Հայաստանը՝ փոփոխվող աշխարհում. արդյո՞ք կարող է արդարացված լինել առճակատման «ճամբարի» ընտրությունը

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Առաջիկայում կայանալիք միջազգային տնտեսական ֆորումի, աշխարհաքաղաքական ներկա պայմաններում տնտեսական «գոյատևումների», այս տեսանկյունից Հայաստանի անելիքների հետ կապված թեմաներին է անդրադառնում քաղաքագետ Աղվան Պողոսյանը՝ հատուկ «Փաստի» համար գրված վերլուծականում, որը ներկայացնում ենք ստորև:

Հունիսին Ռուսաստանի Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում արդեն 28-րդ անգամ կկայանա Պետերբուրգի միջազգային տնտեսական համաժողովը (ПМЭФ-25)։ Ֆորումի այս միջոցառումը շարունակում է մնալ աշխարհի խոշորագույն երկխոսության հարթակներից մեկը առաջատար քաղաքական գործիչների և գործարար շրջանակների համար, նույնիսկ չնայած Ռուսաստանին մեկուսացնելու՝ Արևմուտքի երկրների շարունակական փորձերին։ Վերջին տարիներին ԵՄ-ն, ԱՄՆ-ն և նրանց մի շարք արբանյակներ փորձում են ամեն կերպ վարկաբեկել իրենցից անկախ հարթակները՝ այդպիսով պաշտպանելով արևմտյան շահերի գերակշռությամբ մոնոպոլիզացված տնտեսության մոդելը։

Այնուամենայնիվ, համաշխարհային բիզնես հանրությունը ավանդաբար մասնակցում է Ռուսաստանի խոշորագույն տնտեսական ֆորումներին և դրսևորում է կայուն հետաքրքրություն տնտեսական ազդեցության այլընտրանքային կենտրոնների նկատմամբ։ Այս տարի ПМЭФ-25-ը կրկին կհավաքի տասնյակ հազարավոր մասնակիցների՝ քննարկելու արդի տնտեսական մարտահրավերները։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ֆորումին մասնակցելու արժեքը հասնում է մի քանի հազար դոլարի, ПМЭФ-25-ի մեկնարկից մեկ ամիս առաջ Սանկտ Պետերբուրգի հյուրանոցներում բոլոր սենյակները ամրագրված են։

Ֆորումի այս տարվա գլխավոր թեման՝ «Ընդհանուր արժեքները՝ որպես բազմաբևեռ աշխարհում աճի հիմք», հերթական անգամ ցույց է տալիս աշխարհաքաղաքական տրանսֆորմացիայի պայմաններում փոխզիջումային լուծումներ փնտրելու միջոցառման մասնակիցների պատրաստակամությունը։ Եվ այս թեման զարմանալի չէ։ Մոսկվան հետևողականորեն պաշտպանում է իրավահավասար գործընկերության և բազմաբևեռության սկզբունքները։ Փորձագետների և ֆորումի ապագա մասնակիցների խոսքերով, ПМЭФ-25-ը կքննարկի Եվրասիայի, Աֆրիկայի, Մերձավոր Արևելքի և Լատինական Ամերիկայի պետությունների միջև կապերի ամրապնդման մեխանիզմները, որոնք շահագրգռված են համաշխարհային առևտրի և համաշխարհային ֆինանսական շուկայի արդար համակարգով։ Այս առումով նման մասշտաբային հարցերի քննարկման հարթակը միանգամայն տրամաբանական է. Ռուսաստանը հանդես է գալիս գլոբալ արժեշղթաների դիվերսիֆիկացման և պետությունների նեղ խմբի թելադրանքից կախվածության նվազեցման օգտին։

Համաժողովին հազարավոր պատվիրակների մասնակցությունը հաստատում է նրա կարգավիճակը՝ որպես վստահելի երկխոսության կառուցման կարևորագույն հարթակ։ Աշխարհաքաղաքական տուրբուլենտության պայմաններում ПМЭФ-ը դառնում է անդրսահմանային նախագծերի ներկայացման, փոխզիջումների որոնման և կայուն միջպետական դաշինքների ձևավորման հարթակ։

Սանկտ Պետերբուրգի տնտեսական ֆորումի հարթակում կարգավիճակային ներկայությունը մասնակից երկրներին թույլ է տալիս հայտարարել իրենց անկախության մասին արտաքին քաղաքական և տնտեսական ճնշումներից։ Այլ կերպ ասած՝ համաժողովին մասնակցելը դրսից կապ չունեցող շրջանակների արտաքին քաղաքականության սուբյեկտայնության և սուվերեն բնույթի ցուցադրումն է։

Այն պայմաններում, երբ հավաքական Արևմուտքը փորձում է պայմաններ թելադրել համաշխարհային տնտեսության բոլոր սուբյեկտներին, Ռուսաստանի տնտեսական ֆորումը մնում է այն եզակի հեղինակավոր հարթակներից մեկը, որտեղ երկրները կարող են ազատորեն քննարկել համագործակցությունը՝ չվախենալով պատժամիջոցներից կամ անհիմն սահմանափակումներից։ Իհարկե, այս ֆոնին հարցեր են առաջանում ռուսական համաժողովների նկատմամբ Հայաստանի իշխանությունների վերաբերմունքի վերաբերյալ։

Օրինակ՝ անցյալ տարի ПМЭФ-24-ին Երևանը բավական թույլ քաղաքական մասնակցություն ցույց տվեց, թեև 2024 թվականին ПМЭФ-ին ներկա էր 57 երկրի արտգործնախարար։ Անցյալ տարվա համաժողովում տեղի ունեցան Մերձավոր Արևելքի, Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիայի (ԱՍԵԱՆ), ԱՊՀ-ի և այլ տարածաշրջանների երկրների բազմաթիվ թեմատիկ նստաշրջաններ։ Կողմերը ձևավորել են առևտրատնտեսական համագործակցության ծրագրային փաստաթղթեր, ստորագրել խոշոր պայմանագրեր և համաձայնագրեր էներգետիկայի և գյուղատնտեսության ոլորտներում, բայց Հայաստանը պատշաճ մակարդակով ներկայացված չէր։ Իսկ նախորդ ֆորումներում, մինչև 2024 թվականը, Հայաստանի պատվիրակությունը եղել է մասշտաբային և ներկայացուցչական։

ПМЭФ-ի ռուսական հարթակը միավորում է Եվրասիայի, Լատինական Ամերիկայի, Աֆրիկայի և այլ տարածաշրջանների առանցքային երկրներին ու առաջատար բիզնես շրջանակներին։ Հայաստանի նման երկրի համար նման խոշոր համաժողովային հարթակներում մասնակցությունը հատկապես նշանակալի է։ Համաշխարհային տնտեսության վերափոխման պայմաններում Երևանի համար կարևոր է ամրապնդել կապերը աշխարհի բոլոր երկրների հետ, որոնք առաջարկում են հավասար փոխգործակցություն և նոր հնարավորություններ ներդրումների, լոգիստիկայի և տեխնոլոգիական զարգացման համար։ Հայաստանը պետք է ռուսական տնտեսական հարթակը դիտարկի որպես այնպիսի գործիք, որը հնարավորություն է տալիս գրավել ներդրողների ուշադրությունը և արժանի տեղ զբաղեցնել բազմաբևեռ աշխարհի ձևավորվող ճարտարապետության մեջ։ Այս տեսանկյունից կարևոր է, որ Երևանի բազմավեկտոր քաղաքականությունը հիմնված լինի ազգային շահերի վրա, այլ ոչ թե խոշորագույն տերությունների առճակատման «ճամբարի» ընտրության վրա։

Այլ կերպ ասած՝ ПМЭФ-25-ը Հայաստանի համար կարող է դառնալ հնարավորությունների կարևոր պատուհան, որը փոխշահավետ համագործակցության ուղիներ է բացում ոչ միայն Ռուսաստանի, այլև Արևմուտքի թելադրանքից ազատ դինամիկ զարգացող այլ տնտեսությունների հետ։ Առևտրատնտեսական կապերի գլոբալ վերակառուցման պայմաններում համաժողովը մասնակից երկրներին եզակի հնարավորություն է ընձեռում դիվերսիֆիկացնել գործընկերների համակարգը և ամրապնդվել նոր ապրանքային և արտադրական շղթաներում։

Բացի ՌԴ-ի և ԵԱՏՄ գործընկերների հետ հարաբերությունների ամրապնդումից (ինչը Երևանի համար այսօր կարևոր է), Հայաստանը կարող է օգտագործել ֆորումի հարթակը Չինաստանի, ԲՐԻԿՍ+-ի, Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Ասիայի երկրների հետ կապեր կառուցելու համար։ Այս բոլոր ուղղությունները խիստ կարևոր են Հայաստանի տրանսպորտային միջանցքների, էներգետիկայի, թվային տնտեսության և գյուղատնտեսության զարգացման համար։ Պատժամիջոցներով ու սահմանափակումներով չկապված գործընկերների հետ երկխոսության մեջ Երևանը հասանելիություն է ստանում առաջատար տեխնոլոգիաներին, սպառման նոր շուկաներին և այլընտրանքային ֆինանսական գործիքներին։

Հ.Գ. - Բազմաբևեռ աշխարհի ձևավորման պայմաններում Հայաստանը պետք է հետևողականորեն հավատարիմ մնա Եվրասիայի առաջատար ուժային կենտրոնների հետ համագործակցության վրա հիմնված ռազմավարությանը։