Կարևոր շարժեր ԱՄՆ-ից՝ Արցախի հարցում. ո՞րն է մեր պատասխանը Վաշինգտոնին

Հայաստանին ու Լեռնային Ղարաբաղին օգնություն տրամադրելու հարցն օրերս քննարկվել է Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսում անցած լսումների ընթացքում: Կոնգրեսի Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի լսումներին ներկա Միացյալ Նահանգների Միջազգային զարգացման գործակալության կառավարչին նման ելույթով է դիմել կոնգրեսական Բրեդ Շերմանը. «Դուք տեղյակ եք, որ Հայաստանը, որը Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից շրջափակման մեջ է, արժանի է մեր օգնությանը: Դուք տեղյակ եք, որ Լեռնային Ղարաբաղը, այժմ՝ Արցախի Հանրապետությունը, ռազմատենչ ուժի հարևանությամբ է գտնվում, և որ Վրաստանի հանրապետության հարավային շրջանը, որը կոչվում է Սամցխե-Ջավախետի, շրջան է, որն արժանի է ստանալ մեր օգնության զգալի մասը: Հավատացած եմ, գործընկերներիցս շատերը նամակ են ուղղել այդ կապակցությամբ»: Հայաստանին ամերիկյան օգնության չափը 60 միլիոն դոլարի հասցնելու կոչով իրենց գործընկերներին են դիմել Միացյալ Նահանգների 37 կոնգրեսական: Կոնգրեսականները մասնավորապես կոչ են Հայաստանին հատկացնել 30 միլիոն դոլարի տնտեսական, 10 միլիոն դոլարի ռազմական օգնություն և 20 միլիոն դոլար տրամադրել Հայաստանում օթևան ստացած Մերձավոր Արևելքի հայ փախստականներին: Նամակում նաև կոչ է արվում դադարեցնել ցանկացած օգնությունը Ադրբեջանին և փոխարենը 10 միլիոն դոլարի օգնություն տրամադրել Լեռնային Ղարաբաղին՝ ականազերծման աշխատանքներ իրականացնելու և զինադադարի խախտումներ գրանցող սարքավորումներ տեղադրելու նպատակով: Լսումների ընթացքում անդրադառնալով նախկին ԽՍՀՄ մյուս երկրներին՝ ահաբեկչության դեմ պայքարի ենթահանձնաժողովի նախագահ կոնգրեսական Թեդ Փոն ընդգծել է ԱՄՆ-ի աջակցության կարևորությունը, հատկապես, Ուկրաինային, Վրաստանին և Մոլդովային. «Արդյոք դրանք կընթանան ռուսական արջի ուղղությամբ, թե՝ դեպի Արևմուտք»: Կոնգրեսականի խոսքով, այդ երկրներում իրական ժողովրդավարության զարգացումն ու կոռուպցիայի վերացումը ոչ միայն մարդասիրական այլև՝ քաղաքական կարևորագույն խնդիր է Միացյալ Նահանգների համար: Վերջին շաբաթներին ԱՄՆ Կոնգրեսում տեղի են ունենում հաջորդ տարվա բյուջեի շրջանակում այլ երկրներին ֆինանսական օգնության տրամադրման շուրջ քննարկումներ: Քննարկումների շրջանակում ԱՄՆ հայ համայնքը ներկայացնող կազմակերպությունների ներկայացուցիչները ելույթ են ունեցել Ներկայացուցիչների պալատի արտաքին հատկացումների ենթահանձնաժողովում՝ ընդգծելով, որ, հաշվի առնելով անցած տարի երկրում գրանցված առաջընթացը, ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանին հատկացվելիք ֆինանսական օգնության չափը պետք է ավելանա, ասված է ԱՄՆ Հայ դատի հանձնախմբի կայքում: «Կոչ ենք անում զարգացման ժողովրդավարական ուղին բռնած Հայաստանին 100 մլն դոլարի չափով օժանդակություն ցուցաբերել: Կոչ ենք անում նաև 10 մլն դոլար տրամադրել Հայաստանի հետ ռազմական համագործակցության համար և ևս 20 մլն՝ Հայաստանում հաստատված մերձարևելյան երկրներից փախստականներին»,- իր ելույթում ասել է Ամերիկայի հայկական համագումարի ներկայացուցիչ Վան Գրիգորյանը: Հայ դատի հանձնախմբի ամերիկյան գրասենյակի ներկայացուցիչ Րաֆֆի Քարաքաշյանը նույնպես ընդգծեց Հայաստանին և Ղարաբաղին ամերիկյան օգնության ավելացման կարևորությունը. «Հայաստանը քրիստոնյա երկիր է, ժողովրդավարության մեջ արմատացած արժեքներով: Չնայած Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից իրականացվող շրջափակմանը, Հայաստանն այսօր հանդիսանում է տարածաշրջանում Միացյալ Նահանգների կարևոր գործընկեր»: Նույն լսումներին մասնակցած «ԱՄՆ-ի ադրբեջանական ցանց» կոչվող կազմակերպության ներկայացուցիչ Սևինջ Մամադովան իր ելույթում կոչ էր արել ԱՄՆ-ի կոնգրեսականներին չհաստատել որևէ օգնություն ուղղված Հայաստանին կամ Ղարաբաղին. «Անկախացման ձեռքբերումից ի վեր, Հայաստանը հանդիսացել է Ռուսաստանի շահերի ներկայացուցիչ: 2014-ի մարտին, երբ Ադրբեջանը Միացյալ Նահանգների և ևս 100 երկրների հետ միասին ՄԱԿ-ում աջակցեց Ուկրաինայի տարածքային ամբողջականությունը, Հայաստանը միացավ ՝ Հյուսիսային Կորեային, Սուդանին ու Զիմբաբվեին, որոնք աջակցեցին Ռուսաստանի քաղաքականությանն այդ հարցում»: Հայ դատի հանձնախմբի ներկայացուցիչ Եղիսաբեթ Չուլջյանի խոսքով, սակայն, Հայաստանի ժողովրդավարացումն ու կոռուպցիայի դեմ պայքարն ակնհայտ են բոլորին. «Թավշյա հեղափոխությունից հետո Հայաստանն արձանագրեց մեծ առաջընթաց և դա արձանագրվեց աշխարհի չորս կողմը: Այժմ ժամանակն է օժանդակել, որ Հայաստանն ավելի հզորանա և ժամանակն է, որ Ամերիկայի և Հայաստանի միջև հարաբերություններն ավելի ընդլայնվեն»: Չուլջյանի խոսքով, հայ համայնքի աշխատանքը դեռ նոր է սկսվում: Բյուջեի քննարկումներն անցնում են նաև ամերիկյան Կոնգրեսի վերին պալատում, Սենատում, և ամերիկահայերը ակնկալում են իրենց ընտրյալ սենատորներից միջնորդել Հայաստանին հատկացվող ամերիկյան օգնության չափի ավելացմանը, որից հետո բյուջեի վերջնական նախագիծը քվեարկության կդրվի Կոնգրեսի երկու պալատներում: Ինչևէ, անկախ քննարկումներից և որոշումից, Հայաստանը ԱՄՆ-ի հետ փոխհարաբերությունների հարցում, կարելի է ասել, առայժմ չունի նոր տեսլական: Ամեն տարի, կարծես, իներցիայով, ԱՄՆ-ի Կոնգրեսում լսումներ, քննարկումներ են ընթանում, դիմում են Հայաստանի ու Արցախի համար օգնության համար, ապա կայացվում է որոշում գումարների հատկացման վերաբերյալ, ու այդպես շարունակաբար: Բայց ո՞րն է Հայաստանի նոր իշխանության ծրագիրը՝ հայ-ամերիկյան հարաբերությունների զարգացման գործում, օրինակ՝ առևտրատնտեսական ոլորտում: Հայ-ամերիկյան հարաբերությունների որակը վաղուց բարձրացնելու, նոր մակարդակի վրա դնելու անհրաժեշտություն կա: Թե ինչն է խանգարում դրա իրագործմանը, թերևս՝ Հայաստանի իշխանությունների զգուշավորությունը՝ Մոսկվային չզայրացնելու հարցում: Առաջիկայում պարզ կդառնա, թե ՀՀ իշխանությունները որքանով են լուրջ վերաբերում գործընկեր պետությունների հետ, ավելին՝ Հայաստանի ամենախոշոր դոնոր պետության հետ հարաբերությունների զարգացմանը:

Թամար Բագրատունի