Կենսաթոշակների բարձրացումից շատերը հիասթափվելու են

ԱԺ-ն քննարկում է նվազագույն կենսաթոշակ սահմանելու մասին օրինագիծը, որով առաջարկվում է նվազագույն յենսաթոշակ սահմանել 25 հազար 500 դրամը՝ նախկին 18 հազարի փոխարեն։ Այսինքն՝ կսահմանվի նվազագույն կենսաթոշակի ինստիտուտ՝ ծայրահեղ աղքատության շեմը։ Այսօր Հայաստանում կա 18 հազար կենսաթոշակառու, որոնք ստանում են ծայրահեղ աղքատության գծից ցածր կենսաթոշակ, և նրանց կենսաթոշակը կվճարվի կառավարության առաջարկած նվազագույն չափով: Այսպիսով, Հայաստանում 18 հազար մարդու կենսաթոշակը կբարձրանա` դառնալով 25 հազար 500 դրամ:
Պետական բյուջեում սա կբերի ծախսերի ավելացման` շուրջ 800 մլն դրամով։ 2019 թվականի բյուջեում համապատասխան միջոցները նախատեսված են և օրենքն ընդունվելուց հետո անմիջապես կկատարվի վերահաշվարկ և օրենքին կտրվի հետադարձ ուժ: Այսինքն` կհաշվարկվեն և կվճարվեն նաև 2019 թվականի անցած ամիսների գումարները։ 2019 թվականի հունիսի 1-ից կառավարությունը մտադիր է ավելացնել նաև նպաստները։ Ինչպես հայտնեց Սմբատ Սաիյանը, այս նախաձեռնությունը ևս արդեն շրջանառում է կառավարությունում և առաջիկայում կընդունվի կառավարության նիստում։
Որոշման նախագծի համաձայն` Հայաստանում նպաստները ևս կավելանան նույն սկզբունքով։ 25 500 դրամից ցածր բոլոր նպաստները կհասցվեն այդ նվազագույն չափին։ Նախաձեռնությունը կտարածվի շուրջ 64 000 նպաստառուի վրա։
Կառավարությունը հայտարարել է, որ այս ռեֆորմի նպատակը կենսաթոշակառուների շրջանում ծայրահեղ աղքատության իսպառ բացառում է։ Բայց սա հիմնավորված պնդում չէ, որովհետև այս բարձրացումը
սոցիալական պաշտպանվածության հարց չի լուծում հետևյալ պատճառով։ Եթե նախկինում ծայրահեղ աղքատ մարդը 18 000 դրամ թոշակ, ապա որպես կանոն նրան տրվում էր նաև առնվազն 15 000 դրամ սոցիալական անապահովության նպաստ։ Արդյունքում նրա եկամուտը ամսվա կտրվածքով կազմում էր 33 000 դրամ։ Կենսաթոշակի բարձրացման պարագայում զրկվում է նպաստից, ճիշտ այն նույն հիմանվորմամբ, որը հիմք էր ընդունվել կենսաթոշակի բարձրացման ժամանակ․ 25 հազար դրամ թոշակ ստացողն այլևս ծայրահեղ աղքատ չէ։ Հիմա հարց է առաջանում՝ այս բարձրացումը լուծում է սոցիալական խնդիր, թե՞ հակառակը։
Պաշտոնական տվյալներով, Հայաստանում 497 394 թոշակառու կա, որոնցից միայն 18 հազար թոշական է բարձրանալու։ Հայաստանում վերջին անգամ կենսաթոշակներն ավելացել են 2015թ.–ի հունվարի 1-ին` 2000 դրամով։ Այդ օրվանից հիմնական կենսաթոշակը Հայաստանում կազմում է 16 000 դրամ, ապահովագրական ստաժի 1 տարվա արժեքը առաջին 10 տարվա համար սահմանվել է 800 դրամ, 11-ից ավելի յուրաքանչյուր տարվա համար` 500 դրամ: Նոր նախագծի ընդունուոմիվ հետո 12-13 տարի աշխատանքային ստաժ ունեցողների թոշակը փաստացի կհավասարվի որևէ տեղ չաշխատած մարդու թոշակին, ինչը արդարացի մոտեցում չէ։ Սոցիալական էֆեկտ ստանալու համար, կառավարությունը թերևս պետք է հիմնական թոշակի չափը սահմաներ նվազագույն պարենային զամբյուղի չափով՝ այսինքն 25 հազար 500 դրամ, իսկ դրա վրա գումարվեր արդեն ստաժի հաշվարկը։ Բայց կառավարությունը նման ռիսկի չի գնում՝ հասկանալի է փող չկա, իսկ դա նշանակում է, որ երկրումն սոցիալական իրավիճակ չի փոխվելու։ Դրան գումարած հիասթափության մեծ ալիք է բարձրանալու, քանի մնացած 479 հազար թոշակառուները հույսով սպասում են, որ իրենց թոշակն էլ գոնե մի քիչ կբարձրանա։

Հայկ Դավթյան