Հայաստանի քաղաքական դիսկուրսը հայտնվել է Կարպմանի եռանկյունու մեջ․ Ստեփան Դանիելյան

Հայաստանի քաղաքական դիսկուրսը հայտնվել է Կարպմանի եռանկյունու մեջ։ Այս մասին գրում է քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանն իր հոդվածում՝ հրապարակված «Պոլիտէկոնոմիա» ինստիտուտի կողմից։

«2018 թվականից ի վեր քաղաքական գործընթացներն ընթանում են «սևերի», ըստ Ստիվեն Կարպմանի՝ Չարագործի, Զոհի՝ ժողովրդի, և Փրկչի՝ «ժողովրդի առաջնորդ» Նիկոլ Փաշինյանի եռանկյան միջև։


1968-ին Ստիվեն Կարպմանը գրում է «Fairy Tales and Script Drama Analysis» աշխատությունը, որտեղ նկարագրում է «Կարպմանի եռանկյան» կամ այլ կերպ՝ «Ճակատագրի եռանկյան» մոդելը, որը հիմա օգտագործվում է հոգեբանության ու հոգեբուժության մեջ։ Եռանկյան գագաթներն են՝ Զոհը (victim), Չարագործը կամ բառացիորեն՝ Ագրեսորը (persecutor) և Փրկիչը (rescuer)։ Այս կերպարներն օգտագործում են հոլիվուդյան ֆիլմերում, սակայն բնորոշ են նաև հասարակական ու քաղաքական մոդելներին։ Շատ դեպքերում քաղաքական հարաբերությունները հանգեցնելով այս պարզ սխեմային կամ հանրությանը ներշնչելով ու «տեղավորելով» դրա մեջ՝ կարելի է լուծել իշխանության խնդիրը։ Կախված հասարակական գիտակցության պարզության աստիճանից՝ այն կարելի է երկար ժամանակ շահագործել։

Կարպմանի եռանկյունը, ինչպես նշել ենք, օգտագործվում է հոգեբանության մեջ և բազմաթիվ փորձարկումներում, երբ տարբեր մարդիկ դերային խաղերի ժամանակ այդ կերպարների դերերի մեջ են մտել, հետազոտողները հետաքրքիր օրինաչափություններ են բացահայտել։

Հատկապես հետաքրքրություն են առաջացնում Զոհի և Փրկչի կերպարների մոտիվացիաներն ու հոգեբանությունը, որոնք, եթե ուշադիր հետևենք Հայաստանի քաղաքական կյանքին, բնորոշ են նաև մեր քաղաքական «դերակատարներին»։

Փրկիչը

Այստեղ բառացիորեն կմեջբերենք դերային խաղերի ժամանակ բացահայտված Փրկչի մոտիվացիայի ու հոգեբանության նկարագրությունից․ «Եռանկյան պայմաններում փրկիչը ոչ թե նա է, ով զոհին օգնության է հասնում, այլ նա, ով ունի խառն կամ թաքնված մոտիվներ, որին էգոիստական նպատակներով շահավետ է «փրկել» զոհին։ Փրկիչն առերևույթ զոհին փրկելու նպատակ ունի և թվում է, թե ճիգեր է գործադրում դրա համար, սակայն նա ունի նաև թաքնված նպատակներ ոչ թե իրավիճակը հանգուցալծման հասցնել, այլև հասնել հաջողության ու ստանալով հանրային ճանաչում՝ լուծել իր անձնական խնդիրները։ Կան նաև հոգեբանական դիվիդենտներ՝ բարձրանալ ինքն իր աչքում ու զգալ այլոց վրա իր իշխանությունը։ Թվում է, թե նա փորձում է փրկել զոհին, բայց իրականում ցանկանում է երկարաձգել փրկչագործության գործընթացը, որպեսզի ավելի երկար ժամանակ ստանա իր դիվիդենտները»։

Այդ փորձարկումների անալիտիկ Կլոդ Շտայները, հետևելով ու վերլուծելով նման խաղերը, եզրակացրել է․ «Զոհը իրականում այդքան էլ անօգնական չէ, Փրկիչն իրականում չի էլ օգնում Զոհին, իսկ Չարագործը չի ունենում հիմնավորված մոտիվներ»։

Եթե վերադառնանք Հայկական իրականություն, ապա տեսնում ենք, որ Փրկիչը՝ «ժողովրդի վարչապետը», պերմանենտ հեղափոխություն, այսինքն փրկչագործության հարատև գործընթաց է սկսել։ Եթե սկզբնական շրջանում Չարագործը նախկին իշխանությունն էր, ապա նրա հանձնվելուց հետո նոր Չարագործը Սահմանադրական դատարանի դատավորներն են, վաղը կպարզվի, որ Չարագործը լրագրողներն են, փաստաբաններն են, գործարարներն են։ Այսինքն, Կարպմանի եռանկյունին պետք է միշտ գործի․ առանց Չարագործի չի կարող լինել նաև Փրկիչ։

«Խաղը» պետք է զարգացում ունենա, իսկ սյուժեն՝ ժամանակի ընթացքում բարդանա։ Եթե «հեղափոխությունից» հետո կոնֆլիկը կարծես թե պետք է սպառված լինել, իսկ «խաղը»՝ ավարտված և պետք է սկսվեր պետականաշինության ստեղծագործ ժամանակաշրջանը, ապա դա կլիներ Եռանկյան ավարտը։ Նոր սյուժե է պետք։ «Խաղաքարտերը» պետք է վերադասավորել, հիմա, ըստ նոր սյուժեի, նոր «սևեր» ու նոր «սպիտակներ» են պետք։ Ըստ նոր սյուժեի՝ Չարագործը ՍԴ-ն է, և նրանք, ովքեր հանրաքվեին կասեն այո, անկախ իրենց նախկին կենսագրությունից, զոհերն են, իսկ նրանք, ովքեր կասեն ոչ՝ նոր չարագործերն են՝ նույնպես անկախ իրենց նախկինում «սև» կամ «սպիտակ» լինելուց։

Զոհը

Զոհը նույնպես հետաքրքիր կերպար է և միշտ չէ, որ՝ դրական։ Ըստ ուսումնասիրությունների՝ «Զոհին բնութագրում է պատասխանատվություն ստանձնելու անպատրաստությունը։ Զոհը վստահ է իր անճարակության վրա ու միշտ Փրկիչ է որոնում, ինչպես նաև դեպի իրեն է գրավում Չարագործին, որովհետև չի ցանկանում դուրս գալ իր պասիվ դերակատարությունից ու իր կյանքի համար լինել պատասխանատու։ Եթե Զոհին լուծումներ են առաջարկում, դրանք միանգամից մերժվում են, որովհետև Զոհը համարում է, որ իր խնդիրներն անլուծելի են։ Զոհի դերը պայմանավորված է նրա անձի քայքայմամբ, որովհետև նա իր խնդիրների լուծումը դնում է Փրկչի ուսերին և հրաժարվում է լիարժեք կյանքով ապրել»։

Զոհը կարող է լինել նաև ամբողջ հասարակությունը կամ հասարակության մի զգալի հատվածը։ Սոցիալական ցանցերը լի են հայհոյանքներով այն մարդկանց հանդեպ, որոնք «խանգարում» են Փրկչին իրենց փրկել։ Հայհոյանքներն ու անեծքները պասիվ մարդուն բնորոշ դրսևորումներ են։ Մտածել և տեսակետներ հայտնելը ենթադրում են, որ Զոհը պետք է նույնպես դառնա ակտիվ խաղացող ու պետք է ջանքեր գործադրի իր վիճակը բարելավելու համար, սակայն Զոհը դա չի ցանկանում, նա պասիվ խաղացող է։ Զոհը նաև դիտորդ է։

Չարագործի կերպարը, որքան էլ տարօրինակ լինի, Կարպմանի եռանկյունում ամենաերկրորդականն է։ Չարագործը ոչ թե կերպար է, այլ ավելի շուտ միֆ, որի կարևորությունն ավելի շուտ վիրտուալ, քան թե իրական նշանակություն ունի։ Չարագործն ապահովում է մյուս երկու կերպարների դերակատարությունը»,-նշել է նա։

 

դիտվել է 318 անգամ
Լրահոս
Էս ի՞նչ եք խոսում. Նիկոլը Պուտինի ընկերոջը՝ Քոչարյանին նստացրել ա, Օսիպյանին պետք ա լսի՞. Բանավեճ (video) Հայկ Մարությանն «ինքնապախկվել է». ման ենք գալիս, չենք գտնում. Բաբկեն Հարությունյան (video) «Հուսով եմ` նայելուց գլուխներդ կկախեք»․ Թեհմինա Վարդանյան Վիտալի Բալասանյանի թիմն ում կպաշտպանի երկրորդ փուլում Ռոբերտ Քոչարյանը տեղափոխվել է «Երևան-Կենտրոն» ՔԿՀ Կոտայքում մահացած կնոջ ամուսնու ու որդու մոտ կորոնավիրուս է հաստատվել Արցախում երեկվա դրությամբ մեկուսացված 2 քաղաքացիների և այսօրվա ընթացքում ևս 1 քաղաքացու կորոնավիրուսի թեստի արդյունքը եղել է բացասական Կանգնելու ենք փաստի առաջ.մարդիկ «իրար են ուտելու», շատանալու են սպանություններն ու գողությունները. Մարինա Խաչատրյան (video) «Եթե սա պատերազմ է, ապա այս հրամանատարները պիտի դատվեն պատերազմական ժամանակի օրենքներով». Կարեն Վրթանեսյան Ի՞նչ եք ուզում, Նիկոլն ա թույլ տվել. Կանադան ու Վրաստանը ծաղրում են Հայաստանին ու Արցախին.Սոնա Աղեկյան (video) «Ով՝ սիրուն, սիրուն». Մելաձեն երգում է, ՌԴ վարչապետը՝ պարում. տեսանյութ Որտեղի՞ց այս փողերը և ինչպե՞ս կարելի է մսխել նման նյութերի վրա. տեսանյութ Արցախցիները վախեցած էին,եթե հանկարծ Արայիկ Հարությունյանին չընտրեին, աշխատանքից զրկվելու էին.Սոնա Աղեկյան (video) Երևանի ավագանու անդամը հեգնանքով է վերաբերվել Թբիլիսիում իրականացվող ախտահանման աշխատանքներին Շուկաները կփակվեն, եթե ոչ՝ կտուգանվեն Կորոնավիրուսը պայթեցնում է տնտեսությունը և ֆինանսական աշխարհը. Ի՞նչ է մեզ սպասվում. Միխայիլ Լայթման Արցախում 20-ամյա զինծառայող է մահացել Նիկոլ, քո ու թիմիդ թալանած փողերը վերադարձրու աղքատներին.Սոնա Աղեկյանը ֆլեշմոբ է սկսում (video) Թուրքիայում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը հասել է 18․135-ի Կորոնավիրուս. Վրաստանի կենտրոնական բանկի 7 աշխատակից վարակված է Սոթքում 12-ամյա երեխան ինքնասպանություն է գործել Փաշինյանի համար սա գրիպ ա՞, թե՞ գրիպ չի․ 7or TV Արցախում մի մարդ ընտրել էր Վլադիմիր Պուտինին. ընտրություններն անցել են վախի մթնոլորտում.Սարգիս Տեր-Եսայան (video) Ավստրալացի պատգամավորը Արցախի վերաբերյալ թվիթի պատճառով հայտնվել է Ադրբեջանի «սև ցուցակում» Միայն կիսագրագետները կարող են շարունակել 2016թ. ապրիլյան թեմայով շահարկումները
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Ապրիլի 3-ին` ժամը 11:00-ին, Պոստ Սկրիպտում մամուլի ակումբում ռազմական փորձագետ Վան Համբարձումյանը կխոսի ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից իրականացրած դիվերսիրոն ներթափանցման փորձի, դրա հետեւանքնով հայկական կողմի վիրավորում ստացած զինծառայողների, Բաղանիս և Ոսկևան գյուղերի ուղղությամբ գնդակոծության մասին, ինչի հետևանքով վիրավորում էր ստացել Ոսկեվան համայնքից մեկ երեխա: Բանախոսը կանդրադառնա նաեւ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի ոչ համարժեք արձագանքին եւ պրոադրբեջանական դիրքորոշմանը: Ապրիլի 3-ին՝ ժամը 13:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են Արաբկիր համայնքի նախկին թաղապետ Հովհաննես Շահինյանը և «Այլընտրանք» ՀԿ համանախագահ Նարեկ Մանթաշյանը: Թեմա՝ Կորոնավիրուս, ստեղծված իրավիճակը, կառավարության կողմից կորոնավիրուսի հետևանքների չեզոքացման փաթեթների ներկայացում, ում են ուղղված դրանք: Ապրիլի 3-ին՝ ժամը 12:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են «Հանրային վերահսկողության կենտրոն» ՀԿ նախագահ Բաբկեն Հարությունյանը և «Առողջ հանրություն» ՀԿ նախագահ Մարինա Խաչատրյանը: Ինչ առաջարկներ ունեն բանախոսները` կապված երկրում հաստատված արտակարգ դրության հետ, ինչպես լուծել սոցիալապես անապահով ընտանիքների հարցը: Ապրիլի 3-ին՝ ժամը 11:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են «Այլընտրանքային քաղաքապետարան» նախաձեռնության անդամ Սոնա Աղեկյանը և «Իրավունքի և արժեքների գերակայություն» իրավապաշտպան կազմակերպության նախագահ Սարգիս Տեր-Եսայանը: Թեմա` Արցախում տեղի ունեցած ընտրություններ. Դիտորդների նկատած խախտումները, ստացած տպավորությունները. Ինչ առաջարկներ ունեն բանախոսները` կապված երկրում հաստատված արտակարգ դրության հետ, ինչպես լուծել սոցիալապես անապահով ընտանիքների հարցը: Ապրիլի 1-ին՝ ժամը 13:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է ԱԻՄ նախագահ Պարույր Հայրիկյանը: Թեմա` Կորոնավիրուս, վիրուսը ԱՄՆ-ում. ականատեսի աչքերով, ինչ է առաջարկում Պ. Հայրիկյանը արտակարգ իրավիճակի և ՍԴ փոփոխությունների վերաբերյալ, «Արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին և «Էլեկտրոնային հաղորդակցության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագծերի փաթեթի ընդունում: Ապրիլի 1-ին՝ ժամը 12:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են սոցիոլոգ ահարոն Ադիբեկյանը և հոգեբան Իրինա Ծատուրյանը: Թեմա` Արտակարգ դրություն երկրում (հոգեբանական կողմերը), դրական և բացասական կողմերը, ինչ խորհուրդներ են տալիս հոգեբանն ու սոցիոլոգը: «Արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին և «Էլեկտրոնային հաղորդակցության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագծերի փաթեթի ընդունում: Ապրիլի 1-ին՝ ժամը 11:30-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են փաստաբան Ալեքսանդր Կոչուբաևը և ռազմագետ Գևորգ Գևորգյանը: Թեմա` արտակարգ ռեժիմի երկարաձգում, ինչ առաջարկներ կներկայացնեն, արտակարգ իրավիճակի ժամանակ ձեռնարկված քայլերը և ընդունված որոշումները, Արցախի ընտրություններ, «Արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին և «Էլեկտրոնային հաղորդակցության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագծերի փաթեթի ընդունում: Ապրիլի 1-ին՝ ժամը 11:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են Պարացելսուս ՀԿ-ի հիմնադիր- նախագահ Նունե Ներսիսյանը, ուրոլոգ Գևորգ Գրիգորյանը և համաճարակաբան Արշակ Պապոյանը: Թեմա` Ինքնամեկուսացում, կանխարգելիչ միջոցներ, վիճակագրություն, քայլերի հաջորդականություն: Մարտի 27-ին՝ ժամը 11:30-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են «Ադեկվադ» կուսակցության վարչության անդամ Կոնստանտին Տեր-Նակալյանը և Միհրդատ Մադաթյանը: Թեմա` Արտակարգ իրավիճակում կառավարության քայլերը Մարտի 27-ին՝ ժամը 11:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է «Ագրարագյուղացիական միավորում» հ/կ ղեկավար Հրաչ Բերբերյանը: Թեմա` «Ագրարագյուղացիական միավորում» հ/կ-ն դատի է տալիս կառավարությանը` արտակարգ իրավիճակում ընդունած որոշումների համար. Արդյոք երկիրը հնարավորություն կունենա սերմացուներ ձեռք բերել