժողովրդի ամենաջերմ շնորհավորանքները: Ի դեպ, նրա փեսայի՝ Ջարեդ Քուշների արմատները այստեղ են՝ Բելառուսում», - նշում էր Լուկաշենկոն:

Թամար Բագրատունի