Փաշինյանը Էրդողանից ի՞նչ անակնկալ սպասի

«Երբ, իմ կուսակցությունը եկավ իշխանության, Թուրքիայում  1 միլիոն սառնարան էր վաճառվել, հիմա՝ 3 միլիոն». Էրդողանի փաստը Հունիսի 24-ին Թուրքիայում արտահերթ նախագահական ու խորհրդարանական ընտրություններ կանցկացվեն, որոնք միայն մեկ նպատակ ունեն՝ ավելի ամրապնդել գործող առաջնորդ Ռեջեփ Էրդողանի դիրքերը: Արտահերթ ընտրությունները մոտենում են եզրագծին․ այսօրվանից արդեն թուրքական դեսպանատներում կբացվեն առաջին ընտրատեղամասերը՝ հնարավորություն տալով, որ արտերկրում ապրող շուրջ երեք միլիոն թուրքերը վաղաժամ մասնակցեն քվեարկությանը: Մինչ այդ, սոցիոլոգիական հարցումները փաստում են, որ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը ամենայն հավանականությամբ չի հաջողի առաջին փուլում հաղթահարել անհրաժեշտ 50 տոկոսի շեմը: SONAR ընկերության՝ երեկ հրապարակած տվյալներով, այսօր էրդողանի օգտին պատրաստ է քվեարկել ընտրողների շուրջ 48 տոկոսը: Նրա հիմնական մրցակցի՝ Ժողովրդահանրապետական կուսակցության թեկնածու Մուհարրեմ Ինջեի օգտին՝ ավելի քան երեսուն: Ընդ որում, ընդդիմադիր թեկնածուի վարկանիշը վերջին շաբաթվա ընթացքում աճել է մոտ 10 տոկոսով՝ ստիպելով 64-ամյա էրդողանին էլ ավելի ակտիվացնել քարոզչական արշավը: Նախօրեին Սակարիայի նահանգում նա անգամ սառնարանների մասսայական օգտագործումն է վկայաբերել՝ իր տևական իշխանավարման հաջողությունները հիմնավորելու համար: «2002-ին, երբ իմ կուսակցությունը եկավ իշխանության, Թուրքիայում մեկ միլիոն սառնարան էր վաճառվել, հիմա՝ ավելի քան երեք միլիոն: Սա նշանակում է, որ Թուրքիայում այլևս աղքատ մարդիկ չկան: Եթե ամեն մի տանը մի սառնարան կա, ուրեմն, մենք հասել ենք բարգավաճման հստակ աստիճանի», - ասել է Էրդողանը: Ընդդիմության հեգնական արձագանքը չի ուշացել: «Կարելի է կարծել, թե մենք էրդողանից առաջ սնունդը ծառերի փչակներում էինք պահում», - հայտարարել է ընդդիմադիր Մուհարրեմ Ինջեն՝ հավելելով․ - «Թուրքիայի քաղաքացիները սառնարաններ ունեցել են տասնամյակներ առաջ դեռ, ուղղակի էրդողանի իշխանությունը դատարկել է դրանք»: Էրդողանի մյուս ընդդիմախոսը, որն ըստ սոցիոլոգիական հարցումների, կարող է ստանալ ձայների տասը տոկոսից ավելին, քրդամետ «Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության» թեկնածու Սելահաթին Դեմիրթաշն է, ով, սակայն, ստիպված է ընտրարշավն անցկացնել ճաղերի ետևում: Նախագահության թեկնածուն երկու տարի է՝ ազատազրկված է Քրդական աշխատավորական կուսակցությանն աջակցելու, ահաբեկչություն քարոզելու մեղադրանքներով, որոնց ապացուցման դեպքում թուրքական դատարանը կարող է նրան ավելի քան 140 տարվա ազատազրկման դատապարտել: Չնայած ծանրագույն մեղադրանքներին՝ ընդդիմադիր գործիչը չի ընկրկում, և փորձում է գործի դնել ամեն մի հնարք՝ ընտրողների հետ գոնե հեռակա շփվելու համար: Այսօր, օրինակ, կնոջ հետ հեռախոսազրույցն էր վերածել նախընտրական, այսպես կոչված, հանրահավաքի: «էրդողանը կապել է ձեռքերս ու իրեն ենթակա լրատվամիջոցներով իմ դեմ կեղտոտ քարոզարշավ սկսել, բայց մենք, միևնույնն է՝ կհաղթենք», - բանտից հեռախոսով դիմելով իր տանը հավաքված աջակիցներին՝ հայտարարում էր ընդդիմադիր գործիչը: - «Այսօր Թուրքիայի բոլոր քաղաքացիներն են դարձել անարդարության զոհ, էրդողանի բռնապետական վարչակազմը կիսաբաց կալանավայրի է վերածել ողջ երկիրը: Նրանք փորձում են վախի մթնոլորտ տարածել և դրա հիման վրա իշխել, բայց դուք մի ընկրկեք: Դեմիրթաշը ազատազրկված չէ, Դեմիրթաշը դուք եք, ձեզնից յուրաքանչյուրը, վստահեք ձեր ուժերին ու շարունակեք պայքարը»: Նախագահության ազատազրկված թեկնածուի՝ Թվիթերում տեղադրված այս ուղերձը հարյուր հազարավոր մարդիկ են դիտել, աջակիցներն էլ հայտարարել են, որ շաբաթավերջին նա նաև հեռակա ասուլիս է անցկացնելու՝ սոցիալական ցանցերի միջոցով պատասխանելով ընտրողների հարցերին: Անկարան և Վաշինգտոնը ընդհանուր հայտարարի են եկել Ընդդիմության թիրախում հայտնված Ռեջեփ էրդողանն էլ իր հերթին ներքաղաքական մարտահրավերները փորձում է չեզոքացնել արտաքին քաղաքականության ու ռազմական հաղթանակների միջոցով: Շաբաթասկզբին նա հայտարարել է, թե Թուրքիան պատրաստվում է ռազմական հարձակում իրականացնել Իրաքի Քդնիլ շրջանի դեմ, որտեղ տեղակայված է Թուրքիայում ահաբեկչական խմբավորում համարվող Քրդական աշխատավորական կուսակցության կենտրոնակայանը: Այդ հայտարարությունից ժամեր անց՝ այսօր արդեն թուրքական բանակը հայտարարեց, թե օդային հարվածներ է հասցրել Իրաքի քրդերի դեմ, սպանել վեց ահաբեկիչների ու վերացրել 16 թիրախ: «Առաջին անգամը չէ, որ ընտրություններում վտանգ զգալու դեպքում էրդողանը հարձակման է անցնում երկրի սահմաններից դուրս, որպես կանոն՝ ռազմական», - վերլուծելով Թուրքիայում ստեղծված ներքաղաքական վիճակը՝ բրիտանական «Թայմսի» հետ զրույցում փաստել է American Progress վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Մաքս Հոֆմանը: Բացի այդ, կարևոր մեկ այլ իրադարձություն է տեղի ունեցել... Անկարան և Վաշինգտոնը ընդհանուր հայտարարի են եկել Սիրիայի հյուսիսում գտնվող Մանբիջ քաղաքի հետագա ճակատագրի շուրջ, պնդում է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլութ Չավուշօղլուն: Այս մասին նա հայտնեց Անթալիայում` Վաշինգտոնից վերադառնալուց անմիջապես հետո: Չավուշօղլուի պնդմամբ՝ Մանբիջից քրդական ուժերի դուրսբերման ճանապարհային քարտեզը համաձայնեցվել է Միացյալ Նահանգների պետքարտուղար Մայք Փոմփեոյի հետ հունիսի 4-ին Վաշինգտոնում կայացած բանակցությունների ընթացքում: «Առաջին քայլը լինելու է Մանբիջից [սիրիացի քրդերին միավորող] «Ժողովրդական պաշտպանության ուժերի», ինչպես նաև Քրդական բանվորական կուսակցության զինյալների դուրսբերումը: Քաղաքը լքելու ընթացքում նրանք վայր կդնեն զենքերը, ինչից հետո կհեռանան Եփրատի արևելյան ափ», - նշում էր Չավուշօղլուն: Հիշեցնենք, որ 80 հազար բնակիչ ունեցող Մանբիջը մի քանի տարի շարունակ գտնվում էր «Իսլամական պետություն» խմբավորման վերահսկողության ներքո` վերածվելով Թուրքիայից դեպի Սիրիա անցնող զինյալների գլխավոր թիկունքային կենտրոններից մեկին: 2016թ. օգոստոսին քրդական ուժերը դուրս մղեցին իսլամիստներին այս շրջանից, հետագայում Մանբիջում տեղակայվեցին նաև ամերիկացի հատուկջոկատայինները: Պաշտոնական Անկարան շարունակաբար պնդում էր, որ Մանբիջում գտնվող քրդական ուժերը պետք է դուրս բերվեն, քանի որ դրանք Թուրքիայի կողմից ահաբեկչական կառույց ճանաչված Քրդական բանվորական կուսակցության սիրիական մասնաճյուղն են ներկայացնում: «Մանբիջից քրդական ուժերի դուրսբերումը պետք է ավարտվի ամենաուշը վեց ամսից: Որևէ ձգձգում կամ հապաղում լինել չի կարող», - հայտարարում էր Չավուշօղլուն՝ միաժամանակ խոստովանելով, որ պաշտոնական Վաշինգտոնը չի խոստացել հետևել Անկարայի օրինակին և սիրիացի քրդերին միավորող «Ժողովրդական պաշտպանության ուժերը» ահաբեկչական կառույց ճանաչել: «Իմ տպավորությամբ՝ մենք նման խոստում չենք ստացել: Դրա հետ մեկտեղ, մենք շատ հստակորեն հայտարարել ենք` պետքարտուղար Փոմփեոն նախկինում ղեկավարում էր Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը և մեզնից լավ գիտի, թե ինչ կապեր են առկա «Ժողովրդական պաշտպանության ուժերի» և Քրդական բանվորական կուսակցության միջև», ասել էր Չավուշօղլուն: Եթե Էրդողանն ընտրվի Ըստ ամենայնի, եթե ֆորս-մաժորներ չլինեն՝ առաջիկա տարիներին ևս Էրդողանը կշարունակի ղեկավարել Թուրքիան: Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման մասին արդեն ոչ ոք չի էլ խոսում: Միայն մեկ հարց կա, որը կարող է թուրքական կառավարությանը ստիպել այս հարցում տեղաշարժ գրանցել՝ դա ղարաբաղյան հակամարտությունն է: Եվ, թերևս, մեկ այլ գործոն՝ Էրդողանի անկանխատեսելի պահվածքը, որ ոչ ոք չգիտի, թե ինչ քայլի կարող է դիմել նա՝ այս, կամ այն իրավիճակում: Նիկոլ Փաշինյանի նոր կառավարությունը, որը հարևանների հետ հարաբերությունները խորացնելու, իսկ Թուրքիայի հեռ առանց նախապայմանների դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու քաղաքականություն պիտի վարի, այս առումով, կարելի է չնախանձել: Թուրքիայի վերընտրվող առաջնորդից դրական անակնկալներ, թերևս, չարժե սպասել: Մետաքսյա Շալունց