Պատմության ուրվականը շրջում է փողոցներում

Հայկական իրականությունում անցյալը սրբադասված է։ Ներկայի չգոյությունը լրացվում է անցյալի պատրանքով, իսկ ապագան էլ պետք է անպայմանորեն անցնի անցյալի միջով: Կարելի է ասել, որ պատմության ուրվականը շրջում է փողոցներով, անկոչ հյուրի պես մտնում է բոլորի տները՝ բույն դնելով մարդու գանգի մեջ: Արդյունքում հանրային դիսկուրսի մեջ գրեթե բացակայում է ստեղծել բայի ներկա ժամանակը: Դրա փոխարեն հիմնականում կիրառվում են վերստեղծել կամ կստեղծենք տարբերակները: Բայց սա դեռ ամենը չէ: Կա շատ ավելի անհասկանալի հարացույց ևս, որն է՝ վերադարձը: Այսինքն առաջնային պլան է մղված ինչ-որ տեղ, ինչ-որ ժամանակաշրջան կամ անցյալում գոյություն ունեցած ինչ-որ իդեալականացված տարակերպի վերադառնալու հիվանդագին միտումը, ավելի ճիշտ՝ մոլուցքը: Այլ խոսքով ասած՝ ունենք մարգինալ ներկա, մշուշոտ ապագա և կատարյալ անցյալ, որին պետք է անպայման վերադառնալ: Այն պետք է դեռ վերստեղծվի: Այսպիսով մարդիկ փորձում են վերստեղծել խորհրդային կրթական համակարգը: Վերադառնում են դասական ուղղագրությանը: Վերստեղծում են անցյալում թաղած մշակույթը: Վերադառնում են քրիստոնեական-հայկական ավանդույթներին: Եվ այսպես շարունակ վերստեղծելով՝ հասնում են Արտաշես 1-ի Մեծ Հայքին, որը պատմահայր Մովսես Խորենացին դիտարկում է որպես կատարյալ հայրենիք, իսկ Ողբը՝ դրա հակադիռ բևեռ: Բանն այն է, որ Արխայիկ ժամանակաշրջանի մարդուն ներհատուկ էր կայուն մտածողությունը, իրերի կանոնիկ դասավորվածությունը, աշխարհի բովանդակային հստակ պատկերն ու ամեն ինչի խորհրդանշական մեկնաբանությունը։ Բայց ժամանակակից աշխարհն ու մարդը կայուն չեն, ընդհակառակը, մարդկությունը թաղված է խորը ու շղթայական ճգնաժամի մեջ, որը չափազանց մեծ ճահիճ է հիշեցնում։ Կարելի է ենթադրել, որ ժամանակակից մարդը, հայացքն ուղղելով դեպի արխայիկ արժեքները, դրանց մեջ փորձում է կայունություն ու աշխարհին հասկանալի, կանոնակարգված պատկերներ գտնել։ Այլ խոսքով ասած մարդը անցյալի կայունությյան պատրանքը փորձում է վերագործարկել 21-րդ դարում։ Հենց այս որոնումների հորձանուտի մեջ էլ ժամանակակից հայաստանցին իր կամքից անկախ դառնում է պատմության ու տարտամ անցյալականության գերին։

Հայերն իրենց մշակույթին վերաբերվում են ինչպես հանգուցյալի: Ասվածի վառ ապացույցն է այն, որ ոչ ոք դրա մասին չի խոսում ներկա ժամանակով, իսկ եթե խոսում է, ապա դրա բացակայության մասին. «Իսկ դուք գիտե՞ք, թե ինչ մշակույթ են ունեցել հայերը»: Ահա այսպիսի նախադասությամբ ենք մենք դիմավորում Հայաստան ժամանած զբոսաշրջիկներին, բայց երբեք չենք ասում, թե ինչ ունենք այժմ: Հայաստանում գործում է հետևյալ սկզբունքը. հանգուցյալի ետևից՝ կամ լավը, կամ ոչինչ: Եթե ուշադրություն եք դարձրել, հայկական մշակույթի մասին խոսելիս նույնպես մենք խոսում ենք կամ լավը, կամ ոչինչ: Դեռ ավելին՝ հայերը շատ են սիրում հանգուցյալների պաշտամունքը՝ նրանց հաղորդելով բացառիկ և վերբնական հատկություններ: Ճիշտ նույնը կատարվում է նաև մշակույթի պարագայում: Երևի թե զբոսաշրջիկներն այնքան էլ կոռեկտ չեն համարում, որպեսզի հարցնեն, թե ո՞ւր է այդ մշակույթն այսօր, որտե՞ղ է, և վերջապես որտե՞ղ են դրա կրողները: Հարդյունս այս ամենի ո՛չ ստեղծվում է և ո՛չ էլ վերստեղծվում, պարզապես արձանագրվում է հերթական շրջապտույտը ունայնության մեջ կամ դրա շուրջ, ունայնություն ունայնության մեջ կամ էլ դարձ ի շրջանս յուր: Մարդիկ պատմությամբ ապրում են, պատմությամբ՝ շնչում, տառապում, ոգեշնչվում, ափսոսում և ի վերջո շահարկում պատմությունը: Պատկերացրեք մարդուն երիկամի մեջ ինչ-որ անհանգիստ քարի հետ միասին, որը շարժման արդյունքում անկանոն այս ու այն կողմ է թռնում՝ պարբերաբար հարվածելով մարդուն: Ինչպիսի ծանր իրավիճակ է չէ՞, նեղ տարածություն, տարերային շարժում և հարվածող քար՝ անկանոն ու անկանխատեսելի: Երիկամի նեղ տարածությունը արդի գաղափարական միջավայրն է, մարդը ապագայինն է, իսկ հարվածող քարը՝ ցավոտ անցյալը: Այսինքն ներկայումս ձևավորվել է գաղափարական նեղ, միագիծ սև ու սպիտակ միջավայր, որտեղ մարդը առաջ շարժվելու հնարավորություն չունի և դրանից ելնելով հայացքն ուղղում է դեպի անցյալ, որի հարվածների ալիքի տակ դատապարտված է, պարզապես զրկված է ծառից իջնելու, մեջքն ուղղելու և քարից կրակ ստանալու հնարավորությունից: Այսինքն ստեղծագործական ճիգն արգելակված է, նա չի կարողանում նոր տուն կառուցել, քանզի դեռևս հիշում ու պահանջում է հին կացարանը, որը գտնվում էր ծառի վրա:

Անցյալի հետ առնչվող մյուս միֆը կապված է դրա ընկալման հետ, որը սահմանփակված է մերժման և փառաբանման երկու հակոտնյա ծայրահեղություններով: Փորձենք խոսել մերժման տարակերպի մասին։ Ընդհանրապես մերժումի, հերքումի ճանապարհով ընթացքը մշտապես հանգեցնում է լրջագույն խնդիրների՝ հատկապես, երբ այդ հերքումն ու մերժումը վերաբերում են պատմությանը։ Այսինքն` այդ ընկալումների համաձայն պետք է կտրել, ոչնչացնել, ինչու չէ, նաև դեմոնիզացնել հայոց պատմության բաղկացուցիչ մասնիկներից մեկը։ Ընդհանուրից առանձնացնել և ռետինով ջնջել խճանկարի մի հատվածը, որը հավաքվել է ընդհանուր տրամաբանությամբ։ Արհեստական միջամտությամբ ընդհատել պատմական ընթացքի օրինաչափությունը և այդպես շարունակ։ Այդ սկզբունքով ֆրանսիացիներն էլ կարող են հրաժարվել իրենց միջնադարյան պատմությունից և ժառանգությունից, չէ՞ որ խավարի ժամանակաշրջանը այդքան չարիք է պատճառել ամբողջ աշխարհին։ Իրականում մեր խնդիրը ոչ թե հերքումը պետք է լինի, այլ՝ հաշտեցումը, ոչ թե միասնությունը, այլ ներդաշնակությունը։ Եթե քաղաքակրթական տեսանկյունից մենք ուզում ենք ապագայի համար սաղմեր տեղադրել, հիմքեր ամրացնել, ապա պետք է առաջին հերթին հաշտեցնենք քաղաքակրթական անցյալը։ Բոլոր հանրություններն էլ ունեն այդ խնդիրը, այն է՝ ինչպե՞ս հաշտեցնել անցյալը, չէ՞ որ ապագան նաև անցյալի և ներկայի բնական երկխոսությունն է։ Հաշտեցնել պատմությունը նշանակում է հաշտեցնել ներկան, ինչպես նաև հանրության տարբեր շերտերին ու միավորներին։ Ինչպես բազմիցս նշել ենք, ազգային միասնություն կոչվածը պարզապես պատրանք է, հնարավոր չէ տարասեռ միավորներին նույնականացնել, պարզապես անհրաժեշտ է նրանց հաշտեցնել։

Խնդիրը դիտարկենք Ռուսաստանի պարագայում։ Հաջողվե՞լ է ռուսներին հաշտեցնել իրենց պատմությունը։ Իհարկե չի հաջողվել։ Մի մասը բոլշևիկների կողմնակիցներն են, մյուս մասը՝ հակահեղափոխական սլավոնաֆիլ ուղղափառներ, մի փոքրիկ հատվածն էլ՝ պատմականորեն լիբերալ-արևմտամետներ։ Նրանք բանավեճի մեջ են մտնում առանց իրար լսելու՝ պատրաստ ամեն վայրկյան մեկը մյուսին խժռելու։ Այսինքն` ռուսները չեն լուծել քաղաքակրթական այդ բարդագույն խնդիրը, և հանրությունը դեռևս երկար ժամանակ ծխալու է այդ չերևացող, բայց քայքայիչ ազդեցություն ունեցող կոնֆլիկտի մեջ, որի կիզակետում հայտնի պապիկի դամբարանն է։ Վերադառնանք Հայաստան։

Նույն խնդիրը առկա է նաև հայկական միջավայրում։ Պատմական տարասեռ ժամանակաշրջանները մարտնչում են իրար դեմ՝ Անկախության ժամանակաշրջանը Կոմունիստականի հետ, իսկ Քրիստոնեականը՝ նախաքրիստոնեականի։ Գործում է հերքումի արատավոր տրամաբանությունը։ Ինչի՞ է սա հանգեցնելու, ոչնչի, ընդամենը հանրությունը հայտնվելու է գաղափարական-փիլիսոփայական փակուղու մեջ։ Լավագույն լուծումն այն կլինի, երբ պատմական շրջափուլերը հաշտեցվեն ու ներդաշնակեցվեն։ Դրա ամենակառուցողական դրսևորումը պետք է լինի քաղաքներում և հենց մշակութային շեշտադրմամբ։ Կողք կողքի ներկա պետք է լինեն նախաքրիստոնեական, քրիստոնեական, Առաջին Հանրապետության և Կոմունիստական անցյալները, իսկ կենտրոնում` արդի Հայաստանի գաղափարը։ Միայն այդպես հնարավոր կլինի հաշտեցնել պատմությունը և հասնել համակեցական ներդաշնակության, որտեղ չեն լինի մարմնի անդամահատված մասնիկներ։ Անցյալի վերաբերյալ միֆերը չափազանց ցավոտ են, հնարավոր չէ դրանք արմատախիլ անել կամ էլ չեզոքացնել, ընդամենը հայկական տարասեռ անցյալները պետք է հաշտեցվեն ու ներդաշնակեցվեն:

Կարպիս Փաշոյան

hraparak.am

դիտվել է 1281 անգամ
Լրահոս
Բաքուն եւ Անկարան չեն թաքցնում, որ պատրաստվում են շարունակել իրենց զավթողական քաղաքականությունը. Բակո Սահակյան Ոչ մի հոդված չկա․ Արարատ Միրզոյանի ստերը՝ ԱԱԾ գործակալ լինելու հանգամանքների առնչությամբ. Antifake.am Ուղնուծուծով հակաքրիստոսը էսօր էլ ասում է. «ձայն բազմաց՝ ձայն Աստծո»: Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյանը լավագույնս է պատասխանել այդ հարցին Ծեծկռտուք ԲՀԿ-ականների և ՔՊ-ականների միջև Էրդողան-Բայդեն հանդիպում, ապա՝ դեպի Շուշի. Թուրք-ամերիկյան գործարքից հետո կկնքվի թուրք-ադրբեջանական համաձայնագիր Փաշինյանի նախընտրական խայտառակությունը. Ալիևն իր պարտավորությունները «ծախելու» է մեզ վրա Ոնց որ ճակատիս գրած լինի՝ մի տեղ մեկը մի բան են փչացնում, ինձ հիշում են․ Ռ. Քոչարյան Պուտինը՝ իր իրավահաջորդի մասին Ադրբեջանի էկոնոմիկայի նախարարը՝ «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին Արմավիրի մարզում 67-ամյա տղամարդը 7-ամյա աղջնակի նկատմամբ սեքսուալ բնույթի բռնի գործողություններ է կատարել Հանրայինն ամբողջությամբ կհեռարձակի կուսակցությունների, դաշինքների կողմից ներկայացվող հոլովակները. հայտարարություն 1400 ոստիկաններ Փաշինյանին կուղեկցեն Սյունիք Նիկոլն այնքան սրիկա է, որ գերիների հարցը ևս օգտագործում է իր անձնական քարոզչության համար. Իշխան Սաղաթելյան Նիկոլ Փաշինյանն ու իր մարզային ճուտիկները /լուսանկար/ «ՊԱՏԻՎ ՈՒՆԵՄ» դաշինքի նախընտրական քարոզարշավը Վանաձորում ավարտվել է երթով (լուսանկարներ) «Ազատություն» կուսակցության նախագահ Հրանտ Բագրատյանը՝ Սյունիք կատարած այցի մասին (video ) «Դատարանը մերժել է Վահագն Չախալյանին կալանավորելու միջնորդությունը». Արա Զոհրաբյան ՏԻՄ ներկայացուցիչներն այցելել են դիրքեր Ես կասկած չունեմ, որ նման զրույցներ ունեցել են Նիկոլի ոչ միայն բոլոր թիմակիցները, այլ նաև տանեցիները՝ կինն ու երեխաները․ Սամվել Ֆարմանյան Գալիս ենք ապագա կառուցելու. Ռոբերտ Քոչարյանն արմավիրցիներին կոչ արեց իրենց ձայնը տալ «Հայաստան» դաշինքին Գորիսի քաղաքապետ Առուշ Առուշանյանին մի քանի հոդվածով մեղադրանք է առաջադրվել
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Հունիսի 15-ին, ժամը 11:00-ին «​Ազատություն» կուսակցության ցուցակով առաջադրված Սոնա Աղեկյանը: Թեմա՝ Նախընտրական քարոզարշավ, վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները, գերիների վերադարձ Աղդամի ականապատ տարածքների քարտեզի դիմաց, սահմաններին սպառնացող վտանգ Հունիսի 15-ին, ժամը 13:30-ին ազատամարտիկ Գևորգ Գևորգյանը: Թեմա՝ Նախընտրական քարոզարշավ, վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները, գերիների վերադարձ Աղդամի ականապատ տարածքների քարտեզի դիմաց, սահմաններին սպառնացող վտանգ Հունիսի 15-ին, ժամը 13:00-ին «Մեր տունը Հայաստանն է» ցուցակով առաջադրված ճանաչված փաստաբան, «Ալյանս»-ի փոխնախագահ Սոնա Գուլքանյանը։ Թեմա՝ «Մեր տունը Հայաստանն է»-ի մասնակցությունը ընտրություններին. ծրագիր. ընտրապայքար. ներքաղաքական օրակարգ: Հունիսի 15-ին, ժամը 16:00-ին տնտեսագետ Վարդան Բոստանջյանը: Թեմա՝ արտահերթ ընտրություններ, քարոզարշավ, որ թեկնածուն ինչ է խոստանում, երկրի սոցիատնտեսական վիճակ Հունիսի 15-ին՝ ժամը 11:00-ին, «Հենարան» մամուլի ակումբում կհյուրընկալվի «Վերելք» կուսակցության ղեկավար Ալեքսան Մինասյանը: ԹԵՄԱ՝ ընտրական քարոզարշավ. «Վերելք» կուսակցության մասնակցությունը ընտրություններին. ծրագիր. ընտրապայքար. ներքաղաքական օրակարգ: Հունիսի 15-ին՝ ժամը 12:00-ին, «Հենարան» մամուլի ակումբում կհյուրընկալվեն «Քաղաքացու որոշում» սոցիալ դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչներ Սուրեն Սահակյանը և Արեգ Թադևոսյանը: ԹԵՄԱ՝ ընտրական քարոզարշավ. «Վերելք» կուսակցությա... Հունիսի 15-ին, ժամը 12:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է «Ընտրությունը քոնն է» հասարակական կազմակերպության ղեկավար Հարություն Համբարձումյանը: Թեմա՝ Նախընտրական քարոզարշավ, ինչ է դիտարկել կազմակերպությունը և ինչ առաքելություն կիրականացնի ընտրությունների օրը Հունիսի 14-ին, ժամը 14:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է մեդիափորձագետ Տիգրան Քոչարյանը: Թեմա` նախընտրական քարոզարշավի մեկնարկ, վարչապետի պաշտոնակատար, Իմ քայլի ցուցակը գլխավորող վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանի քարոզարշավը, հայտարարությունները, մեղադրանքներ ընդդիմության հասցեին, ծրագիր. ընտրապայքար. ներքաղաքական օրակարգ Հունիսի 14-ին, ժամը 16:30-ին Հայելի ակումբի հյուրն է ՀՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Վարդան Դևրիկյանը: Թեմա` նախընտրական քարոզարշավի մեկնարկ, վարչապետի պաշտոնակատար, Իմ քայլի ցուցակը գլխավորող վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանի քարոզարշավը, հայտարարությունները, մեղադրանքներ ընդդիմության հասցեին, ծրագիր. ընտրապայքար. ներքաղաքական օրակարգ Հունիսի 14-ին, ժամը 16:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է «Ազգային անվտանգություն» կուսակցության նախագահ Գառնիկ Իսագուլյանը: Թեմա` նախընտրական քարոզարշավի մեկնարկ, վարչապետի պաշտոնակատար, Իմ քայլի ցուցակը գլխավորող վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանի քարոզարշավը, հայտարարությունները, մեղադրանքներ ընդդիմության հասցեին, ծրագիր. ընտրապայքար. ներքաղաքական օրակարգ Հունիսի 14-ին, ժամը 12:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է պատգամավոր, Ընտրությունների վերահսկման կոմիտեի անդամ Նաիրա Զոհրաբյանը: Թեմա` նախընտրական քարոզարշավի մեկնարկ, վարչապետի պաշտոնակատար, Իմ քայլի ցուցակը գլխավորող վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանի քարոզարշավը, հայտարարությունները, մեղադրանքներ ընդդիմության հասցեին, ծրագիր. ընտրապայքար. ներքաղաքական օրակարգ:
Հետևեք մեզ Facebook-ում https://www.facebook.com/hayeliclub