Երբ ինձ հարցնում են՝քանի տարեկան ես, ասում եմ՝մի հարցրեք,ես դինոզավր եմ,ես մոռացել եմ մեռնելու մասին.Հարութ Փամբուկչյան

Հարցազրույց ՀՀ վաստակավոր արտիստ, երգիչ Հարութ Փամբուկչյանի՝ Ձախ Հարութի հետ:/Մաս 1-ին/

-Մի առիթով իրեն շփոթել են և ասել՝դուք Ձախորդ Հարութն եք ,ասել է՝ոչ ,ես Ձախ Հարութն եմ,բայց իմ գործերը աջ են գնում:

-Ես ասացի՝կարող է ուզում եք ասել Ձախ,ասաց՝այո,այո:Մարդիկ կան,որ ասում են ՝կարող է ձախակողմյան եք:

-1946 թվականին ներգաղթ սկսվեց Հայաստան ,նրանց թվում էր նաև ձեր ընտանիքը:

-Ես Եսայի և Ծաղիկ Փամբուկչյանների զավակն եմ, հայրս Արևմտյան Հայաստանի Զեյթունից էր,մայրս ՝Տիգրանակերտից՝ բախտի բերումով ջարդերից մազապուրծ ընկնում են Լիբանան և ամուսնանաում:1946 թվականի ներգաղթի ժամանակ վերդառանում են հայրենիք ,որտեղ ես ծնվում եմ՝1950 թվականին,ավարտել եմ Նոր Արեշի 43 միջնակարգ դպրոցը,որից հետո ընդունվեցի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարան:Ծառայել եմ Սովետական բանակում 2 տարի:Ավարտելուց հետո Նոր Արեշի կուլտուրայի խումբ կազմեցինք՝ Էրեբունի վոկալ գործիքների անսամբլը և պտտվեցինք Հայաստանի գյուղերում,շրջաններում,քաղաքներում,բայց ժամանակները ինձ համար շատ բարենպաստ չէին,խորհրդային ժամանակների մասին է խոսքը,երգերի առումով նեղացնում էին,մենք էլ չէինք հասկանում ինչ ենք երգում:Այդ ժամանակշրջանը համընկավ ռոքլ ռոլի ծնունդի հետ,ամբողջ երիտասարդները զբաղված էին Բիթլզներով,Ռոլինգսթոններով,տարված էինք ֆրանսիական շանսոնով՝Ազնավուր,Էդիթ Պիաֆ, ամերիկյանից՝ Սինատրա,Ռեյ Չարլզ, Ջեյմս Բրաուն,չէինք էլ հասկանում,թե ինչ ենք երգում,լեզու չգիտեինք: Ամեն համերգից հետո մեզ տանում էին Օրջոնոկիձեի շրջանի ոստիկանություն,թե ինչ եք երգում,ինչի մասին,բայց դե ժամանակներ էին:Անկեղծանամ,ազատության պակաս ամբողջ երիտասարդությունն էլ զգում, հայրս մահացավ ,մորս հետ մեկնեցինք Լիբանան,որտեղ հարազատներ ունեի,նրանք օգտակար եղան,այնտեղ էլ բախտս չբերեց,քաղաքացիական պատերազմ սկսվեց:

-1946-ին ,երբ ներգաղթ եղավ,բոլորին հրավիրեցին հայրենիք,ինչպե՞ս ձեզ ընդունեցին:

-Ես այստեղ եմ ծնվել,ես չեմ շփվել,տանը խոսում էին ,որ բոլոր ներգաղթյալներին ասում էին՝ախպար,այլ ձևով էին նայում,դրանք ժամանակավոր բաներ էին:Շատերը մնացին վիրավորված իրենց մեջ:Ես դա առանձնապես չեմ զգացել,որովհետև ,երբ ծնվում ես մի տեղ,և դա քո քաղաքն է դառնում,ձեռք ես բերում ընկերներ ,դա այլևս չես զգում:Շատերը ինձ ասում են ՝փախար,ազատվեցիր,փրկվեցիր,ասում եմ ՝ինչի մասին եք խոսում,ես ապրել եմ իմ կյանքի ամենաբովանդակալից,ամենագեղեցիկ պատանեկության շրջանը,հիանալի եմ ապրել,երբ նոր ես սկսում սիրահարվել,երգում ես, աղջիկները ուրիշ ձևով են նայում քեզ:Մենք 4 եղբայր ենք եղել,բայց 2-ը Լիբանանում են մնացել,ես ծնվել եմ Երևանում,մյուսը հետո են վերադարձել հայրենիք ,հետո նորից են գնացել Հայաստանից:

-Իմ մեծ պապերն էլ են այդ թվականներին եկել,նրանց մեծ ընտանիքից մի փոքր հատված է մնացել Հայստանում,բոլորը գնացին:Այս հարցը հաճախ եմ տալիս,ինչո՞ւ իրենց չգտան և չմնացին հայրենիքում:

- ԱՄՆ –ը հնարավորությունների երկիր է, առաստաղ չկա , կարող ես բարձրանալ ինչքան ուզում ես,կարող ես հարստանալ 3-4 ամսում,2 ամիս աշխատելուց հետո մեքենա գնեցի,մայրս 2 ժամ լացում էր,թե այս մեքենայի դրամը քեզ որտեղից,չէր կարողանում պատկերացնել,որ կարելի է 2 ամիս աշխատելով նոր մեքենա գնել:Այդ տեսակ ընտանիքները շատ էին,երբ արագ հարստացան,հեռախոսով ,նամակներով պատմում էին և ժողովրդի՝ հայրենիքից դուրս գալու թափը այդ ժամանակ սկսվեց:

-1970 –ականներին արդեն այդ երաժշտությունը,գրականությունը հասու էր դարձել, ինչքան էլ ասեք՝կանչում էին ոստիկանություն,բայց ինչ ուզում էիք երգել,այս կամ այն կերպ ձեզ հաջողվում էր,ազատությունը արդեն կար,ինչո՞ւ չօգտվել դրանից,մնալ Հյաստանում,այլ մեկնել:

-Ես ընդունվեցի ռադիոյում աշխատանքի ,5000 դիմումից 3 հոգի ընտրեցին ու ընդունեցին,մեկը ես էի:Ասում եք ազատություն կար,բայց ինձ տվեցին երգեր ռուս կոմպոզիտորներից և պեոտներից,իմ ռուսերենը լավ չէր, մեզ ստիպում էին,որ մենք այդ երգերը երգենք:Ասում էի՝այս երգը ինձ դուր չի գալիս,չեմ կարող զգալ երգը,լեզուն իմը չէ: Պատասխանեցին՝կամ սա կերգես,կամ ճանապարհդ ազատ է:

-Հիշո՞ւմ եք ինչ երգ էր:

-Այո:

-Լիբանանում հարցազրույցներից մեկի ժամանակ ասացիք,որ երգում էիք ՝ուր էիր Աստված, անընկալեի էր,չէին հասկանում ,թե ինչ եք երգում:

-Առաջին անգամ ծիծաղեցին ինձ վրա,երբ ես կատարեցի Արթուր Մեսչյանի ՝Ուր էիր Աստված երգը, չէին ընկալում ,ինձ ասացին ՝աս տղան խենթացել է,Աստծու հետ կխոսի:Շատ երկար չտևեց ,մեկ ամիս հետո իրենք սկսեցին այդ երգը պահանջել,հասկացան բովանդակությունը,իսկ Միացյալ նահանգներում ձայնագրությունից հետո պայթեց այդ երգը,մինչև հիմա ամենասիրված երգերից մեկն է:

-70-ականներ պատահական չասացի,խենթություններ անելու ժամանակաշրջանն էր, կարող էիք բաներ թույլ տալ ,որ 50-60-ականներին չէին կարող,ամենախենթ բաները,որ հիշում եք:

-Ինչ ասել է մեկ մայկայով,մեկ ջինսով բեմ բարձրանալ,Պապլավոկում համերգներ էինք տալիս մի փոքր կղզյակի վրա,երգում էինք Բիթլզ ,Ռոլինգսթոն,այդ ժամանակ մեր երգիչներից մեկը Արտավազդ Եղոյանն էր և Արշակ Թադևոսյանը՝ մեր բասկիթառիստը,ոգևորությունից մարդիկ ջուրն էին ցատկում:Մեքենա չունեինք,մեքենա միայն հարուստների երեխաները ունեին:Մի ընկեր ունեիք,որ ջրի մեքենա էր վարում,փողոցներ էր ջրում,մենք մեր ընկերներով այդ ջրի մեքենայի մեջ մտած գալիս էինք Պապլավոկ,այդքան ժողովրդի մեջ իջնում:Մեր ժամանակն էր ,մեր ապրելու ժամանակը:25 տարեկան էի ,որ մեկնեցի այստեղից,սկսեցի ավելի լրջանալ,զբաղվել ավելի լուրջ երգերով:Ես էլ եմ ունեցել թերություններ,սխալ կատարած երգեր,որոնք պետք չէր,որ երգեի,երբ քաջություն ես ունենում ընդունել քո սխալները և դրանց վրա շտկել ինքդ քեզ,շատ լավ է:

-ԱՄՆ-ն մեծ հնարավորություններ է տալիս:

-Ծայրահեղությունից ծայրահեղություն,լավ իմասով կարող ես շրջահայաց լինել ,որ բաց ճակատով ապրես,կարող է պատահել նաև հակառակը,որովհետև այնտեղ բարձրանալն ու անդունդը գլորվելը կարող է մի քայլ լինել:

-Գնո՞ւմ էիք,որ այդ աշխարհում հաստատե՞իք,որ այսպիսի երաժիշտ եք,և հայկական միջավայրից դուրս գայիք,թե՞ հայացքով դեպի հայրենիքն էիք,որ հաղթելու եք և վերադառնաք:

-Երբ ես այստեղից դուրս եկա,այն ժամանակ հին օդակայանն էր,Զվարթնոցի հին շենքը,այն օդանավի մեջ աստիճանաներով էինք բարձրանում,ամենավերևի հարթակին կանգնեցի,ետ դարձա ինքնս իմ մեջ ,ինձ համար ասացի,որ ես դեռ ետ եմ դառնալու ու պետք է երգեմ այս քաղաքում,բայց պետք է երգեմ այն ,ինչ ես եմ ուզում,ինչ ինձ է դուր գալիս:Դա իմ մեջ պահած աշխատեցի և փառք Աստծո…

- 1988 թվականի ողբերգություն,1989 որոշում եք գալ Հայաստան և փառահեղ համերգ ունենալ ՄՀՀ-ում,ի՞նչն էր հետաքրքիր,որ համերգն ու ձեր երաժշտությունը նորի խորհրդանիշ էր:

-1989 թվականը դեռ խորհրդային էր,1991-ին անկախացանք…

-Արդեն կար ազատության շունչը…բոլորը ձեզ հետ երգում էին….

-Այնտեղ երեխաներ են եղել,իմ երգերի ձայնագրության ժամանակ դեռ ծնված էլ չեն եղել,ինչ իրավունք ունի 5-6 տարեկան երեխան սիրի և լսի մենք չենք լինի 20 տարեկանը …տանը լսում են ու նույն բանը ԱՄՆ-ում էր:Ես այնտեղ մանկական երգեր էլ եմ ձայնագրել իմ սերնդի երգերից՝Իմ գնդակը…մայրս էր այդ երգերով ինձ քնեցնում,ԱՄՆ-ում սերունդ կա, որ այդ մանկական երգերով են մեծացել,հիմա նրանք մեծացել են ,ամուսնացել ,իրենց հարսանիքներին ես եմ երգել:Այդ նոր ծնվածն էլ է մեծացել ,ամուսնացել,և կրկին Հարութն է երգել,եկել է 3-4-րդ սերունդը…Երբ ինձ հարցնում են՝քանի տարեկան ես,ես ասում եմ ինձ մի հարցրեք,ես դինոզավր եմ,ես մոռացել եմ մեռնելու մասին:

-Ամերիկան,հատկապես մեր այնտեղի Սփյուռքը ունի իր պահանջները ,ճաշակը,բայց մի բան կա,ով որ թվականին ,որ գնում է,մոտավորաես իր ճաշակով,հայացներով մնում է այդ թվականի մեջ:Ինչպե՞ս է ձեզ հաջողվում ,կամ սկզբունքային հարց է պահել հայերենը,մեղեդայնությունը:

-Մեղեդին շատ կարևոր է,բայց բովանդակությունը շատ ավելի կարևոր է,կարող ես արտասանական ձևով ,շատ թույլ մեղեդիով,բայց ուժեղ բովանդակությամբ գրավել հանդիսատեսին,աշխարհը,դրանք մենք ունենք:Շատ հաճախ մեր երիտասարդները հեռացել են մեր պոեզիայից…

-Կվերդառնան…

-Անպայման պետք է վերադառնալ,ես ժամանակին ասում էի՝այս ռաբիզը վերանալու է մի օր ,չի մնալու սա,դա կատարվեց:Օրինակ ակորդեոն,դհոլ,կլարնետի ժամանակը անցավ,դրանք օգտագործոթմ էին մաքուր ձևով,մեր երիտասարդները մի քիչ պետք է փորձեն զբաղվել պոեզիայով:Ես ասում եմ կարդացեք,որ հոգին հարստացնեք:

-Ռուբեն Հախվերդյանի հետ բարեկամության մասին ես գիտեմ,երգեր կան,որ միայն իրենն են,բայց երբեմն լսում ենք ,որ նույն կերպ կարողանում եք փոխանցել դուք:Այդքան հոգեհարազա”տ են հախվերդյանական երգերը:

-Մենք ընկերներ ենք ,բայց ծանոթացել ենք Միացյալ նահանգներում, այստեղ մենք իրար չէինք ճանաչում,ինքը սկսեց ինձ վստահել իր երգերը,դարձանք ընկերներ և դա տվեց իր արդյունքը,ծնվեցին երգեր,և որ ինքը գալիս էր ԱՄՆ շատ հաճախ բնակվում էր մեր տանը:Միտք հղացավ,որ ձայնագրություն անենք իր երգերով,ձայնասկավառակ թողարկեցինք,6 երգ ես երգեցի,6-ը՝ինքը,շատ հաջողություններ ունեցավ,Ռուբենը բարկացավ,ասաց՝սրանից հետո ես քեզ հետ չեմ երգելու:

- Երբ սիրում ես ինձ.աա երգ է ,որը լսելուց հետո կրկին ուզում ես սիրել,կրկին սիրահարվել,այ սա արդեն ուրիշ աշխարհ է:Ե՞րբ հասկացաք,որ սա ձերն է,չի կարելի այսպես ապրված երգել,առանց այդ ամենը զգալու:

-Ազնավուրի երգն է,երգը թարգմանություն էր, թարգմանել է Պերճ Թյուրաբյանը,ով երգել է Ազնավուրի երգերը հայերենով:Ես նույնպես կատարեցի ,դա համընկավ,երբ ես կորցրեցի կնոջս՝Ռուզանին,երևի ես այդ տրամադրության մեջ էի, որովհետև ինչ զգում էի այդ ժամանակ փոխանցել եմ երգին,հիանալի երգ է,շատ սիրվել է ամբողջ աշխարհում:Այն սիրված է ,բայց երբ բովանդակությունը հասկանում է ժողովուրդը,պեոզիան ավելի շատ է սկսում սիրել :

Շարունակությունը՝այստեղ

Հարցազրույցը՝Նաիրա Բաղդասարյանի

դիտվել է 1090 անգամ
Լրահոս
Ստեփանակերտում թեժ է. Սամվել Բաբայանի թիմի ստորագրահավաքն ավարտվում է․ բոլորն անհանգիստ են Տարօրինակ դեպք դիահերձարանում, մահացածի ներքին օրգանները տոպրակով տվել են հարազատին ԵՄ-ից փողի ստացումն ուշանում է. ինչու է դանդաղել անցումային արդարադատության ընթացքը Ով է կաշառքի գործով ձերբակալված Վճռաբեկ դատարանի պաշտոնյան. Մանրամասներ են հայտնի Փաշինյանների ընտանեկան կլանը Ռուստամ Բադասյանի ազատումը պարտադիր զինվորական ծառայությունից պարունակում է կոռուպցիոն ռիսկեր (լուսանկար) Պարազյանը միտումնավոր սկանդալ է հրահրել Սամվել Կարապետյանից աջակցություն կորզելու համար Աննախադեպ իրողություն. ՀՀ-ի, Արցախի եւ ընդդիմության տեսակետները համընկել է գոնե մեկ հարցում «Ինքը տրադիցիոն գող էր». ո՞վ է կանգնած «օրենքով գող» Անդիկի սպանության զակազի հետեւում Ոչ թե քաղաքական, այլ՝ վերքաղաքական Անցում դեպի նոր իշխանություն Տարաձայնություններ «ԼՀԿ»-ում Ե՞րբ կհարցաքննվի Սերժ Սարգսյանը Մահացել է ՀՀ վաստակավոր արտիստ Ռուդոլֆ Ղևոնդյանը. Մայր թատրոն Սևանից այս տարի ևս ջրառ կատարելու քաղաքական որոշում կա ԱԳՆ-ում դեսպանների հետ փակ հանդիպում կլինի, մասնակիցների կազմն անձամբ Փաշինյանն է որոշել Իշխանությունները փորձում են Սևանի խնդիրն օգտագործելով դրսից փող «կպցնել» 30 մլն-ական դրամ փոխհատուցում` Մարտի 1-ի զոհերի հարազատներին Ավելի լավ է մկները մտածեն,թե ես վախեցա,քան առյուծները մտածեն,որ ես կռվեցի մկների դեմ...ինչու Պուտինը չպատասխանեց վրացի հաղորդավարին Մի կնոջ փախցրել ենք ամուսնու ձեռքից.չափահաս որդու ներկայությամբ բռնության էր ենթարկվում. Զոհրաբյանը՝ ՄԻՊ-ին (video) Ունեմ հավաստի տվյալներ՝ ադրբեջանցիները վարձել են կիլլերներ, որ ՌԴ-ի ՔԿՀ-ում մեր հայրենակցին վերացնեն. Նաիրա Զոհրաբյան (video) ՄԻՊ-ը հանդիպել է Ռոբերտ Քոչարյանին.ինչի՞ց է դժգոհել վերջինս (video) Մանվել Գրիգորյանին այդ վիճակում ՔԿՀ-ում պահելն անմարդկային էր.ՄԻՊ (video) «Թշնամի» ներկայացնելու՝ Փաշինյանի թիմի մոլուցքը հասավ ԱՄՆ Ի՞նչ է մտածում մերոնց ծրագրերի մասին Պուտինը
Ամենաընթերցվածները
Շուտով
Հուլիսի 17-ին,ժամը 11:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի տնօրեն, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Բարդուղ Գաբրիելյանը: Թեմա՝Սևանի ներկա վիճակը,վերջին օրերին նկատված դրական միտումը :Որ գոտիներն են անվտանգ և որոնք կարելի է որպես լողափ օգտագործել Հուլիս 17-ին,ժամը 11:30-ին Հայելի ակումբի հյուրերն են պահեստազորի գնդապետ ,ազատամարտիկ Վոլոդյա Հովհաննիսյանը: Թեմա՝հասարակության տրամադրությունները,ինչ ակնկալիքներ և պահանջներ կան:Վենետիկում արձանագրել են, որ դատարանների վրա ճնշում է գործադրվել, ու վեթինգի սպառնալիք է կիրառվել մի գործի շրջանակներում,իսկ Վենետիկում աղբարկղն են գցել ինքնակոչիկ ՍԴ անդամ–դատավոր Վահե Գրիգորյանի՝ անդամ–դատավոր բառախաղային դեմագոգիան: Հուլիս 17-ին,ժամը 12:00-ին Հայելի ակումբի հյուրերն են ավագանու նախկին անդամ ,փորձագետ Մարինա Խաչատրյանը,հոգեբան Միհրդատ Մադաթյանը : Թեմա՝հասարկաության տրամադրությունները,ինչ ակնկալիքներ և պահանջներ կան, բռնության թեման և Ստամբուլյան կոնվնեցիայի վավերացման հավանականությունը Հուլիսի 17-ին,ժամը 13:00-ին Հայելի ակումբի հյուրն է «Ազգային անվտանգություն» կուսակցության ղեկավար Գառնիկ Իսագուլյանը: Թեմա՝Արցախում ներքաղաքաական հնարավոր զարգացումներ, Սամվել Բաբայանի առաջ քաշած թեզերն ու մոտեցումները, ԱԱԾ հայտարարությունը և սպասվող զարգացումներ Հուլիսի 17-ին, ժամը՝ 12-ին «Հայացք» մամուլի ակումբի հյուրերն են «Տուգանք» հասարակական նախաձեռնության ներկայացուցիչներ` ABC իրավաբանական կենտրոնի տնօրեն, իրավապաշտպան Արա Խաչատրյանը և վարորդների իրավունքների պաշտպան-փաստաբան Արտակ Խաչատրյանը: Հուլիսի 17-ին՝ ժամը 11:00-ին, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (AGBU) 2-րդ հարկի դահլիճում (Մելիք-Ադամյան 2/2) Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը կհրապարակի փակ հաստատություններում մարդու իրավունքների վիճակը և կներկայացնի Պաշտպանի նախաձե... Հուլիսի 17-ին, ժամը 12.00 «Տեսակետ» մամուլի ակումբի հյուրերն են Էկոնոմիկայի նախարարության Բուսաբուծության և բույսերի պաշտպանության վարչության պետ Ռուդիկ Նազարյանը, միևնույն նախարարության Ագրովերամշակման և զարգացման վարչության պետ Գևորգ Ղազարյանը և ՍԱՊԾ Բուսասանիտարիայի տեսչության պետ Արթուր Նիկոյանը: Թեման՝ «Ի՞նչ նյութեր են օգտագործվում պտուղ-բանջարեղենի աճեցման գործում, որքանո՞վ են դրանք անվտանգ: Տեղական լոլիկի և վարունգի արտադրության խթանումը և արտահանման հնարավորությունները: Ներմուծված գյուղմ... Հուլիսի 17-ին՝ ժամը 12:00-ին, ԱԺ 334 դահլիճում «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության նախաձեռնությամբ կկայանա «Սևանա լճի հիմնախնդիրները և դրանց լուծման ուղիները» թեմայով աշխատանքային քննարկում: Հուլիսի 17-ին, ժամը՝ 12:00-ին «Հոդված 3» ակումբում (հասցե՝ Թումանյան 26Ա) տեղի կունենա քննարկում «Զանգվածային հոսանքազրկում. պաշտպանվա՞ծ է ՀՀ էներգետիկ անվտանգությունը» թեմայով: Բանախոսներն են. ՀԱՅԿ ԲԱԴԱԼՅԱՆ, ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության էներգետիկայի վարչության պետ ԱՐՏԱԿ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր, «Իմ քայլը» խմբակցության անդամ ԱՐԱ ՄԱՐՋԱՆՅԱՆ, Էներգետիկ հարցերով ՄԱԿ-ի ազգային փորձագետ Հայաստան է ժամանել Պորտուգալիայի հավաքականի նախկին հարձակվող, Եվրո 2020֊ի ՈւԵֆԱ֊ի դեսպան պորտուգալական ֆուտբոլի լեգենդ Նունու Գոմեշը։ Տեղեկացնում ենք, որ վաղը՝ հուլիսի 17֊ին, նախատեսված է այցելություն Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր, որտեղ ծաղիկներ կ[wna8hi հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող հուշակոթողին։ Լեգենդար մարզիկը Ծիծեռնակաբերդում կայցելի 13։30֊ին։ Հրավիրում ենք լուսաբանման, հարցերի դեպքում կարող եք զանգահարել +374 (41) 10-00-07 հեռախոսահամարին Հուլիսի 17-ին` ժամը 11:00-ին,Պոստ Սկրիպտում մամուլի ակումբի​ հյուրն է տուրիզմի հայկական ֆեդերացիայի նախագահ Մեխակ Ապրեսյանը։ Թեմա` ՀՀ-ի գրավչությունն զբոսաշրջության ամառային սեզոնին.ինչ կարող ենք առաջարկել օտարերկրյա զբոսաշրջիկին։ Փառատոնային մշակույթ.Մարզերում անցկացվող փառատոնները որքանով են նպաստում տարածաշրջանի զբոսաշրջության զարգացմանը։ Արտագնա հանգստի անվտանգ կազմակերպման նախապայմաններ եւ խորհուրդներ։​ ​ ​ ​