Հնարավո՞ր է արդյոք Հայաստանում պետական հեղաշրջում

Այս թեմայի շուրջ խոսակցությունն ակտիվացրեց անձամբ վարչապետը: Սկզբից նրա ընտանիքին պատկանող լրատվամիջոցը գրեց դրա մասին, իսկ հետո նա նշեց այդ մասին իր վերջին ասուլիսում: Հաշվի առնելով խնդրի լրջությունը՝ փորձենք հասկանալ, թե ինչ է դա նշանակում և հնարավո՞ր է արդյոք Հայաստանում այս երևույթը:

Ո՞ր երկրներում են կատարվում պետական հեղաշրջումներ և ինչո՞ւ

Ռազմական հեղաշրջումները բնորոշ են զարգացման անցումային փուլում գտնվող երկրներում: Երկարատև տնտեսական ճգնաժամը և այն հաղթահարելու կառավարության անկարողությունը, քաղաքական խրոնիկական անկայունությունը պետական հեղաշրջման հիմնական աղբյուրն են դառնում: Այդ հեղաշրջման առանցքում է սովորաբար լինում բանակը: Այդ ճանապարհով են գնացել Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի գրեթե բոլոր երկրները: Թայվանը, Հարավային Կորեան, Սինգապուրը, Ֆիլիպինները, Թայլանդը, Ինդոնեզիան, Պակիստանը, Բիրման, Բանգլադեշը, Աֆղանստանը, Թուրքիան, Իրաքը, Սիրիան, Ալժիրը, Լիբիան, Ուգանդան, Չադը, Նիգերիան, Սոմալին, Եթովպիան, Գանան, Զաիրը, Սենեգալը, Տանզանիան, Չիլին, Արգենտինան, Բոլիվիան, Պերուն, Ուրուգվայը, Պարագվայը, Հայիթին, Դոմինիկյան հանրապետությունը, Նիկարագուան, Հոնդուրասը, Գվատեմալան և այլն:

Այս ճանապարը չի շրջանցել Եվրոպան՝ Հունաստանը, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Լեհաստանը:

Միայն երկրորդ աշխարհամարտից հետո աշխարհում տեղի է ունեցել մոտ 500 խռովություն և հեղաշրջում: Դրանք պայմանավորված են եղել ոչ թե զուտ դավադրություններով, այլ ունեցել են օբյեկտիվ անհրաժեշտություն։

Ի դեպ, պետական և ռազմական հեղաշրջումներից չեն խուսափել նաև հետխորհրդային երկրները: Հարևան Վրաստանը՝ 1992-ին, Ադրբեջանը՝ 1993-ին, Մոլդովան, Տաջիկստանը, Ղրղզստանը և այլն: Մեզ մոտ էլ դրա թավշյա տեսակը եղավ 1998 թվականին:

Ե՞րբ է առաջանում հեղաշրջման պահանջը

Բանակը, սովորաբար կատարում է հեղաշրջումն այն պահին, երբ երկրի ղեկավարը գտնվում է արտերկրում կամ երկրի կենտրոնից հեռու: Այդպես եղավ ժամանակին Գանայում, Կամբոջայում և Ուգանդայում:

ԽՍՀՄ-ում էլ Խրուշչովի դեմ հեղաշրջում կատարվեց, երբ նա հանգստանում էր Պիցունդայում: Նույնը կատարվեց ԽՍՀՄ-ի վերջին տարում։ Երբ Գորբաչովը հանգստանում էր Ղրիմում, ГКЧП-ն փորձեց հեղաշրջում կատարել Մոսկվայում:

Սովորաբար «փակ» երկրներում հեղաշրջման գլխավոր դերը կատարում է բանակը: Կիսափակ երկրներում հեղաշրջմանը նախապատրաստվում են լայն քարոզչական աշխատանքով: Եվ հեղաշրջման սուբյեկտները լինում են ոչ միայն ուժային կառույցները, այլև պետական, քաղաքական և հանրային կառույցների ներկայացուցիչները: Ավելին, այդպիսի գործընթացների ժամանակ, որպեսզի հեղաշրջումը լեգիտիմ տեսք ստանա, պարտադիր է «փողոցի» գործոնի օգտագործումը: Հենց այդ եղանակով կատարվեց Չիլիում հեղաշրջումը 1973 թվականին: Երբ բանակի գործողություններից առաջ կազմակերպվել էր բեռնատար վարորդների արհմիության կողմից անժամկետ գործադուլը՝ դրանով պարալիզացնելով երկրի տնտեսական կյանքը:

Ինչպիսի՞ն են լինում պետական հեղաշրջման ձևերը

Ինչպես նշեցինք, հեղաշրջումները «փակ» և «կիսափակ» երկրներում տարբեր ձևեր են ստանում:

«Փակ» երկրներում բանակի դերը լինում է չափազանց մեծ: «Կիսափակ» երկրներում միայն բանակով հեղաշրջում իրականացնելը հնարավոր չէ: Դրա մեջ պիտի ներգրաված լինեն պետական, քաղաքական և հանրային լայն շրջանակներ: Բացի այդ, հեղաշրջումը պիտի նախապատրաստվի լայն քարոզչության միջոցով: Հեղաշրջման համար անհրաժեշտ է նաև քաղաքական «փողոցի» առկայությունը։ Կարիք է լինում պերմանենտ ձևով բողոքի ակցիաներ կազմակերպել՝ երկրում քաղաքական դաշտը լարվածության մեջ պահելով:

Նաև հեղաշրջումը պետք է ունենա կառավարման միասնական կենտրոն: Հեղաշրջման նպատակները կարող են լինել մի քանիսը: Այն է՝ փոխել երկրի ղեկավարին՝ չփոխելով նրա շրջապատը: Փոխել ղեկավարի շրջապատի մեծ մասին՝ չփոխելով երկրի ղեկավարին: Վերջապես փոխել և՛ ղեկավարին, և՛ նրա շրջապատին ամբողջովին կամ մասնակիորեն: Այս բոլոր ձևերը պայմանավորված են տվյալ երկրի առանձնահատուկ քաղաքական իրավիճակով:

Հեղաշրջման մեջ կարող է ներքաշված լինել ողջ բանակը կամ նրա մի մասը, անվտանգության կառույցներն ամբողջությամբ կամ նրանց մի մասը:

Սովորաբար ռազմական հեղաշրջումները լինում են հաջող և անհաջող, երկրի համար դրանք կարող են լինել և՛ օգտակար, և՛ վնասակար: Այս ամենը նույնպես կախված է երկրի իրավիճակից և նրա զարգացման փուլի առանձնահատկությունից:

Հնարավո՞ր է արդյոք պետական հեղաշրջում Հայաստանում

Հեղաշրջում հնարավոր է, եթե երկրում առաջանա ֆորս-մաժորային իրավիճակ, օրինակ՝ կապված Ղարաբաղի խնդրի հետ կամ անվտանգության այլ խնդիրներով պայմանավորված:

Այդպիսի՞ն է իրավիճակը այսօր Հայաստանում: Պատասխանը նույնպես ակնհայտ է: Իրավիճակը դեռ այդպիսին չէ, սակայն զարգացումները ընթանում են այդ ճանապարհով:

Փաշինյանի հեղինակությունը անկում է ապրում, բայց ասպարեզում դեռ չի ձևավորվել այն այլընտրանքը, որը պատրաստ է փոխարինել ներկայիս իշխանությանը: Սակայն, մյուս կողմից, Փաշինյանը իր քայլերով սրընթաց ձևով դառնում է օտար բոլոր շրջանակների համար: Ընդ որում՝ ոչ միայն քաղաքացիական դաշտում, այլ նաև հանրային և պետական կառույցներում: Ժամանակն աշխատում է իր դեմ, քանզի այս պայմաններում առաջացած ճգնաժամային դրսևորումները կարող են պերմանենտ բնույթ կրել: Եվ ինչ-որ պահի այն կարող է անդառնալի բնույթ ունենալ:

Արդյունքում վարչապետը փոխանակ փորձի լիցքաթափել իրավիճակը, այն է՛լ ավելի է սրում, քանզի սկսում է կասկածել բոլորին: Իսկ կասկածն էլ իր հերթին մղում է իրեն կտրուկ գործողությունների, ընդ որում՝ առանց հասկանալի հանրային չափորոշիչների, որպեսզի, իր կարծիքով, փորձի կանխել իր համար առաջացած վտանգները: Քաղաքագիտության մեջ դա կոչվում է «Ֆուկիդիտի թակարդ»-ի մեջ ընկնել: Սովորաբար այդ իրավիճակում գտնվող գործիչները երկար քաղաքական կյանք չեն կարող ունենալ:

Երվանդ Բոզոյան

Քաղաքական մեկնաբան

դիտվել է 843 անգամ
Լրահոս
Կորոնավիրուսի հետևանքները Հայաստանում Ձվի ինտրիգը` ինչու է գինը դարձել 25 դրամ Մեր առաջնահերթությունների հարցերով երկխոսության մեջ ենք եվրոպացի գործընկերների հետ. Աննա Նաղդալյանի արձագանքը՝ Արմեն Աշոտյանի գրառմանը Պատասխան-սադրանք Մահաբեր սարսափ. Ո՞ւմ է ձեռնտու Հայաստանի հարևանի արագ մեկուսացումը Որքա՞ն արժի «քֆուրը» Հայաստանում կամ քաղաքացիները վճարում են հարկեր՝ «քֆուր ուտելու» համա՞ր Միլանը՝ կորոնավիրուսի ճիրաններում. սուպերմարկետները դատարկ են, հանրային օբյեկտները՝ փակ Իտալիայից ժամանած ուղևորներին արգելել են իջնել օդանավից Քաղավիացիայի կոմիտեն հայտարարություն է տարածել ՔՊ-ն նիստ է անցկացնում. ներկա է նաև վարչապետ Փաշինյանը Նախարար Արայիկ Հարությունյանը՝ դպրոցները փակելու մասին ՀՀԿ առաջնորդներ Վազգեն Սպարապետն ու Սերժ Սարգսյանը ոչ են ասել Արցախյան կարգավորման փուլային տարբերակին Վտանգավոր վիրուսներ կան մեր երկրում, զգո՜ն եղեք Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց երթի մասին Էս Ջալալի նշանակումը հետաքրքիր չի՞ Ադրբեջանի դրոշը Թուրքիայում օգտագործվել է որպես աղբի տոպրակ /տեսանյութ/ «Նիկոլի լափամանն ու «հեղափոխական» օլիգարխները» Փաշինյանի ստախոսությունը, սուպերվարչապետի կոստյումն ու հանրաքվեն Փաշինյան-Ալիև հանդիպումից հետո ամաչում եմ, որ հայ եմ․ Անդրանիկ Միհրանյան Նույնասեռականներից մեկը համաներմամբ ազատ է արձակվել, սաղ ՍԴ -ի 7 անդամներն են մեղավոր Թաթը դրել է Արցախի վրա, որ ի՞նչ անի Ռուստամ Բադասյանը 6 ամսում ստացել է մոտ 16 000 ԱՄՆ դոլար միայն պարգևավճար․ Ընդհանուր նախարարությունը տրամադրել է մոտ 466 միլիոն ՀՀ դրամ պարգևավճար Փաշինյանը կհասնի Գագիկ Ջհանգիրյանի Մանումենտի դղյակին. անոնս Թուրքմենստանը կորոնավիրուսի հետևանքով փակել է Իրանի հետ սահմանը Առաջին հիվանդանոցը, ուր կտեղափոխեն կորոնավիրուսով վարակվածին. Արտավազդ Վանյան
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
փետրվարի 25-ին «Ֆիդայիներ» ՀԿ ղեկավար Սեյրան Չիլինգարյանի և ՀՀ Ուժային եռամարտի (պաուրերլիֆտինգի) ֆեդերացիայի նախագահ Գագիկ Սարոյանի նախաձեռնությամբ մեծ շուքով կնշվի Զորավար Անդրանիկի ծննդյան 155-ամյակը: Ժամը` 11:00 նախատեսվում է այցելություն Եռաբլուր, որտեղ տեղի կունենա ծաղկադրման արարողությունը: Ժամը` 13:00 Ֆիդայական շարժման «Զորավար Անդրանիկ» թանգարանի բակում կշարունակվի տոնական ծրագիրը: Միջոցառման ընթացքում նախատեսվում է աննախադեպ սպորտային երևույթ` մարզիկները կփորձեն նոր ռեկորդներ գրա... Փետրվարի 25-ին, ժամը 12.00 «Տեսակետ» մամուլի ակումբի հյուրն է Ադրբեջանահայերի ասամբլեայի նախագահ, ադրբեջանագետ Գրիգորի Այվզյանը: Թեման՝ «1. ԼՂ հակամարտության, մյունխենյան սկզբունքներ, ԼՂ «ադրբեջանական համայնքի» վերակենդանացման՝ Ալիևի փորձերը, նշված համայնքի հետ ԵԱՀԿ ներկայացուցիչների, Կասպրչիկի հանդիպումը: Արդյոք կայացե՞լ է համանման հանդիպում ադրբեջանահայ համայնքի հետ: ՀՀ և ԱՀ ԱԽ-ների համատեղ նիստը: Ընտրություններ Ադրբեջանում և Արցախում, դրանց ազդեցությունը ԼՂ հակամարտության վրա: 2. Խոջալուի դեպ... փետրվարրի 25-ին ժամը 15։00-ին ՄԱԿ-ի գրասենյակում (Պետրոս Ադամյանի փող․14)։ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը և Ավստրիայի զարգացման գործակալությունը մեկնարկում են ծրագիր, որի նպատակն է՝ ներգրավել երիտասարդ աղջիկներին և տղաներին 52 խոշորացված համայնքներում կլիմայական գործողությունների իրականացման գործում Փետրվարի 25-֊ին` ժամը 12.00-ին «Զարկերակ» մամուլի ակումբում (Հասցե Արշակունյաց 6 (Մամուլի շենքի հարևանությամբ), մանրամասները 098(043)-50-93-50հեռախոսահամարով) տեղի կունենա Ադրբեջանի հարցերովփորձագետ Անժելա Էլիբեկովայի և սոցիոլոգ, «Խոջալու.նետ» կայքի հեղինակ, Ադրբեջանի հարցերով փորձագետ Արմինե Ադիբեկյանի ասուլիսը: Թեման՝ Խոջալուի և Սումգայիթի իրադարձությունների տարելիցի օրվան ընդառաջ: Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս տեղի ունեցան Խոջալուի դեպքերը:... Փետրվարի 25-ին՝ ժամը 19.00‚ Արամ Խաչատրյան համերգասրահում տեղի կունենա Հայ կոմպոզիտորական արվեստի 11-րդ փառատոնի փակման երեկոն։ Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը կկատարի Էդգար Հովհաննիսյանի‚ Երվանդ Երկանյանի‚ Ժիրայր Շահրիմանյանի‚ Էդվարդ Միրզոյանի ստեղծագործություններից։ Սիրով հրավիրում ենք լուսաբանելու։ Փետրվարի 24-ին՝ ժամը 12:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրերն են «Առողջ հանրություն» ՀԿ նախագահ Մարինա Խաչատրյանը, հոգեբան Սամվել Խուդոյանը և «Ռեֆորմիստներ» կուսակցության հիմնադիր Վահան Բաբայանը: Թեմա` Արցախում տեղի ունեցած վերջին դեպքերն ու զարգացումները, միջադեպ Արցախում` անվտանգության ապահովում, վարչապետ փաշինյանի վերջին հայտարարությունները: Բանակում տեղի ունեցած մահերը: Փետրվարի 24-ին՝ ժամը 11:00-ին, Հայելի ակումբի հյուրն է «Ազգային անվտանգություն» կուսակցության նախագահ Գառնիկ Իսագուլյանը: Թեմա` Արցախում տեղի ունեցած վերջին դեպքերն ու զարգացումները, միջադեպ Արցախում` անվտանգության ապահովում, վարչապետ փաշինյանի վերջին հայտարարությունները: Փետրվարի 24-ին ժամը 12:00 Փաստարկ մամուլի ակումբի հյուրն է արաբագետ, Օրբելի կենտրոնի փորձագետ Կարեն Վերանյանը: ԹԵՄԱ՝ Սիրիայի շուրջ գործընթացները՝ ռուս-թուրքական հարաբերությունների սրման և տարածաշրջանային հնարավոր զարգացումների համատեքստում: Փետրվարի 24-ին, ժամը 11.00 «Տեսակետ» մամուլի ակումբի հյուրերն են Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրեն, անդրանիկագետ Կարո Վարդանյանը, գրող, հրապարակախոս, անդրանիկագետ Ռուբեն Սիմոնյանը և պատմաբան Գևորգ Մելքոնյանը: Թեման՝ «Զորավար Անդրանիկի 155-ամյակին ընդառաջ: Լույս է տեսել Ռ. Սիմոնյանի «Օտարներն Անդրանիկի մասին» նոր գիրքը: Զորավարի կերպարն ու դերը, Անդրանիկը՝ մեծերի հուշերում և բանահյուսության մեջ, հարակից հարցեր» Փետրվարի 24֊ին` ժամը 12.00-ին Զարկերակ մամուլիակումբում (Հասցե Արշակունյաց 6 (Մամուլի շենքիհարևանությամբ), մանրամասները 098(043)-50-93-50հեռախոսահամարով) տեղի կունենա «Ընդդեմ » իրավական կամայականությունների ՀԿ գործադիր տնօրեն Լարիսա Ալավերդյանի ասուլիսը: Թեման՝ 1. Խոջալուի իրադարձությունների տարելիցի օրվան ընդառաջ Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս տեղի ունեցան Խոջալուի դեպքերը, Նախընտրական Արցախ. Հնարավոր վերադասավորումներ և զարգացումներ