Ով և ինչու է «խանդում» Սերժ Սարգսյանին

Հայաստանի կողմից վարվող բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության մասին բազմիցս է խոսվել: Թե հարևան Իրանի ու Վրաստանի, թե Արևմուտքի և թե Ռուսաստանի միջև հարաբերությունները հավասարակշռելու խնդիրն, այսօր քան, առավել երբևէ՝ օրակարգային է: Ինչպես կանդրադառնա Ռուսաստան-Արևմուտք լարվածությունը Ռուսաստանի և արևմտյան երկրների գործընկերների վրա՝ այս հարցն այսօր ամենաքննարկվողներից է: Այստեղ պղտոր ջրում ձուկ որսացողների պակաս չի զգացվում: Մեկը Ադրբեջանն է, որտեղ մամուլը պարբերաբար Հայաստանին մեղադրում է Ռուսաստանին «դավաճանելու» մեջ, մեկ՝ հարևան Իրանի ու Վրաստանի հետ հարաբերություններում տեսնում է քայլեր, որոնք ըստ ադրբեջանցիների՝ «դավաճանություն» է իրենց հանդեպ: Բաքվի կողմից հիստերիկ նոպաներն, իհարկե, միանգամայն տեղավորվում են նրանց՝ Հայաստանի նկատմամբ վարվող քաղաքականության շրջանակներում: Բայց լինում են նաև դեպքեր, երբ «խանդը» Հայաստանի նկատմամբ դրսևորվում է այլ տեղերից: Օրինակ, օրերս «The Hill» պարբերականում Իրան-Հայաստան-Ռուսաստան առանցքի ձևավորման թեմայով է հոդված հրապարակվել ու արդեն իսկ «կանխատեսումներ» են ի հայտ եկել Հայաստանի նկատմամբ «հնարավոր պատժամիջոցների» թեմայով: Ահա, հոդվածում ուշադրություն են հրավիրում այն հանգամանքին, որ վերջին 10 օրում Թրամփի աշխատակազմը զգալի կոշտ գիծ է որդեգրել Կրեմլի և նրա դաշնակիցների նկատմամբ: Հիշեցնում են, որ Մեծ Բրիտանիայում ռուս նախկին հետախույզի թունավորման դեպքից հետո Միացյալ Նահանգներն իր տարածքից արտաքսեց դիվանագետների և պատժամիջոցներ սահմանեց ռուսաստանցի անձանց և ռուսական կազմակերպությունների նկատմամբ: «Ատլանտյան խորհրդի կողմից հարցաքննված մի շարք փորձագետներ կարծում են, որ ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների կողմնակից է, գրում է Ատլանտյան խորհրդի վերլուծաբան Ջեյմս Քոյլը: Սա վատ նորություն է այն երկրների համար, որոնք գործ ունեն ռուսական պաշտպանական գերատեսչության հետ: 2017թ. օգոստոսին Կոնգրեսը պարտավորեցրեց շարունակել պատժամիջոցներն այդ երկրների դեմ: Չնայած նախագահ Թրամփը 2018թ. փետրվարին հրաժարվեց այդ պատժամիջոցներից, Սպիտակ տան նոր կազմը կարող է խնդիրներ առաջացնել հետխորհրդային գրեթե բոլոր հանրապետությունների համար (բացառությամբ, թերևս, Վրաստանի և Ուկրաինայի)», ըստ aravot.am-ի՝ նշում են հոդվածում: Ապա հերթը՝ Հայաստանին է գալիս. «Կովկասում ԱՄՆ-ի՝ ՆԱՏՕ-ի անդամ չհանդիսացող դաշնակից Հայաստանը վտանգի տակ է հայտնվում Ռուսաստանի և Իրանի հետ իր կապերի պատճառով: Պատժամիջոցներից հրաժարվելու Թրամփի հայտարարությունից շատ չանցած Երևանում ԱՄՆ դեսպանատունը զգուշացրեց Հայաստանի կառավարությանը, որ նա պատժամիջոցների ռիսկի տակ է: Պաշտոնապես Հայաստանի կառավարությունը վարում է «կոմպլեմենտար» քաղաքականություն, որը հավասարակշռում է լավ հարաբերությունները Ռուսաստանի և Արևմուտքի հետ: Ըստ էության, սակայն, Հայաստանում տեղակայված է ավելի քան 5000-անոց ռուսական զորք, և այդ երկրի համար Ռուսաստանը ռազմատեխնիկայի կենսական աղբյուր է, փաստում է հոդվածագիրը: Հայաստանը պաշտպանական կապեր ունի նաև Իրանի հետ: ՄԱԿ-ի պատժամիջոցները՝ կապված Իրանի միջուկային ծրագրի հետ, խոչընդոտեցին երկու երկրների միջև ռազմական կապերը, բայց 2015թ. Միացյալ համապարփակ գործողությունների ծրագրի ստորագրումը նոր հնարավորություններ բացեց Երևանի համար»: Այնուհետև, հիշեցնում են, որ պաշտպանության նախկին փոխնախարարներ Դավիթ Տոնոյանի ու Մովսես Հակոբյանի (այժմ՝ գլխավոր շտաբի պետ) գլխավորած պատվիրակությունը 2016թ. հունիսին մեկնեց Իրան: Ըստ հրապարակման՝ «այցն ավարտվեց փոխըմբռնման հուշագրի և մի շարք փաստաթղթերի ստորագրմամբ, որոնք գաղտնի են պահվում»: 2017թ. սկզբին Հայաստանի նոր պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը այց կատարեց Իրան՝ քննարկելու ռազմական համագործակցության հեռանկարներն այդ երկրի հետ: Նա հանդիպեց նաև Իրանի Ազգային անվտանգության խորհրդում և այցելեց մի քանի պաշտպանական արդյունաբերական օբյեկտներ: «Հայաստանը փորձում է ընդլայնել պաշտպանության ոլորտում համագործակցությունն Իրանի հետ, և մենք հավատում ենք, որ այս այցը կնպաստի հետագա համագործակցությանը»,- ասել էր նա: Իրանը հոկտեմբերին պատասխան այց կատարեց, երբ Իրանի պաշտպանության նախարար Նասրոլլա Քալանթարին ժամանեց Հայաստան՝ վերսկսելու հայ-իրանական ռազմական համագործակցության բանակցությունները: Իրանի արտգործնախարար Մոհամադ Ջավադ Զարիֆին էլ ողջունեց Հայաստանի այդ նախաձեռնությունը՝ ընդգծելով երկկողմ ընդլայնված համագործակցության կարևորությունը: Երևանը դարձել է Ռուսաստան- Հայաստան-Իրան առանցքի հիմնաքարային կետը, եզրակացնում է վերլուծաբանը: Ինչպես երևում է, անհանգստության առիթ են դարձել, Հայաստան-Իրան-Ռուսաստան ճանապարհային քարտեզի, Հյուսիս-Հարավ էներգետիկ միջանցքի շուրջ խոսակցությունները և հնարավոր եռանկյունու ամրապնդման հեռանկարները: Հայաստանի կողմից Եվրամիության հետ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի ստորագրումն էլ իր հերթին առաջացրել է որոշների խանդը: Մյուս կողմից՝ Հայաստանին «պատժելու» երազանքները՝ Իրանի ու Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների պատճառով, վկայում են այն մասին, որ ներկայում Հայաստանի կողմից, այնուամենայնիվ, էֆեկտիվ արտաքին քաղաքականություն է վարվում բոլոր կողմերի հետ, ինչը շատերին չի դուր գալիս: Թամար Բագրատունի