«Հրապարակ». Տավուշ ամրոցը քանդվում է

Ապրիլի 19-ին «Բերդի մշակույթի կենտրոն» կազմակերպությունը համացանցում «Տավուշի բերդը՝ կործանման եզրին» վերնագրով հրապարակում էր արել, որտեղ նշված է. «Այսօր հուշարձանների եւ տեսարժան վայրերի միջազգային օրն է։ Սակայն այս օրը շնորհավորելու փոխարեն ստիպված ենք բարձրաձայնել մի անընդունելի իրականություն։ Տարիներ առաջ ամրոցի տարածքում իրականացված պեղումների արդյունքում ամբողջությամբ հեռացվեց այն հողի շերտը, որը դարեր շարունակ ապահովել էր բերդի կայունությունը։ Այդ քայլից հետո, սակայն, որեւէ լուրջ ամրակայման աշխատանք չի իրականացվել։ Արդյունքն այսօր տեսանելի է բոլորին․ անձրեւները, քամիներն ու կլիմայական ազդեցություններն անխնա քայքայում են բերդի մնացորդները՝ մեր աչքի առաջ ոչնչացնելով պատմական արժեքը։ Սա արդեն պարզապես անուշադրություն չէ։ Սա պատասխանատվության բացակայություն է։ Տավուշի բերդը մեր պատմության խորհրդանիշներից է, որի անունով կոչվում է ողջ մարզը։ Եվ այսօր այդ խորհրդանիշը թողնված է ճակատագրի քմահաճույքին։ Իրավասու կառույցներին ուղղված հարցը հստակ է՝ ինչքա՞ն պետք է շարունակվի այս անգործությունը, եւ ո՞վ է պատասխանատվություն կրելու այս կորստի համար»։

Այդ գրառումը «թեգ» է արված Բերդի համայնքապետարանին, Տավուշի մարզպետարանին, ԿԳՄՍՆ-ին, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ին եւ այլ կազմակերպությունների։ 2023թ․ Տիգրան Ալեքսանյանի ղեկավարությամբ Տավուշ ամրոցում հնագիտական պեղումներ են կատարվել, հայտնաբերվել են արժեքավոր գտածոներ, որոնց մի մասը զետեղվել է Բերդ քաղաքի երկրագիտական թանգարանում։ Կատարված հնագիտական պեղումները հնարավորություն են տվել կազմելու Տավուշ ամրոցի եւ ամրոցի լանջին գտնվող փոքր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ամրակայման եւ վերականգնման աշխատանքների նախագիծ։ Նախագծով աշխատանքների արժեքը սահմանվել է 186 միլիոն դրամ։ 2025թ․ նոյեմբերի 20-ին ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանին տեղեկատվական հարցում եմ արել․ «ԿԳՄՍ նախարարությունը մտադի՞ր է առաջիկայում շինարարական ընկերությունների հետ համագործակցելով՝ այդ աշխատանքների նոր մրցույթ հայտարարել։ Տավուշ բերդի եւ եկեղեցու վերականգնման համար ո՞ր թվականներին, քանի՞ անգամ է մրցույթ հայտարարվել, դրանց վերականգնման համար ԿԳՄՍՆ-ի նախատեսած 186 միլիոնն անբավարար չէ՞ դժվարին, բարձրադիր տեղանքում մասնագիտական բնույթի մեծածավալ աշխատանքների համար, այդ պատճառո՞վ չեն կայանում մրցույթները»։

ԿԳՄՍ նախարարության գլխավոր քարտուղարի պարտականությունները կատարող Վահրամ Գասպարյանի ստորագրությամբ պատասխանում նշված է․ «ՀՀ Տավուշի մարզի Բերդ համայնքի Տավուշ ամրոցի պարսպապատերի, կից կառույցների, եկեղեցու ամրակայման, վերականգնման եւ տարածքի մասնակի բարեկարգման շինարարական աշխատանքների համար 4 անգամ մրցույթ է հայտարարվել 2024 թվականին եւ եւս 4-ը՝ 2025 թվականին: Նշյալ մրցույթներին ներկայացված գումարը սահմանվել է՝ համաձայն նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մրցույթներում հայտեր չեն ներկայացվել, ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությունը նախատեսում է վերանայել նախահաշիվը»:

Նախագիծ եւ նախահաշիվ կազմողները չե՞ն հասկացել, որ վերականգնողական, շինարարական աշխատանքները կատարվելու են բարձրադիր, դժվարամատչելի տեղանքում, որտեղ էլեկտրական հոսանքի գիծ չկա, ջուր, ցեմենտ, ավազ, շինարարական այլ նյութերն ամրոց հասցնելու համար պետք է բարձունք տանող ճանապարհ կառուցել։ Ամրոցի, եկեղեցու վերականգնումը սովորական օբյեկտի շինարարություն չէ, այլ՝ մասնագիտական աշխատանք, ուստի պետք էր խորհրդակցել պատմական, մշակույթի հուշարձանների վերականգնողական աշխատանքներով մասնագիտացած կազմակերպությունների հետ։ 3 տարի առաջ պեղումներ են արվել, որից հետո պետք է ամրակայման աշխատանքներ արվեին, որպեսզի ամրոցի կառույցների փլուզումներ չլինեն։
ԿԳՄՍ նախարարության աղբյուրից տեղեկացա, որ նախարարությունը նախատեսում է ավելացնել ծրագրի նախահաշիվը․ Տավուշ ամրոցի եւ ամրոցի լանջին գտվող փոքր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ամրակայման եւ վերականգնման աշխատանքների համար ի սկզբանե նախատեսված 186 միլիոն դրամին ավելացնել եւս 70-80 միլիոն դրամ եւ նոր մրցույթ հայտարարել։ Սակայն ամրոցը չի սպասում` ժամանակի ընթացքում քանդվում է։

ԿԳՄՍ նախարարությունից հայտնեցին, որ Տավուշի Բերդ ամրոցի վերականգման աշխատանքների իրականացման նպատակով նոր մրցույթը նախատեսվում է հայտարարել ապրիլի վերջ, մայիսի սկիզբ ժամականահատվածում։ Ծրագրի նախահաշվային արժեքը կազմում է շուրջ 287,7 միլիոն դրամ։

Ոսկան Սարգսյան

 «Հրապարակ օրաթերթ»