Հազարամյակների բարեկամությունը չի նշանակում ցմահ ընդհանուր շահեր

Թուկիդիդեսն արդեն գրում էր. պետությունները բարեկամներ չունեն, նրանք ունեն միայն շահեր։ Գեներալ դը Գոլը դա վերածեց պետական կառավարման սկզբունքի։ Այս ճշմարտությունը, որը նույնքան հին է, որքան ինքը քաղաքականությունը, մենք՝ Ֆրանսիայում հաստատված հայ ժողովրդի ժառանգներս, այսօր պետք է քաջություն ունենանք կիրառելու մեր իսկ իրավիճակի նկատմամբ՝ ոչ թե անշնորհակալությունից, այլ սթափ իրատեսությունից ելնելով։

Մենք արդեն մի քանի սերունդ ապրում ենք հյուրընկալ և բարեկամ երկրում՝ Ֆրանսիայում։ Այդ պատճառով մենք ոչ միայն գիտակցում ենք, այլև երախտապարտ ենք այն ամենի համար, ինչ Ֆրանսիան ներկայացնում է մեզ համար՝ Հանրապետության լիարժեք քաղաքացիներ լինելու հնարավորությունը՝ միաժամանակ պահպանելով մեր առանձնահատկությունները, մեր հայկական զգայունությունը և մեր կապվածությունը Հարավային Կովկասի այն փոքր երկրին, որը շարունակում է մնալ մեր վերջին ժառանգությունը՝ Հայաստանին։

Սակայն այս բարեկամությունը զերծ չէ ծանր սխալներից, որոնք հայերին տարան աքսորի ճանապարհով։ Ինչպե՞ս մոռանալ, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթած Դաշնակիցները, որոնք մանդատներ էին ստացել Օսմանյան կայսրության տարածքների նկատմամբ, չզինաթափեցին թուրքական բանակը՝ դրանով իսկ նպաստելով Մուստաֆա Քեմալի հակահարձակմանը, ֆրանսիական ուժերի նահանջին և հայերի հերթական լքմանը․ արդեն ցեղասպանությունից թուլացած հայերը մնացին անպաշտպան իրենց դահիճների առջև։

Ֆրանսիան, ինչպես յուրաքանչյուր ինքնիշխան և անկախ պետություն, իրավունք ունի պաշտպանելու իր շահերը՝ ոչ միայն իր տարածքում, այլև ամբողջ աշխարհում։ Նույն սկզբունքը պետք է կիրառվի նաև Հայաստանի նկատմամբ, որի աշխարհագրական դիրքը թելադրում է առանձնահատուկ աշխարհաքաղաքականություն՝ ոչ միայն սեփական շահերը պաշտպանելու, այլ առաջին հերթին ծայրահեղ թշնամական միջավայրում որպես անկախ պետություն իր գոյությունն ապահովելու համար, մի միջավայրում, որը մշտապես ենթարկվում է թուրք հարևանների ճնշմանը։

Սակայն այսօր մենք տեսնում ենք, որ Ֆրանսիայի և Հայաստանի հիմնարար շահերը միշտ չէ, որ համընկնում են՝ չնայած նրանց վաղեմի բարեկամությանը և վերջին տարիներին ռազմական համագործակցության ամրապնդմանը։

Ֆրանսիայում մեր սփյուռքի դերը պետք է լինի նպաստել նրան, որպեսզի Եվրոպան և Ֆրանսիան չկրկնեն նոր սխալներ իրենց դիրքորոշման մեջ, որոնք կարող են թուլացած Հայաստանը տանել դեպի կամավոր ենթակայության մի ձևի՝ դառնալով Արցախի կորստից հետո հաջորդ փուլը, այն պայմաններում, երբ ցեղասպանության հետևանքները շարունակում են ծանրորեն ազդել հայ ժողովրդի վրա, և երբ դեռևս պահպանվում է գոյաբանական լուրջ սպառնալիքը։

Քանի որ ցեղասպանության հեղինակների կողմից դրա չճանաչումը, արևմտյան ժողովրդավարությունների կողմից պատժամիջոցների բացակայությունը և, հակառակը, տնտեսական շահերի անվան տակ կնքված որոշ համաձայնագրերի միջոցով տրամադրվող առավելությունները խրախուսում են Թուրքիային և Ադրբեջանին շարունակելու ագրեսիվ և խտրական հռետորաբանությունը, որը բացահայտ հակասում է խաղաղությանն ուղղված այն ջանքերին, որոնք նրանք հրապարակայնորեն ներկայացնում են։

Խաղաղությունը չի պատրաստվում հակահայկական ատելություն սերմանելով և մեղադրանքների շրջված պատկեր տարածելով թուրք և ադրբեջանցի այն բնակչությունների շրջանում, որոնք ապատեղեկացվում և մանիպուլացվում են Ալիևի և Էրդողանի կողմից։ Այս երկու պետությունների երկիմաստ և երբեմն վտանգավոր դիվանագիտությունը, ինչպես նաև նրանց պատմությունը, պետք է աշխարհի բոլոր հայերին մղեն առավելագույն զգոնության՝ անկախ նրանից, թե ինչ քաղաքական ուղղություն ունի Հայաստանի իշխանությունը։ Մեր պարտքն է այդ մասին անդադար հիշեցնել բոլոր միջազգային կառույցներին։

Բացի այդ, Հայաստանի վերջին ընտրություններից հետո մենք կրկին նկատում ենք, ինչպես արդեն մի քանի տարի շարունակ, որ հայկական իրադարձությունները հազվադեպ են լուսաբանվում կամ ամբողջովին օբյեկտիվ կերպով ներկայացվում ֆրանսիական մեդիա դաշտում։ Հաճախ աչք փակելով ներկայիս իշխանություններին վերագրվող բազմաթիվ խախտումների վրա, որոնք ներկայացվում են որպես «արևմտամետ», մինչդեռ նրանց հակառակորդները համակարգված կերպով բնութագրվում են որպես «ռուսամետ», որոշ լրատվամիջոցներ և քաղաքական գործիչներ վտանգում են Հայաստանին մղել խզելու այն հավասարակշռությունը, որը նա պահպանում է Ռուսաստանի և Իրանի հետ։

Թեև դա կարող է համապատասխանել որոշ ֆրանսիացի և եվրոպացի ղեկավարների ցանկություններին կամ շահերին, նման խզումը կարող է Հայաստանը, զրկված որևէ հակակշռից, ենթարկել թուրքական և ադրբեջանական գերիշխանության՝ բոլոր ոլորտներում, Եվրամիության հետ մերձեցման անվան տակ։

Ընդհակառակը, Հայաստանը պետք է խրախուսվի պահպանելու իր քաղաքական, տնտեսական և ռազմավարական անկախությունը՝ միաժամանակ պաշտպանվելով այն հարևանների հավակնություններից, որոնք մինչ այժմ հաճախ ցուցաբերել են անսահման թշնամանք։ Սա այն դերն է, որը Ֆրանսիայում և Եվրոպայում գործող քաղաքական գործիչները, լրագրողները և անկախ փորձագետները պետք է ամբողջությամբ ստանձնեն։

Այսօր, ցավոք, պետք է արձանագրել, որ ֆրանսիական կամ եվրոպական մեդիա դաշտում գրեթե չկա որևէ ազդեցիկ ձայն, որը իսկապես ահազանգում է այն վտանգների մասին, որոնք անմիջականորեն սպառնում են Հայաստանի գոյությանը։ Սակայն մենք պետք է ընդունենք նաև մեր պատասխանատվության բաժինը այս իրավիճակում։ Ո՛չ մենք, ո՛չ մեր ներկայացուցիչները չենք կարողանում բավարար հստակությամբ և հետևողականությամբ ներկայացնել այդ գոյաբանական վտանգները քաղաքական պատասխանատուներին, լրատվամիջոցներին և ֆրանսիական հասարակական կարծիքին։ Հենց այս մարտահրավերն է, որ Ֆրանսիայի հայկական սփյուռքը պետք է այսուհետ ստանձնի՝ ավելի մեծ վճռականությամբ և միասնությամբ, քան մինչ այժմ։

Նուբար Սերոբյան , Նիցցա ֆրանսիա
24 հունիսի 2026 թ.

hraparak.am