«Իսկանդեր». ինչպես է ստեղծվել եւ ինչի համար

Թեպետ «Իսկանդեր» օպերատիվ-մարտավարական հրթիռային հա­մալիր­ների (ՕՄՀՀ) վերաբերյալ համացանցում բավական ընդարձակ տեղե­կատվութ­յուն կարելի է գտնել, այդուհանդերձ, վերջերս թյուր կարծիք ձեւավորվեց այդ հզոր համալիրի մասին: Եղան շահարկումներ, ընդհուպ նշվեց, որ դա 1980-ական թվականների զինատեսակ է: Այստեղ ճշմարիտն այն է, որ «Իսկանդեր» ՕՄՀՀ-ի մշակումը սկսվել է ԽՄԿԿ կենտրոնական կոմիտեի եւ ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի ««Իսկանդեր» ՕՄՀՀ-ի ստեղծման փորձարարա-կոնստրուկտորական աշխատանքները սկսելու մասին» 1988 թ. դեկտեմբերի 21-ի № 1452-294 որոշման համաձայն: Դրա համար անձնական ջանքեր է գործադրել գլխավոր կոնստրուկտոր Ս. Պ. Նեպոբեդիմին, ով Ռազմարդյունաբերական հանձնաժողովին ապացուցել է, որ «Իսկանդերը» կարող է լինել որպես «Օկա» ՕՄՀՀ-ի փոխարինող, որը չի ընկնի ԽՍՀՄ եւ ԱՄՆ միջեւ 1987-ին կնքված եւ 1988-ի հուլիսի 1-ից ուժի մեջ մտած պայմանագրի ազդեցության տակ, որով նախատեսված էր վերացնել վերգետնյա բազավորման միջին (1000-500 կմ) եւ փոքր (500-1000 կմ) հեռահարության բալիստիկ եւ թեւավոր հրթիռների համալիրները:


Առաջին անգամ «Իսկանդերը» ներկայացվել է 1999 թ․ օգոստոսին՝ Մոսկվայի մարզի Ժուկովսկի քաղաքում Միջազգային ավիատիեզերական սրահում (МАКС): Ռուսաստանի ԶՈՒ-ում «Իսկանդերը» սպառազինության է ընդունվել 2006-ին: Այսինքն, 1999-ից հետո այն մի քանի տարի ենթարկվել է լրամշակ­ման, բարելավման: Հետեւաբար, այդ համալիրը, կարելի է ասել, 2000-ականների սկզբի մշակում է: «Իսկանդեր» օպերատիվ-տակտիկական հրթիռային հա­մալիրների ընտա­նիքներից է եւ ներառում է մի քանի մոդիֆիկացիաներ. «Իսկանդեր», «Իսկանդեր-M», «Իսկանդեր- K», «Իսկանդեր-Э»:

Հրթիռի մեկնարկային զանգվածը 3800 կգ է, մարտական մասինը՝ 480 կգ: «Իսկանդեր» հրթիռային համալիրների հիմնական նշանակումն է՝ հակա­ռակորդի հակօդային պաշտպանության (ՀՕՊ) եւ հակահրթիռային պաշտպա­նութ­յան (ՀՀՊ) համակարգերի, ինչպես նաեւ դրանցով պաշտպանվող կարեւո­րագույն օբյեկտների ոչնչացումը՝ մինչեւ 500 կմ հեռավորությամբ: Արտահանման համար նախատեսված է «Իսկանդեր-Կ»-ն՝ 280 կմ հեռահարությամբ: Ամբողջ աշխարհում հիմնական շահագործողն է Ռուսաստանի Դաշնությունը, «այլ շահագործողներ»՝ Հայաստանի Հանրապետություն:

Ըստ արեւմտյան վերլուծաբանների՝ «Իսկանդեր» ՕՄՀՀ-ն, С-400-ի եւ «Բաստիոնի» (հակառազմանավային համալիր) հետ միասին, առանցքային դեր է խաղում Ռուսաստանի ԶՈՒ-ի հայեցակարգում, որն Արեւմուտքում հայտնի է որպես «արգելված գոտի» (Anti-Access/Area Denial, A2/AD), ինչը նշանակում է, որ ՆԱՏՕ-ի զորքերը չեն կարող գտնվել եւ տեղաշարժվել համակարգերի գործողության A2/AD արգելված գոտու շառավիղում՝ առանց անընդունելի վնասի ռիսկի:

Ըստ «The National Interest»-ի, «Իսկանդերը» ՌԴ ԶՈՒ-ի ամենավտանգավոր զենքն է, քանի որ ունի ոչ միջուկային կիրառման շատ ցածր բարիեր, իսկ հրթիռ­ների հեռա­հարութ­յունը եւ ՀՕՊ-ը հաղթահարելու հնարավորությունը կարող է հան­գեցնել հսկայական վնասի՝ «Իսկանդերով» օդանավակայաններին, լոգիստիկ կենտ­րոններին եւ նմա­նատիպ օբյեկտներին հարվածելու դեպքում: Փորձագետները «Իսկանդեր» ՕՄՀՀ-ի զանգվածային կիրառությունը, ըստ վնասի մասշտաբի, համե­մատում են ՆԱՏՕ-ի ավիացիայի ռմբակոծությունների հետեւանքների հետ:

Վերլուծաբանները, որոնք դիտարկում են թույլ բանակներով երկրների հետ Ռուսաստանի լոկալ կոնֆլիկտների սցենարները, նշում են, որ «Իսկանդերը» կարող է արագ լուծել լոկալ պատերազմի ելքը հենց սկզբում, որովհետեւ հնարավորություն է ընձեռում սկսել զանգվածային ռմբակոծություններ Սու-34-ով եւ Սու-24-ով: Բացի դրանից, «Իսկանդեր»-ներով օդանավակայանների, հրամանա­տա­րական կենտրոնների, պահեստների, զորանոցների եւ բազաներում տեխնի­կայով անգարների ոչնչացումը կանոնավոր բանակը վերածում է անկազմակերպ ուժի՝ առանց կենտրոնացված մատակարարման եւ կառավարման՝ կոնֆլիկտը սկսվելու առաջին րոպեներին: Կամուրջների ոչնչացումը «Իսկանդեր»-ներով եւ երթի մեջ գտնվող զորքերին հարվածելու ռիսկը սահմանափակում է ինչպես մանեւրելու, այնպես էլ ճեղքման տեղամասերում համալրման ժամանման հնարավորությունը:

Ընդհանուր առմամբ, ինչպես նշում են արեւմտյան հեղինակ­ները, «Իսկանդեր»-ների կիրառման սցենարները նման են ՆԱՏՕ-ի թեւավոր հրթիռ­ների զանգվածային կիրառմանը՝ թույլ բանակների հարձակման ժամանակ, սակայն թեւավոր հրթիռները կարող են ոչնչացվել զարգացած ՀՕՊ-ով, այն դեպքում, երբ «Իսկանդերն» ինքն է հանդիսանում ՀՕՊ խոցելու միջոց:

Ի դեպ, Military Balance-ի 2017թ․ թողարկման մեջ կատարվել է համեմատություն ԱՄՆ ՕՄՀՀ-ի եւ «Իսկանդերի» միջեւ, որտեղ ասված է «Իսկանդերի» առավելության (հեռահար գործողության առումով) եւ ԱՄՆ սպառազինության մեջ LRPF հրթիռներ («Իսկանդերի» նման 500 կմ հեռահարությամբ) ներառելու մասին, ինչը պլանա­վորվում է 2027 թվա­կանին:

Գագիկ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ
Տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր

դիտվել է 4142 անգամ
Լրահոս
Ինչ խնդիրներ կունենան հայաստանցի խոպանչիները ՌԴ-ում․ նոր խստացումներ Սարսափազդու անակնկալ կմատուցվի Ալիևին, եթե Շոյգուն Արցախ ժամանի Ինչու Պուտինը փրկեց Լուկաշենկոյին ու Էրդողանին հեղաշրջումից, բայց չփրկեց Սերժ Սարգսյանին Պորտուգալացի քաղաքական գործիչ. Հայաստանը կատարել է համաձայնագրի իր մասը, սակայն Ադրբեջանը մինչ այժմ դա չի արել Վայնասուն հանուն ոչնչի Նիկոլ Փաշինյանը Սյունիք է մեկնել իր ավտանգությունն ապահովող 9 մեքենայով (տեսանյութ) Ադրբեջանցի պատվիրակը Նաիրա Զոհրաբյանին «տեռորիստ» է անվանել «ՀՀ Սյունիքի մարզի գյուղերի հարևանությամբ ադրբեջանական զինվորականները շարունակում են կրակոցներ արձակել»․ Արման Թաթոյան Նիկոլն անմիջապես անօրինական ճանապարհով կփոխի սահմանադրությունը, կչեղարկի ընտրությունները և մի նոր բան կբստրի Ղարաբաղյան հարցում ամենակարևորը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկխոսությունն է. ԵԽ գլխավոր քարտուղար Մեզ նախապես ժամ էին ասել դպրոցում, ասել էին, որ ծափահարենք. Ռինդ համայնքում պատրաստել էին Փաշինյանի այցին. տեսանյութ Ջարդել են Իջևանի Սուրբ Անդրե վանքի խորանի քարերը. ահազանգ Մենք Ադրբեջանի կառավարությանը կոչ ենք անում ազատ արձակել հայ ռազմագերիներին. ֆրանսիացի պատգամավոր Գերիներին չվերադարձնելը մարդու իրավունքների, Ժնևյան կոնվենցիայի խախտում է. ԵԽԽ պատգամավոր Ալեքսանդրա Լուի Կոչ եմ անում Ադրբեջանին՝ եկեք առևտուր չանենք, պետք է գերիներին վերադարձնել տուն. ԵԽԽՎ պատգամավոր Դասեր քաղելու փոխարեն մենք շարունակում ենք խաղալ ազգակործան պատուհաս մոդերատորի խաղ. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան Դուք էլ փորձեք պատասխանել, թե սա ի՞նչ քարտեզով գովազդ է հայտնվել Երևանի փողոցներում Զուգատիպությո՞ւն. Սյունիքում է նաեւ ԱՄՆ դեսպանը Գորիսի քաղաքապետը տեղյակ չէր Փաշինյանի այցից Սյունիք Վարդենիսում սոցիալական բունտ է հասունանում Սոթքի հանքի պատճառով Փաշինյանի այցի պատճառը․ Սյունիքում 2 վարկած է շրջանառվում HALO Trust–ը հայց է ներկայացրել՝ ընդդեմ Բորիս Ավագյանի Բուլգակովին ցիտելու համար դատավոր Ազարյանի նկատմամբ Բադասյանը վարույթ է հարուցել. փաստաբան Հենց նոր ստորագրեցի․ Հայկ Մարության
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Ապրիլի 21-ին, ժամը 12:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է «Ազգային անվտանգություն» կուսակցության նախագահ Գառնիկ Իսագուլյանը: Թեմա՝ ինչու են պարոն Իսագուլյանին հրավիրել ԱԱԾ, որը տևել է շուրջ 4 ժամ: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինայնի այցը Սյունիքի մարզ: Ապրիլի 21-ին, ժամը 13:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է հոգեբան Իրինա Ծատուրյանը: Թեմա՝ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինայնի մարզային այցերը, հնչեցրած աղմկահարույց հայտարարությունները: Հոգեբանորեն ինչ ազդեցություն են թողնում հանրության վրա վարչապետի քայլերն ու կոչերը, գերիների հարցն ու հոգեբանական կողմն ու ճնշումը Ասուլիս. «Ինչո՞ւ ՀՀ կառավարությունն անտեսեց պարենային բանկի ստեղծման նախագիծը» Ապրիլի 21-ին` ժամը 12:00-ին, Sputnik Արմենիա մուլտիմեդիոն մամուլի կենտրոնում այս հարցին կպատասխանի կանադահայ փորձագետ Մայքլ Ավետիքյանը: Ապրիլի 21-ին, ժամը 14.00 «Տեսակետ» մամուլի ակումբի հյուրն է «Ագրարագյուղացիական միավորում» ՀԿ ղեկավար Հրաչ Բերբերյանը: Թեման՝ «Գյուղացու կարիքները՝ սկսած սերմացուից, վերջացրած ցանքատարածությունների կրճատմամբ: Կարտոֆիլի իրացման խնդիրները: Ոլորտի ընդհանուր վիճակը, հարակից հարցեր»: Հասցեն՝ Արշակունյաց 4, Մամուլի շենք, 13-րդ հարկ: Հարցերի դեպքում զանգահարել՝ 077 400-955: Ապրիլի 21-ին, ժամը 13.00 «Տեսակետ» մամուլի ակումբի հյուրն է «Ազգ» թերթի խմբագիր Հակոբ Ավետիքյանը: Թեման՝ «Հայոց ցեղասպանություն. ինչ կտա ճանաչումը: Բայդենին ուղղված կոչերը՝ Ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ: Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունները: Հարակից հարցեր»: Ապրիլի 21-ին, ժամը 12.00 «Տեսակետ» մամուլի ակումբի հյուրն է «Հոգևոր և ազգային արժեքների ազգային ճակատի» ղեկավար Ալեքսանդր Ամարյանը: Թեման՝ «Սպասվող ընտրությունները, աղանդավորների դերն ու կիրառած մեխանիզմներն ընտրական գոծընթացներում: Ընդհանուր ներքաղաքական իրավիճակ»: Ապրիլի 21-ին՝ ժամը 11:00-ին, «Հենարան» մամուլի ակումբում կհյուրընկալվի մեդիափորձագետ Հայկ Դերզյանը: ԹԵՄԱ՝ Հայոց ցեղասպանությանն ուղղված ներքաղաքական քարոզչության վեկտորները. օրակարգի հնարավոր զարգացումները: Ապրիլի 21-ին՝ ժամը 12:00, «Հենարան» մամուլի ակումբում կհյուրընկալվի Հայաստանի գործատուների հանրապետական միության նախագահ Գագիկ Մակարյանը: ԹԵՄԱ՝ Հայաստան-Իրան տնտեսական համագործակցության հեռանկարները. ապրանքների փոխարինման՝ ներառյալ թուրքական, այլընտրանքային ուղիները: Ապրիլի 20-ին, ժամը 12:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է «Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար Տիգրան Հեքեքյանը: Թեմա՝ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինայնի մարզային այցերը, հնչեցրած աղմկահարույց հայտարարությունները: Ըստ լուրերի՝ Երևանից զանգել և «մատ են թափ տվել» Արայիկ Հարությունյանի վրա. Արցախի նախագահը վախից հեռացրել է իր ներկայացուցչին Ապրիլի 20-ին, ժամը 13:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է Ռեֆորմիստների կուսակցության հիմնադիր նախագահ Վահան Բաբայանը: Թեմա՝ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինայնի մարզային այցերը, հնչեցրած աղմկահարույց հայտարարությունները: Ըստ լուրերի՝ Երևանից զանգել և «մատ են թափ տվել» Արայիկ Հարությունյանի վրա. Արցախի նախագահը վախից հեռացրել է իր ներկայացուցչին
Հետևեք մեզ Facebook-ում https://www.facebook.com/hayeliclub