Ջարդել Ադրբեջան-Իսրայել կուռ դաշինքը

Պաշտոնական այցով Իսրայելում էր Հայաստանի արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը: Հայ-իսրայելական հարաբերություններում սառույցն, ինչպես ասում են, շարժվում է: Ադրբեջանի բարեկամ ու զենքի հիմնական մատակարար Իսրայելն, ակնհայտորեն, վերջին շրջանում Հայաստանի հետ հարաբերությունները հավասարակշռելու քաղաքականություն է վարում: Դրական ազդակներն այս տարի գարնանից սկսեցին: Մարտի վերջին Հայաստանում Իսրայելի դեսպան Էլիյահու Յերուշալմին իր հավատարմագրերը հանձնելով Սերժ Սարգսյանին՝ նշեց, որ Իսրայելը ցանկանում է Հայաստանի հետ ունենալ բաց ու զարգացած հարաբերություններ: Ընդգծելով, որ դա է իր երկրի կառավարության ուղերձը, որով ժամանել է Հայաստան, դիվանագետը վստահեցրեց, որ որպես դեսպան՝ կգործադրի ամեն ջանք այն հնարավորինս արագ իրականացնելու համար: Ընդգծելով, որ Իսրայելում խորը ակնածանքով են վերաբերվում հայ ժողովրդին՝ Էլիյահու Յերուշալմին իր համար մեծ պատիվ է համարել ծառայել երկու հինավուրց ժողովուրդների բարեկամության ամրապնդմանն ու միջպետական հարաբերությունների զարգացմանը: Սերժ Սարգսյանն իր հերթին ընդգծել էր, որ Հայաստանի իշխանությունները պատրաստ են սատարել դեսպանի ջանքերը հայ-իսրայելական կապերի ամրապնդման ու զարգացման գործում: Նա նշել էր, որ երկու ժողովուրդների դարավոր պատմական առնչությունները պարտավորեցնում են ակտիվացնել և նոր որակ հաղորդել միջպետական հարաբերություններին, և կարևորել է վերջին շրջանում միջխորհրդարանական ու հանրային հարաբերություններում նկատելի որոշակի աշխուժությունը: Հուլիսի վերջին Երևանում կարևոր ուղերձ հղվեց Իսրայելի բարձրաստիճան պաշտոնյայի կողմից: Հայ-իսրայելական հարաբերություններում «ճեղքում է գրանցվել», ոչ ավել, ոչ պակաս հայտարարեց Երևան ժամանած Իսրայելի տարածաշրջանային համագործակցության նախարար Ցախի Հանեգբին, որը ավելի քան 3 տարի՝ 2003-2006 թթ. Իսրայելի կառավարությունում, Արիել Շարոնի վարչապետության օրոք, իսրայելական հատուկ ծառայությունների՝ Մոսադի ու Շին Բեթի գործունեության և ԱՄՆ-Իսրայել ռազմավարական երկխոսության համար պատասխանատու նախարարն էր, 2006-2010 թթ․ զբաղեցրել է Իսրայելի խորհրդարանի՝ Կնեսետի անվտանգության և արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը: Նա, մասնավորապես, նշեց Երևանում ․ «Հստակ է, որ իմ այս այցը նշան է, որ երկու երկրները շահագրգիռ են ու տեսլական ունեն՝ ամրապնդելու երկկողմ հարաբերությունները: Մեր բարեկամությունը տարիների պատմություն ունի, երկու երկրների միջև արդեն 25 տարի դիվանագիտական հարաբերություններ են հաստատված: Այժմ արդեն մենք ավելի շատ գործնական ուղղությամբ ենք մտածում՝ համատեղ աշխատելու և մի շարք ոլորտներում մեր բարեկամությունը դարձնելու փոխադարձ շահավետ: Կարծում եմ՝ մոտ 10 տարի է Իսրայելի նախարարներից ոչ մեկը Հայաստան չէր այցելել, ուստի սա նոր ճեղքում է, և ես ուրախ եմ, որ այս ամենի մաս եմ կազմում»: Երևանում հանդիպումների ժամանակ իսրայելցի պաշտոնյան նշել է, որ իր երկիրը «ցանկանում է զարգացնել բարեկամական հարաբերությունները Հայաստանի հետ, և դա իր այցելության հիմնական ուղերձն է»։ Հիշեցնենք, որ Նալբանդյանն ու Հանեգբին ստորագրել էին Հայաստանի ու Իսրայելի դիվանագիտական անձնագրեր ունեցող անձանց մուտքի արտոնագիր ստանալու պահանջի վերացման մասին համաձայնագիրը և երկու երկրների միջև կրկնակի հարկումը բացառելու և հարկումից խուսափելը կանխելու մասին կոնվենցիան։ «Մենք ցանկանում ենք ընդլայնել առևտուրը, համագործակցությունը ներառում է նաև գյուղատնտեսությունը, ջրային հարցերը, ինչպես նաև տրանսպորտն ու հաղորդակցությունը: Սրանք այն ոլորտներն են, որոնցում ես ներգրավված եմ», ասել էր իսրայելցի պաշտոնյան: Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով 2016 թվականին Հայաստանի և Իսրայելի միջև առևտուրը կազմել է 8 միլիոն 525 հազար դոլար կամ Հայաստանի ողջ արտաքին առևտրի 0,1%-ը», ասել էր Երևան ժամանած պաշտոնյան: Այժմ, ՀՀ արտգործնախարարն է Իսրայելում: Իսրայելը պատրաստակամ է ընդլայնել հարաբերությունները Հայաստանի հետ, վստահեցրել է Իսրայելի վարչապետ, արտաքին գործերի նախարար Բենիամին Նեթանյահուն` Էդվարդ Նալբանդյանի հետ հանդիպմանը` ընդգծելով, որ երկու երկրների միջև առկա է համագործակցության մեծ ներուժ: Նալբանդյանը Նեթանյահուին փոխանցել է Սերժ Սարգսյանի ողջույններն ու բարեմաղթանքները։ ՀՀ ԱԳ նախարարը գոհունակությամբ նշել է, որ վերջին շրջանում հայ-իսրայելական շփումներում նկատվում է ակտիվացում և համոզմունք հայտնեց, որ հիմնվելով երկու ժողովուրդների բարեկամական պատմական հարուստ ավանդույթների վրա, համատեղ ջանքերի շնորհիվ Հայաստանի և Իսրայելի հարաբերությունները նոր լիցք կստանան։ Հանդիպմանը քննարկվել են հայ-իսրայելական երկկողմ օրակարգի հարցեր, մտքեր են փոխանակվել երկկողմ առևտրատնտեսական կապերի աշխուժացման, գործարար կապերի խթանման, իրավապայմանագրային դաշտի ընդլայնման և միջազգային կառույցներում փոխգործակցության սերտացման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, գիտության և կրթության, զբոսաշրջության, գյուղատնտեսության բնագավառներում համատեղ ծրագրերի իրականացման հնարավորությունների շուրջ: Ինչ վերաբերում է Իսրայելի կառավարության տարածած մամլո հաղորդագրությանը, ապա դրանում նշվում է, որ Նեթանյահուն անդրադարձել է նաև «Իրանական խնդրին»: Նա բարձրացրել էր Իրանի կողմից տարածաշրջանում ռազմական ներկայության հաստատման փորձերն ու դրանց բացասական հետևանքներ ունենալու հարցը: Իսրայելի վարչապետը նաև գրառում է կատարել Թվիթերի իր էջում՝ Նալբանդյանի հետ հանդիպման առնչությամբ. «Այսօր ես հանդիպեցի Հայաստանի արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հետ: Մենք կխրախուսենք Իսրայելի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների զարգացումը տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, կիբերտարածքների ու գյուղատնտեսության ոլորտներում», - ասված է Նեթանյահուի թվիթերյան էջում: Իսրայելի վարչապետի՝ Նալբանդյանին առաջին պաշտոնական հրավերք ուղարկելը խիստ կարևոր քայլ էր, իսկ նրանց առանձնազրույցը, հնարավոր է, «ժամացույցի սլաքների ուղղում» դառնա, որը կարող է հարաբերությունների նոր մակարդակի ամրապնդման հիմք հանդիսանալ: Հիշեցնենք ամիսներ առաջ մի ուշագրավ պատմություն, երբ Իսրայելի պաշտպանության նախարարությունը խոստացավ օգոստոսի 13-ին մեկ շաբաթվա ընթացքում հետաքննել հրեա օպերատորների Orbiter 1K անօդաչու թռչող սարքի հայկական դիրքերի վրա փորձարկման վերաբերյալ հաղորդագրությունը: Նշենք նաև, որ պաշտոնական այցով Իսրայել ժամանած ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը հանդիպել է Իսրայելի տարածաշրջանային համագործակցության նախարար Ցախի Հանեգբիի հետ, նրանք անդրադարձել են նախարար Հանեգբիի՝ Հայաստան կատարած այցի ընթացքում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների կատարման ընթացքին: Էդվարդ Նալբանդյանը հանդիպել է նաև Իսրայելի Կնեսեթի խոսնակ Յուլի Էդելշտեյնի հետ: Նալբանդյանը Իսրայելի խորհրդարանի ղեկավարին փոխանեց ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի ողջույններն ու բարեմաղթանքները, ինչպես նաև Երևան այցելելու հրավերը։ Նրանք բարձր են գնահատեցին երկու խորհրդարանների միջև հաստատված արդյունավետ փոխգործակցությունը և բարեկամության խմբերի ակտիվ գործունեությունը։ Նալբանդյանն ու Էդելշտեյնը անդրադարձել են հայ-իսրայելական հարաբերությունների օրակարգային մի շարք հարցերի, քննարկեցին միջխորհրդարանական կապերի առավել սերտացմանն ու ընդլայնմանը, միջազգային կառույցների շրջանակներում համագործակցությանն առնչվող հարցեր։ Այսպես, հայ-իսրայելական հարաբերություններում, իսկապես, կարելի է ճեղքման հասնելու փորձեր նկատել: Կարևոր մեկնարկն էր: Իհարկե, կարծել, թե հայ-իսրայելական հարաբերությունները կխափանեն Ադրբեջան-Իսրայել հարաբերությունները՝ միամտություն կլինի: Բայց փաստ է, որ Հայաստանը մեծ հնարավորություն է ստացել թշնամական քաղաքականություն վարող Իսրայելի հետ հարաբերությունները չեզոք մակարդակի հասցնելու: Թամար Բագրատունի