Մամեդյարովի «դադարն» ու Փաշինյանի «արցունքները»

Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացով զբացվող Մինսկի խմբի համանախագահները ՝ Իգոր Պոպովը, Ստեֆան Վիսկոնտիին, Էնդրյու Շոֆերը, ինչպես նաև ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպշիկը հերթական անգամ այցելել են տարածաշրջան:Նրանք Երևանում էին,որտեղ հանդիպել են բարձրագույն ղեկավարության հետ: Այս համատեքստում կարևորվել է Վիեննայի գագաթաժողովին ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացումը, նշել է ռուս նշանավոր փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովն իր հերթական վերլուծական հոդվածում, հրապարակված «Ռեգնում» լրատվական գործակալության կայքում:
Ընդգծվել է հրադադարի ռեժիմի ամրապնդման և լարվածություն առաջացնող գործողություններից խուսափելու անհրաժեշտությունը:Պարզ է,որ բանակցային նույն ծրագիրը կգործադրվի նաև Մինսկի խմբի՝Ստեփանակերտ և Բաքու այցելության ժամանակ:Եթե կարողանան հասնել որևէ պայմնավորվածոևթյան ,իհարկե վերջիններս դա կոնկրետ պետք է քննարկեն Ադրբեջանի և Հայաստանի բարձրագույն քաղաքական ղեկավարության հետ,այնուհետև վերամշակենպետությունների ղեկավարների մակարդակով:

Իրականում այստեղ շատ անճշտություններ կան:Ավելի վաղ հաղորդվում էր,որ Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովն ու Հայաստանի ԱԳ նախարար Զոհրապ Մնացականյանը հնարավոր է հանդիպեն Վաշինգտոնում,սակայան մինչ այժմ ամերիկացիները չեն կոնկրետացրել իրենց հրավերը: ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն ,Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին երկրի անկախության օրվա առթիվ շնորհավորական ուղերձում ևս շրջանցել է այս հարցը, և նշել. «ԱՄՆ-ն՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ, կողմ է հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորմանը․․․ Մենք գնահատում ենք կողմերի՝ վերջին ժամանակներս բանակցությունների միջոցով հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորման համար բարձր մակարդակով մասնակցությունը, ինչպես նաև այն ջանքերը, որոնք ներդրվում են արդյունավետ քննարկումների և ժողովուրդներին խաղաղության պատրաստելու համար բարենպաստ պայմաններ ստեղծելու մեջ»:

Այլ կերպ ասած,Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման բանակցությունների նախկին ինտեսնիվությունը չկա պետական և արտաքին գործերի նախարարության մարկարդակով:Փաշինայնը ռուսական լրատվամիջոցների հետ հանդիպմանը ասել է. «Մենք չենք շտապի»:
Պակաս խորհրդավոր չէ արտահայտվել նաև Մամեդյարովը բանակցությունների մասին. Իհարկե, մենք Ադրբեջանում որոշակի հույսեր ենք կապում հարևան երկրի նոր ղեկավարության ողջամտության հետ, այն հանգամանքի հետ, որ նրանք կհասկանան , որ առանց Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման, առանց տրածաշրջանային լայնամասշտաբ համագործակությանը ինտեգրմանը Հայաստանին հնարավոր չէ հանել այն փակուղուց , որի մեջ երկիրն ինքն իրեն գցել»: Մամեդյարովը նշել է, որ իրենք իրենց հերթին, որոշակի դադար էին տվել ՀՀ իշխանություններին, որպեսզի նրանք ծանոթանան բանակցային գործընթացի դետալներին:Նա շարունակել է. «Այս տարի ես արդեն 2 անգամ հանդիպել եմ իմ հայ գործընկերոջ հետ՝հունվարին Փարիզում և ապրլին Մոսկվայում,որտեղ մեր հանդիպումն անցավ եռակողմ ձևաչափով՝Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի մասնակցությամբ: Երկխոսությունը այդ ձեւաչափով առկա օրակարգում է,այն որոշակի լավատեսության է ներշնչում»,-ասել է Մամեդյարովը:
Այլ կերպ ասած, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման շուրջ 2018 թվականի ողջ բանակցային շրջանը Բաքուն Հայաստանի համար «ծանոթանալու» կատեգորային է դասում: Այդ մասին հայտարարել է նաև Փաշինյանը 2019-ի հունվարին Դավոսի համաշխարհային տնտեսական ֆորումի ժամանակ նախագահ Ալիևի հետ հանդիպման արդյուքում. «Նախագահ Ալիևի հետ հանդիպմանը մենք կոնկրետ դետալներ չենք քննարկել,ուղղակի փոխանակվել ենք մտքերով»,-նշել է հոդվածագիրը:

Հիշեցնենք,որ 2018 –ին Փաշինյանը առաջ քաշեց և տանում էր այն գիծը,որ Ստեփանակերտը պետք էներգրավվի բանակցային գործընթացմներում,ինչը Բաքուն սվիններով ընդունեց:Ինչպես ասել է անգլիացի վերլուծաբան Թոմաս դե Վաալը. «Դա արդեն դարձել է առանցքային հարց: Փաշինյանը պնդում է, որ ձևաչափը պետք է փոխվի. նա կարծում է, որ գործընթացը պետք է ընդլայնվի, որպեսզի դրանում ներառվեն Ղարաբաղի հայերը : Բայց պետք է նշել, որ Ղարաբաղի հայերը նախկինում՝ 90-ականների սկզբին, մասնակցում էին բանակցություններին: Այսօրվա ձևաչափը, որտեղ փաստացի ամեն ինչ որոշում են Հայաստանի ու Ադրբեջանի առաջնորդները, գոյություն ունի արդեն 20 տարի, երբ սկսեցին հանդիպել Քոչարյանն ու ավագ Ալիևը »:
Այդ պատճառով էլ բոլոր նախադրյալները կան ենթադրելու,որ Ալիևը,Փաշինյանի հետ առանձնազրույցների ժամանակ տարել է պատմական այդ գիծը: Ավելին, կասկած չկա, որ Ալիեւը ստացել է 2018 թ. սեպտեմբերի 12-ին Փաշինյանի եւ ՀՀկ պատագամավոր Արմեն Աշոտյանի միջեւ քննարկման նյութերը,քանի որ վարչապետը հանրահավաքի ժամանանկ նախկին իշխանություններին մեղադրեց առանց որևէ կարգավիճակի տարածքներ հանձնելու պատաստակամության մեջ:Մի փոքրիկ հատված.

Արմեն Աշոտյան. «Նրանք ասում են, թե եկել է հող հանձնելու: Իրենք իրենց հետ են շփոթում, որ բացի հող հանձնելուց ուրիշ բանի մասին չեն բանակցել: Եվ ես հիմա դա գիտեմ, փաստաթղթավորված, որովհետև տիրապետում եմ բանակցային գործընթացի ողջ պրոցեսին`ո՞վ ինչ ա խոսել»: Արմեն Աշոտյանը գրավոր դիմել է կառավարությանը` խնդրելով պատասխանել թե բանակցային գործընթացի ո՞ր ժամանակահատվածին են առնչվում այդ փաստաթղթերը եւ տրամադրել փաստաթղթեր : «Ցավում եմ, որ իմ այսօրվա կարգավիճակի բերումով և բանակցային գործընթացի շահերից ելնելով չեմ կարող բացահայտել ԼՂ հարցի կարգավորման շուրջ մինչ օրս տեղի ունեցած բանակցային գործընթացի ողջ բովանդակությունը: Միաժամանակ, կարծում եմ, ոչ մի խոչընդոտ չկա, որ դա ճշտեք Սերժ Սարգսյանից, ով տիրապետում է ողջ խնդրին»:

Նիկոլ Փաշինյան. «Պետք է արձանագրենք, որ ԼՂ հարցի կապակցությամբ բանակցային սեղանին երբեք չի եղել այնպիսի տարբերակ, որտեղ հստակ ձեւակերպվեր եւ երաշխավորվեր ԼՂ կարգավիճակի հարցը: Եվ դուք դա գիտեք: Եվ վերջին տարիներին, ինչքան մոտեցել ենք մենք 2018 թվականին, ԼՂ կարգավիճակի հարցն ավելի ու ավելի մի կողմ է մղվել: Եվ ես ուզում եմ ձեզ ասել, որ այն պահին, երբ որ ես ստանձնել եմ ՀՀ վարչապետի պաշտոնը, ստացել եմ ժառանգություն մի տարբերակ, որտեղ Արցախի կարգավիճակի մասին ընդհանրապես ոչ մի բան չկա: Ոչ մի բան: Կա միայն հետեւյալը, որ պետք է Ադրբեջանին վերադարձվեն ձեզ հայտնի տարածքները: Եվ ես սա ձեզ ասում եմ պաշտոնապես: Այո, դուք որպես ժառանգություն թողել եք մի տարբերակ, որտեղ Արցախի կարգավիճակի մասին ոչ մի բան չկա: Ես չեմ ասում, որ դուք ընդունել եւ ստորագրել եք այդ տարբերակը: Ասել եմ, որ վերջին թուղթը, որը դրվել է բանակցային սեղանին, հենց այդպիսին է: Ես ասել եմ, որպես վարչապետ` հենց առաջին շփումների ժամանակ եւ հիմա էլ ասում եմ, որ առանց Արցախի կարգավիճակի ճշգրտման եւ, հարցի լուծում հնարավոր չէ»:

Նկատենք,որ ադրբեջանցի վերլուծաբանները ևս տանում են Փաշինյանի այն թեզը,որ նախագահ Սարգսյանը պատրաստ էր վերադարձնել տարածքները: Հայաստանի և Արցախի միավորման մասին խոսել է նաև Մեծի Տանն Կիլիկիո Արամ Ա կաթողիկոսը .«Ամբողջական ու միացյալ Հայաստանի տեսլականի առաջին իրագործումը Արցախի միացումն է Հայաստանին»,-ասել է նա: «Միացումի» գաղափարը նորից կարող է դառնալ ներքաղաքական ու տարածաշրջանային լուծումների շարժիչը դառնալ,այս մասին էլ գրել է lragir.am էլետրոնային լրատվամիջոցը,շարունակում է Տարասովը:

Դատելով իրադարձությունների զարգացումից մի բան հստակ է.տեղի ունեցողը Լեռնային Ղարաբաղի կոնֆլիկտի կարգավորման հետ որևէ աղերս չունի,Փաշինյանը պարզապես շատ լավ «մանևրում » է՝ԼՀ-ի և ՀՀ-ի միացման թեզն առաջ տանելով:
Այս առնչությամբ ադրբեջանցի քաղաքական վերլուծաբան Նուրանին ենթադրում է,որ Փաշինյանը նախևառաջ մտադիր է լուծել իր երկրի ներքաղաքակն խնդիրները,հետո փորձել վերափոխել իրադրությունը Լեռնային Ղարաբաղում:
Առաջին փորձը Բակո Սահակյանի դեմ արեց ժողովրդական շարժման միջոցով,որը ձախողվեց, երկորդը նույնպես,հիմա կրկին ժողովրդի մեջ նետվում է միացում կարգախոսը:

Դժվար է չկիսել «Ռեգնում» լրատվական գործակալության գլխավոր խմբագիր, քաղաքական վերլուծաբան Մոդեստ Կոլերովի կարծիքը,որ Լեռնային Ղարաբաղը միշտ էլ և այսօր էլ արժանի է արժանապատիվ պետության կարգավիճակի և իր իրավունքների պահպանմանը ,այլ ոչ թե միացմանը,որը կկործանի նրա պետականությունը,ավելի արագ,քան դա կարող է է արվել ադրբեջանական ռազմական տեխնիկայի միջոցով:
Այնպես որ,Մամեդյարովի դադարը կարող է աշխատել այնպես,որ դրանք առաջացնեն Փաշինյանի արցունքները,-եզրափակում է վերլուծաբանը:

Պատրաստեց՝Նաիրա Բաղդասարյանը