«Սառը ցնցուղների» ու «ապտակների» պակաս Էրդողանը չի զգում

ԵՄ-ի ու ԱՄՆ-ի կողմից վերջերս հետևողականորեն Թուրքիայի նկատմամբ վարած քաղաքականությունը կարելի է որակել որպես` պարբերաբար «սառը ցնցուղի» քաղաքականություն: Օգոստոսի 29-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի 15 թիկնապահների դեմ մեղադրանքներ են առաջադրվել նրա՝ մայիսին Վաշինգտոն կատարած այցի ժամանակ ցուցարարների վրա հարձակվելու պատճառով, ինչի հետևանքով տուժել էին առնվազն 9 մարդ։ Էրդողանի թիկնապահների գործով Թուրքիան ԱՄՆ-ին մեղադրել է կանխակալության մեջ: Թուրքիայի ԱԳՆ-ը տարածել է հայտարարություն, որում բացասաբար է գնահատել ԱՄՆ-ի որոշումը՝ նախագահ Էրդողանի 15 թիկնապահների դեմ մեղադրանք առաջադրելու մասին։ «Մենք լրջագույն ձևով բողոքում ենք այն պատճառով, որ այդ կանխակալ մեղադրական եզրակացությունն ընդունվել է»,-ասվում է հաղորդագրությունում։ Նախարարությունն ընդգծել է, որ այդ հարցով իրենց արձագանքը փոխանցվել է Անկարայում ԱՄՆ դեսպանին։ Սեպտեմբերի 24-ին Գերմանիայում սպասվող խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ՝ Թուրքիայի նախագահ Թայիփ Էրդողանը Գերմանիայում բնակվող իր հայրենակիցներին կոչ արեց չսխալվել և ձայն չտալ «Թուրքիայի թշնամի» կուսակցություններին: Գերմանիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ղեկավար Մարտին Շուլցը, մեկնաբանելով Թուրքիայի նախագահի հայտարարությունը, ասել էր՝ «Էրդողանը ամբողջությամբ կորցրել է չափի զգացողությունը»: Գերմանիայի խորհրդարանի կողմից անցած տարվա հունիսին ընդունված՝ Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի համահեղինակներից Կանաչների կուսակցության համանախագահ Ջեմ Օզդեմիրը մեկնաբանել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի այն հայտարարությանը, որով նա գերմանաբնակ թուրքերին կոչ էր արել առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում չքվեարկել Քրիստոնեա-դեմոկրատական միության Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ու Կանաչների օգտին՝ նրանց որակելով «Թուրքիայի թշնամիներ»: Օզդեմիրը «Deutsche Welle»-ի թուրքական ծառայությանը տված հարցազրույցում ասել է, թե ուրախ է, որ իրենց կուսակցությունն Էրդողանի «սև ցուցակում է»: «Լավ է, որ այդ ցուցակում ենք: Եթե չլինեինք, հիասթափություն կապրեինք: Եթե Էրդողանը խորհուրդ չի տալիս քվեարկել մեր օգտին, նշանակում է ճիշտ ուղու վրա ենք: Մեզ համար պատիվ է այդ ցուցակում լինելը»,- ասել է Օզդեմիրը: Ինչևէ, Գերմանիայում կայանալիք ընտրություններից առաջ սրված Թուրքիա-Գերմանիա հարաբերությունների ֆոնին ԵՄ պաշտոնյաները դարձյալ քննադատում են «Եվրոպայից հսկայական քայլերով հեռացող Թուրքիային»: Եվրամիության և Թուրքիայի միջև բանակցություններ, որպես այդպիսին, չեն ընթանում, Բրյուսելում հայտարարել է Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ժան Կլոդ Յունկերը, կրկին շեշտելով՝ Թուրքիան հսկայական քայլերով հեռանում է Եվրոպայից: «Ես կասկածներ ունեմ, որ Էրդողանը, ում հետ ես մշտապես ընկերական հարաբերություններ եմ ունեցել և ունեմ, սպասում է, որ Եվրոպան ինքը հայտարարի բանակցությունների դադարեցման մասին, որպեսզի ողջ պատասխանատվությունն ընկնի Եվրամիության, այլ ոչ՝ Թուրքիայի վրա»,- հայտարարել է ԵՄ գործադիր մարմնի ղեկավարը, հավելելով՝ թուրքերին պետք է հասկացնել, որ հենց Էրդողանի համակարգն է անհնարին դարձրել Թուրքիայի անդամակցությունը Եվրամիությանը: Յունկերի այս հայտարարությունից առաջ էլ ԵՄ առաջատար երկրներից մեկի՝ Գերմանիայի դիվանագիտական գերատեսչության ղեկավարն էր հայտարարել՝ ներկայիս Թուրքիան Եվրամիության անդամ չի կարող դառնալ: «Ոչ թե այն պատճառով, որ մենք չենք ցանկանում դա, այլ որովհետև թուրքական կառավարությունն ու Էրդողանն են արագորեն երես թեքում այն ամենից, ինչը պաշտպանում է Եվրոպան»,- ասել էր ԳԴՀ արտգործնախարարը: Գերմանիան հետաքրքրված է Թուրքիայի հետ լավ հարաբերությունների կառուցմամբ, սակայն իրականությունը ստիպում է կոշտ քաղաքականություն վարել։ Այս մասին Բեռլինում հայտարարել է Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելն ամենամյա ասուլիսի ժամանակ։ «Ես կցանկանայի լավ հարաբերություններ Թուրքիայի հետ, սակայն մենք պետք է իրականությանը նայենք երես առ երես»,-ասել է նա։ Մերկելը հիշեցրել է երկրում մարդու իրավունքների հետ կապված իրավիճակի, ինչպես նաև Գերմանիայի քաղաքացիների ձերբակալությունների մասին։ «Այդ իսկ պատճառով մենք որոշեցին վերաուղղորդել մեր քաղաքականությունը»,-նշել է նախարարների կաբինետի ղեկավարը։ ԵՄ-ն և կառույցի անդամ երկրների բարձրաստիճան պաշտոնյաների այս հայտարարությունները հնչում են Բրյուսելի և Անկարայի միջև աննախադեպ լարված հարաբերությունների ֆոնին: Կողմերի միջև երկխոսությունը փակուղի մտավ անցյալ տարի Թուրքիայում հեղաշրջման փորձին հաջորդած իրադարձությունների պատճառով: Բրյուսելի գնահատմամբ՝ թուրքական իշխանություններն ընդդիմախոսների նկատմամբ անհամաչափ ուժ են կիրառել: ԵՄ երկրները նաև պնդում են, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի կառավարման օրոք մարդու իրավունքների ոլորտում աննախադեպ հետընթաց է արձանագրվել: Որպես ապացույց մատնանշվում է թուրքական լեփ-լեցուն բանտերը, որոնցում հարյուրավոր լրագրողներ, իրավապաշտպաններ ու ընդդիմադիր գործիչներ են պահվում: Մեկ տարի շարունակ Թուրքիայի արևմտյան դաշնակիցներն Էրդողանին կոչ են անում մեղմել գործելաոճը, մինչդեռ Անկարան հետզհետե ավելի է խստացնում ճնշումները: Թուրքիայում աննախադեպ ձերբակալությունների, պաշտոնանկությունների, քրեական հետապնդումների ֆոնին անցյալ նոյեմբերին Եվրոպական խորհրդարանը քվեարկեց Թուրքիայի հետ ԵՄ-ին անդամակցության բանակցությունները կասեցնելու օգտին: Թեև այդ որոշումը պարտավորեցնող բնույթ չի կրում, Անկարան, այդուհանդերձ, չթաքցրեց զայրույթը՝ քննադատությունների տարափ հնչեցնելով եվրոպացի օրենսդիրների և պաշտոնյաների հասցեին: Ի դեպ, վերլուծական շրջանակներում համոզված են, որ թուրքական կողմն ընդամենը ձևացնում է, թե հավատում է իր եվրոպական ապագային, քանի որ կուլիսներում միանգամայն այլ որոշումներ է կայացնում՝ Մոսկվայի և Թեհրանի հետ հարաբերությունները ջերմացնելու ուղղությամբ: Մետաքսյա Շալունց