Պատմության ուրվականը շրջում է փողոցներում

Հայկական իրականությունում անցյալը սրբադասված է։ Ներկայի չգոյությունը լրացվում է անցյալի պատրանքով, իսկ ապագան էլ պետք է անպայմանորեն անցնի անցյալի միջով: Կարելի է ասել, որ պատմության ուրվականը շրջում է փողոցներով, անկոչ հյուրի պես մտնում է բոլորի տները՝ բույն դնելով մարդու գանգի մեջ: Արդյունքում հանրային դիսկուրսի մեջ գրեթե բացակայում է ստեղծել բայի ներկա ժամանակը: Դրա փոխարեն հիմնականում կիրառվում են վերստեղծել կամ կստեղծենք տարբերակները: Բայց սա դեռ ամենը չէ: Կա շատ ավելի անհասկանալի հարացույց ևս, որն է՝ վերադարձը: Այսինքն առաջնային պլան է մղված ինչ-որ տեղ, ինչ-որ ժամանակաշրջան կամ անցյալում գոյություն ունեցած ինչ-որ իդեալականացված տարակերպի վերադառնալու հիվանդագին միտումը, ավելի ճիշտ՝ մոլուցքը: Այլ խոսքով ասած՝ ունենք մարգինալ ներկա, մշուշոտ ապագա և կատարյալ անցյալ, որին պետք է անպայման վերադառնալ: Այն պետք է դեռ վերստեղծվի: Այսպիսով մարդիկ փորձում են վերստեղծել խորհրդային կրթական համակարգը: Վերադառնում են դասական ուղղագրությանը: Վերստեղծում են անցյալում թաղած մշակույթը: Վերադառնում են քրիստոնեական-հայկական ավանդույթներին: Եվ այսպես շարունակ վերստեղծելով՝ հասնում են Արտաշես 1-ի Մեծ Հայքին, որը պատմահայր Մովսես Խորենացին դիտարկում է որպես կատարյալ հայրենիք, իսկ Ողբը՝ դրա հակադիռ բևեռ: Բանն այն է, որ Արխայիկ ժամանակաշրջանի մարդուն ներհատուկ էր կայուն մտածողությունը, իրերի կանոնիկ դասավորվածությունը, աշխարհի բովանդակային հստակ պատկերն ու ամեն ինչի խորհրդանշական մեկնաբանությունը։ Բայց ժամանակակից աշխարհն ու մարդը կայուն չեն, ընդհակառակը, մարդկությունը թաղված է խորը ու շղթայական ճգնաժամի մեջ, որը չափազանց մեծ ճահիճ է հիշեցնում։ Կարելի է ենթադրել, որ ժամանակակից մարդը, հայացքն ուղղելով դեպի արխայիկ արժեքները, դրանց մեջ փորձում է կայունություն ու աշխարհին հասկանալի, կանոնակարգված պատկերներ գտնել։ Այլ խոսքով ասած մարդը անցյալի կայունությյան պատրանքը փորձում է վերագործարկել 21-րդ դարում։ Հենց այս որոնումների հորձանուտի մեջ էլ ժամանակակից հայաստանցին իր կամքից անկախ դառնում է պատմության ու տարտամ անցյալականության գերին։

Հայերն իրենց մշակույթին վերաբերվում են ինչպես հանգուցյալի: Ասվածի վառ ապացույցն է այն, որ ոչ ոք դրա մասին չի խոսում ներկա ժամանակով, իսկ եթե խոսում է, ապա դրա բացակայության մասին. «Իսկ դուք գիտե՞ք, թե ինչ մշակույթ են ունեցել հայերը»: Ահա այսպիսի նախադասությամբ ենք մենք դիմավորում Հայաստան ժամանած զբոսաշրջիկներին, բայց երբեք չենք ասում, թե ինչ ունենք այժմ: Հայաստանում գործում է հետևյալ սկզբունքը. հանգուցյալի ետևից՝ կամ լավը, կամ ոչինչ: Եթե ուշադրություն եք դարձրել, հայկական մշակույթի մասին խոսելիս նույնպես մենք խոսում ենք կամ լավը, կամ ոչինչ: Դեռ ավելին՝ հայերը շատ են սիրում հանգուցյալների պաշտամունքը՝ նրանց հաղորդելով բացառիկ և վերբնական հատկություններ: Ճիշտ նույնը կատարվում է նաև մշակույթի պարագայում: Երևի թե զբոսաշրջիկներն այնքան էլ կոռեկտ չեն համարում, որպեսզի հարցնեն, թե ո՞ւր է այդ մշակույթն այսօր, որտե՞ղ է, և վերջապես որտե՞ղ են դրա կրողները: Հարդյունս այս ամենի ո՛չ ստեղծվում է և ո՛չ էլ վերստեղծվում, պարզապես արձանագրվում է հերթական շրջապտույտը ունայնության մեջ կամ դրա շուրջ, ունայնություն ունայնության մեջ կամ էլ դարձ ի շրջանս յուր: Մարդիկ պատմությամբ ապրում են, պատմությամբ՝ շնչում, տառապում, ոգեշնչվում, ափսոսում և ի վերջո շահարկում պատմությունը: Պատկերացրեք մարդուն երիկամի մեջ ինչ-որ անհանգիստ քարի հետ միասին, որը շարժման արդյունքում անկանոն այս ու այն կողմ է թռնում՝ պարբերաբար հարվածելով մարդուն: Ինչպիսի ծանր իրավիճակ է չէ՞, նեղ տարածություն, տարերային շարժում և հարվածող քար՝ անկանոն ու անկանխատեսելի: Երիկամի նեղ տարածությունը արդի գաղափարական միջավայրն է, մարդը ապագայինն է, իսկ հարվածող քարը՝ ցավոտ անցյալը: Այսինքն ներկայումս ձևավորվել է գաղափարական նեղ, միագիծ սև ու սպիտակ միջավայր, որտեղ մարդը առաջ շարժվելու հնարավորություն չունի և դրանից ելնելով հայացքն ուղղում է դեպի անցյալ, որի հարվածների ալիքի տակ դատապարտված է, պարզապես զրկված է ծառից իջնելու, մեջքն ուղղելու և քարից կրակ ստանալու հնարավորությունից: Այսինքն ստեղծագործական ճիգն արգելակված է, նա չի կարողանում նոր տուն կառուցել, քանզի դեռևս հիշում ու պահանջում է հին կացարանը, որը գտնվում էր ծառի վրա:

Անցյալի հետ առնչվող մյուս միֆը կապված է դրա ընկալման հետ, որը սահմանփակված է մերժման և փառաբանման երկու հակոտնյա ծայրահեղություններով: Փորձենք խոսել մերժման տարակերպի մասին։ Ընդհանրապես մերժումի, հերքումի ճանապարհով ընթացքը մշտապես հանգեցնում է լրջագույն խնդիրների՝ հատկապես, երբ այդ հերքումն ու մերժումը վերաբերում են պատմությանը։ Այսինքն` այդ ընկալումների համաձայն պետք է կտրել, ոչնչացնել, ինչու չէ, նաև դեմոնիզացնել հայոց պատմության բաղկացուցիչ մասնիկներից մեկը։ Ընդհանուրից առանձնացնել և ռետինով ջնջել խճանկարի մի հատվածը, որը հավաքվել է ընդհանուր տրամաբանությամբ։ Արհեստական միջամտությամբ ընդհատել պատմական ընթացքի օրինաչափությունը և այդպես շարունակ։ Այդ սկզբունքով ֆրանսիացիներն էլ կարող են հրաժարվել իրենց միջնադարյան պատմությունից և ժառանգությունից, չէ՞ որ խավարի ժամանակաշրջանը այդքան չարիք է պատճառել ամբողջ աշխարհին։ Իրականում մեր խնդիրը ոչ թե հերքումը պետք է լինի, այլ՝ հաշտեցումը, ոչ թե միասնությունը, այլ ներդաշնակությունը։ Եթե քաղաքակրթական տեսանկյունից մենք ուզում ենք ապագայի համար սաղմեր տեղադրել, հիմքեր ամրացնել, ապա պետք է առաջին հերթին հաշտեցնենք քաղաքակրթական անցյալը։ Բոլոր հանրություններն էլ ունեն այդ խնդիրը, այն է՝ ինչպե՞ս հաշտեցնել անցյալը, չէ՞ որ ապագան նաև անցյալի և ներկայի բնական երկխոսությունն է։ Հաշտեցնել պատմությունը նշանակում է հաշտեցնել ներկան, ինչպես նաև հանրության տարբեր շերտերին ու միավորներին։ Ինչպես բազմիցս նշել ենք, ազգային միասնություն կոչվածը պարզապես պատրանք է, հնարավոր չէ տարասեռ միավորներին նույնականացնել, պարզապես անհրաժեշտ է նրանց հաշտեցնել։

Խնդիրը դիտարկենք Ռուսաստանի պարագայում։ Հաջողվե՞լ է ռուսներին հաշտեցնել իրենց պատմությունը։ Իհարկե չի հաջողվել։ Մի մասը բոլշևիկների կողմնակիցներն են, մյուս մասը՝ հակահեղափոխական սլավոնաֆիլ ուղղափառներ, մի փոքրիկ հատվածն էլ՝ պատմականորեն լիբերալ-արևմտամետներ։ Նրանք բանավեճի մեջ են մտնում առանց իրար լսելու՝ պատրաստ ամեն վայրկյան մեկը մյուսին խժռելու։ Այսինքն` ռուսները չեն լուծել քաղաքակրթական այդ բարդագույն խնդիրը, և հանրությունը դեռևս երկար ժամանակ ծխալու է այդ չերևացող, բայց քայքայիչ ազդեցություն ունեցող կոնֆլիկտի մեջ, որի կիզակետում հայտնի պապիկի դամբարանն է։ Վերադառնանք Հայաստան։

Նույն խնդիրը առկա է նաև հայկական միջավայրում։ Պատմական տարասեռ ժամանակաշրջանները մարտնչում են իրար դեմ՝ Անկախության ժամանակաշրջանը Կոմունիստականի հետ, իսկ Քրիստոնեականը՝ նախաքրիստոնեականի։ Գործում է հերքումի արատավոր տրամաբանությունը։ Ինչի՞ է սա հանգեցնելու, ոչնչի, ընդամենը հանրությունը հայտնվելու է գաղափարական-փիլիսոփայական փակուղու մեջ։ Լավագույն լուծումն այն կլինի, երբ պատմական շրջափուլերը հաշտեցվեն ու ներդաշնակեցվեն։ Դրա ամենակառուցողական դրսևորումը պետք է լինի քաղաքներում և հենց մշակութային շեշտադրմամբ։ Կողք կողքի ներկա պետք է լինեն նախաքրիստոնեական, քրիստոնեական, Առաջին Հանրապետության և Կոմունիստական անցյալները, իսկ կենտրոնում` արդի Հայաստանի գաղափարը։ Միայն այդպես հնարավոր կլինի հաշտեցնել պատմությունը և հասնել համակեցական ներդաշնակության, որտեղ չեն լինի մարմնի անդամահատված մասնիկներ։ Անցյալի վերաբերյալ միֆերը չափազանց ցավոտ են, հնարավոր չէ դրանք արմատախիլ անել կամ էլ չեզոքացնել, ընդամենը հայկական տարասեռ անցյալները պետք է հաշտեցվեն ու ներդաշնակեցվեն:

Կարպիս Փաշոյան

hraparak.am

դիտվել է 1281 անգամ
Լրահոս
Քիչ աշխատելու և շատ ծախսելու թավշյա մեխանիկան Ի՞նչ նպատակով է վարչապետի աշխատակազմին հատկացվել 284 հազար 738 ԱՄՆ դոլար. 168.am Ի՞նչ է տեղի ունեցել Ախալքալակում․ տեսանյութ Լարված իրավիճակ Բեյրութում․ ուղիղ միացում Ախալքալաքում կրքերը չեն հանդարտվում՝ հրդեհվել է երկու տուն եւ հյուրանոց․ կան վիրավորներ Բերման է ենթարկվել Էդմոն Մարուքյանի վարորդը Ինչո՞ւ է Արամ Զավենի Սարգսյանը այսքան ինտենսիվ տենչում բացել Ամուլսարի հանքը Հոլանդիայի դեսպանի կինը մահացել է Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունից Հայկ Մարությանը նշանակումներ է արել Բեյրութում ցուցարարները ներխուժել են ԱԳՆ շենք Բեյրութում ցուցարարները ներխուժել են 2 նախարարության շենք Մղձավանջ. այն, ինչ չկարողացան անել թուրքերը, անում են Նիկոլ Փաշինյանն ու Զարեհ Սինանյանը Քարդաշյանը կոչ է արել հետևորդներին դիտել Ցեղասպանության մասին պատմող ֆիլմը Բեյրութի պայթյունի գործով ձերբակալվել են բարձրաստիճան պաշտոնյաներ Արտակարգ դեպք Արարատի մարզում. ավտոմեքենան վերածվել է մոխրակույտի Հայաստան են վերադարձել 124 քաղաքացի Թուրքերը երբեք պահը չեն կորցնում և ճիշտ պահին հայտնվում են ճիշտ վայրում․ Թուրքագետ Զանգվածային միջադեպ Ախալքալաքում. կան զոհեր, հյուրանոց է այրվում Իրականացվում է ՀՀ֊ից Լիբանան մարդասիրական օգնության առաջին ավիաչվերթը Նիկոլ Փաշինյանն ու իր «զինակիցները», էսքան լիկվիդով, ինչու՞ չեն հեռացվում «խաղից»... Վիճաբանություն-ծեծկռտուք Էջմիածնում. գործի են դրվել փայտեր և գործիքներ, կան վիրավորներ. բերման ենթարկվածների մեջ է Ամբերդի գյուղապետը Դուրս են բերել ջրափրկարարները Նորավանքում արձանագրվել են խախտումներ, կազմվել արձանագրություններ Բախվել են Opel-ն ու Ford Transit-ը. կա 5 վիրավոր Արցախում անցկացվել է ՊԲ ռազմական խորհրդի նիստ
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահ Արթուր Թովմասյանը ստորագրել է որոշում՝ Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 114-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» օրենքի 40-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Արցախի Հանրապետության նախագահի նախաձեռնությամբ 2020 թվականի օգոստոսի 11-ին, ժամը 11:00-ին Ազգային ժողովի արտահերթ նստաշրջան գումարելու մասին՝ նախաձեռնողի սահմանած օրակարգով: Օրակարգում ընդգրկված են հետևյալ հարցերը. 1. «Արցախի Հանրապետության 2020 թվականի պետական բյուջեի... Օգոստոսի 7-ին, ժամը 11:00-ին Հայելի ակումբի հյուրերն են «Մեկ Առողջություն» կոալիցիայի համահիմնադիրներ Սիլվա Ադամյանը, Մարիամ Բադալյանը և Դոնարա Ալեքսանյանը: Թեմա՝ Ամուլսարի շուրջ լարված իրավիճակի վերաբերյալ «Մեկ Առողջություն» կոալիցիայի հայտարարությունը և շրջակա միջավայրի առողջության ոլորտում տապալված պետական քաղաքականության վտանգները: Օգոստոսի 7-ին ժամը 11:00 Փաստարկ մամուլի ակումբի հյուրերեն են Բարգավաճ Հայաստան, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն և Հայրենիք կուսակցությունների ներկայացուցիչներ Իվետա Տոնոյանը, Արծվիկ Մինասյանը և Արսեն Բաբայանը: ԹԵՄԱ՝ ՀՀ բարձրաստիճան մի շարք պաշտոնատար անձանց կողմից առերևույթ հանցագործությունների մասին հաղորդման հիմքով քրեական գործի հարուցումը մերժելու ՀՔԾ որոշումը և դրա վերաբերյալ կուսակցությունների կողմից բերված բողոքը: Ժամը 13:00՝ քաղաքագետ Սերգեյ Շաքարյանցը: ԹԵՄԱ՝ դիտարկումներ Բեյրութի ողբ... ՕԳՈՍՏՈՍԻ 7-ին` ժամը 13:00-ին, «Արմենպրես» պետական լրատվական գործակալության մամուլի սրահում տեղի կունենա ՊԵԿ հետաքննության և օպերատիվ հետախուզության վարչության պետ Վահան Չարխիֆալակյանի ասուլիսը: Թեմա- 2020 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին հարկային իրավախախտումների և տնտեսական հանցագործությունների բացահայտմանն ուղղված ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի իրականացրած միջոցառումների արդյունքները: Կարող եք թեմայի հետ կապված ձեզ հետաքրքրող հարցերը ուղարկել [email protected] էլեկտրոնային հասցեին մի... Օգոստոսի 7-ին, ժամը 12.00 «Տեսակետ» մամուլի ակումբի հյուրերն են Փաստաբանների պալատի փաստաբան Մասիս Մելքոնյանը և «Իրավունքի սահման» ՍՊԸ տնօրեն Գևորգ Հովհաննիսյանը: Թեման՝ «Բանախոսները կանդրադառնան Արտաշատի գինու-կոնյակի գործարանի տնօրինության՝ քաղաքացիներին ունեզրկելուն, նրանց ունեցվածքը յուրացնելուն և դրա վերաբերյալ Դատախազության ու Ոստիկանության անգործությանը»: Հասցեն՝ Արշակունյաց 4, Մամուլի շենք, 13-րդ հարկ: Հարցերի դեպքում զանգահարել՝ 077 400-955: Հուլիսի 4-ին, ժամը 13:00-ին Հայելի ակումբի հյուրերն են Երևանի ավագանու ԲՀԿ խմբակցության անդամ Հռիփսիմե Առաքելյանը և «Այլընտրանք» ՀԿ համանախագահ Նարեկ Մանթաշյանը: Թեմա՝ Մաշտոցի պուրակի ծառահատման շուրջ բարձրացված աղմուկ, քաղաքապետարանի պարգևատրումներ Հուլիսի 4-ին, ժամը 11:00-ին Հայելի ակումբի հյուրերն են ՙՙԵրևանի այլընտրանքային քաղաքապետարան՚՚ նախաձեռնող թիմի համաղեկավարներ Սարգիս Տեր-Եսայանը և Սոնա ԱղեկյանըԼ Թեմա՝ Պոպոք-պնդուկ փարթի՝ մայրաքաղաքն ախտահանելու փոխարեն, Երևանի քաղաքապետրանի պարգևավճարներ, ապօրինի ծառահատումներ, մայրաքաղաքային պատահական հրդեհներ ու էլի շատ թերացումներ: Հուլիսի 4-ին, ժամը 12:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է քաղաքական գործիչ Գուրգեն Եղիազարյանը: Թեմա՝ կրթական նոր չափորոշիչներ, որոնք հանգեցրել են հասարակության լայն շերտերի՝ գիտնականների, մանկավարժների եւ խնդրով մտահոգ մարդկանց անհանգստությունների, Մարգարիտա Սիմոնյանի արձագանքը, Russia Today հեռուստաալիքի գլխավոր խմբագիր Մարգարիտա Սիմոնյանը քննադատել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի` 2005 թականին արված արտահայտությունները, անդրադարձ թեմային, ընդդիմության մոբիլիզացում, կորոնավիրուս, ինչ բացթողումներ ... Հրավիրում ենք Ձեզ՝ ներկա գտնվելու «Թովմասյան Բարեգործական Հիմնադրամ»-ի նախաձեռնությամբ կազմակերպված բարեգործական միջոցառման ամփոփիչ մամլո ասուլիսին: Երկուշաբթի 14:00 , Dvin Music Hall Օգոստոսի 3-ին, ժամը 11:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է ՀՀԿ խոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը: Թեմա` կրթական համակարգ, նախարարի գործողությունները, հայ գրականության և հայոց պատմության շուրջ ստեղծված աղմուկ, նոր չափորոշիչներ: Սահմանային լարվածություն, ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռ. Քոչարյանի հարցազրույցը, կորոնավիրուսային համաճարակ:
Հետևեք մեզ Facebook-ում https://www.facebook.com/hayeliclub