Ինչու սպանվեց ԱՄՆ-ի հավատարիմ դաշնակիցը, որը դեմ էր Չինաստանի վերելքին. Կլանային պայքա՞ր, թե՞ աշխարհաքաղաքական ընտրություն

Անցյալ շաբաթ զարհուրելի լուր ստացվեց Ճապոնիայից. մահափորձի արդյունքում սպանվեց երկրի նախկին վարչապետ Շինզո Աբեն։ Ճապոնիայի նախկին վարչապետը վիրավորվել է Նարա քաղաքում՝ հանրահավաքի ժամանակ ելույթ ունենալիս: Նա ուղղաթիռով հիվանդանոց էր տեղափոխվել «կենդանության նշաններ չունենալով»։

Աբեն քարոզարշավ էր իրականացնում խորհրդարանի վերին պալատի առաջիկա ընտրությունների շրջանակներում, որոնք կայանալու էին հուլիսի 10-ին: Կանխատեսվում էր, որ նրա կուսակցությունը վստահորեն հաղթանակ կտանի:

Աբեն զբաղեցրել է Ճապոնիայի վարչապետի պաշտոնը 2012 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2020 թվականի սեպտեմբերը: Նա այդ պաշտոնում ամենաերկար մնացած վարչապետն էր:

Դա հրազենային բռնության հազվագյուտ օրինակ էր Ճապոնիայում, որն ունի զենքի մասին կոշտ օրենքներ և նմանօրինակ հանցագործությունների ցածր մակարդակ: Եվ հանկարծ՝ խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավի ժամանակ Նարա քաղաքում նրա ուղղությամբ մի տղամարդ կրակում է՝ ինքնաշեն ատրճանակով։

Ոստիկանությունը հայտնեց, որ 41-ամյա տղամարդը ձերբակալվել է։ Ըստ հեռուստաընկերության հայտնած տվյալների, կասկածյալ Տեցույա Յամագամին ոստիկանությունում ասել է, թե դժգոհ է Աբեից և ցանկանում էր սպանել նրան։
Հարձակվողը՝ 41-ամյա Տեցույա Յամագամին, երկու կրակոց է արձակել քաղաքական գործչի թիկունքից՝ մոտ 10 մետր հեռավորությունից։ Երկրորդ կրակոցից հետո Աբեն ընկել էր։

Պարզվեց, Աբեին կրակած տղամարդը նախկինում ծառայել է երկրի ինքնապաշտպանության ծովային ուժերում: 41-ամյա Տեցույա Յամագամին նաև ասել է, որ ինքը հակակրանք էր տածում Աբեի նկատմամբ՝ Յամագամին նաև խոստովանել է, որ այցելել է այլ վայրեր, որտեղ Աբեն նախընտրական ելույթներ է ունեցել Խորհրդականների պալատի կիրակի օրը կայանալիք ընտրություններից առաջ:

Ոստիկանության տվյալներով՝ Յամագամին հերքում է հանցագործությունը, քանի որ դեմ է եղել Աբեի քաղաքական համոզմունքներին։ Ուրբաթ օրը ոստիկանությունը խուզարկել է նրա տունը և հայտնաբերել իրեր, որոնք, ենթադրաբար, պայթուցիկներ և ինքնաշեն զենքեր են, ասել են նրանք:

Յամագամին 2020թ. աշնանից աշխատել է Կանսայի շրջանում գտնվող ձեռնարկություններից մեկում, բայց այս տարվա մայիսին ազատվել է աշխատանքից, ըստ կադրային գործակալության պաշտոնյայի: Նա նախկինում մոտ երեք տարի՝ մինչև 2005թ. օգոստոսը, ծառայել է ինքնապաշտպանության Ծովային ուժերում:

Ի դեպ, Ճապոնիայում զենք ձեռքբերելը չափազանց դժվար է. այն պահանջում քրեական անցյալի մանրամասն ստուգումներ, պարտադիր դասընթացներ, հոգեբանական վիճակի գնահատում և լայնածավալ նախնական ստուգումներ, ներառյալ հարևանների հետ հարցազրույցներ: Հետևաբար, հրազենային հանցագործությունն այստեղ փաստացի գոյություն չունի։ Ճապոնիայում ամեն տարի միջին հաշվով 10-ից քիչ հրազենային մահացության դեպքեր են գրանցվում։ Քաղաքական հայտնի դեմքերը, երկրի բարձրագույն իշխանությունների ներկայացուցիչները մյուսների պես ազատ զբոսնում են փողոցում, զրուցում փողոցում անցորդների ու խանութներում` աշխատող անձանց հետ, սեղմում ձեռք: Նույնիսկ ընտրարշավների ժամանակ քաղաքական գործիչները շրջում են առանց թիկնապահների: Այդ պատճառով էլ Աբեին սպանողը կարողացել է այդքան մոտենալ նախկին վարչապետին ու արձակել զենքի մեջ տեղադրված երկու փամփուշտները: Իսկ զենքը եղել է ինքնաշեն, պատրաստված երկու խողովակներից:
Այնպես որ, ազատ շրջելու ավանդույթն ու վստահությունը մեծապես կփոփոխվի նաև Ճապոնիայում, որտեղ օրինակ 2017թ. գրանցվել է հրազենային մահացության միայն երեք դեպք:

Վարչապետ Ֆումիո Կիշիդան ամենախիստ տոնով դատապարտել է հանցագործությունը՝ հատկապես նշելով, որ այն կատարվել է խորհրդարանի վերին պալատի կիրակի օրը ծրագրված ընտրությունների քարոզարշավի ժամանակ, ինչը, վարչապետի խոսքով, աններելի հարձակում է Ճապոնիայի ժողովրդավարության հիմքերի վրա։

Աբեի սպանությունը Ճապոնիայում խոշորագույն քաղաքական միջադեպ է համարվում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո: Չինական Global Times թերթի կողմից հարցված վերլուծաբանները վստահություն են հայտնել, որ Ճապոնիայի նախկին վարչապետ Սինձո Աբեի սպանությունը երկրի պատմության մեջ «խոշորագույն քաղաքական միջադեպն» է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակներից:
Չինաստանի միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի գիտաշխատող Սյան Հաոյուն GT-ին տված հարցազրույցում ասել է, որ ճապոնացի քաղաքական գործչի սպանությունը կարող է քաղաքական դրդապատճառներ ունենալ, քանի որ մի քանի օրից երկրում խորհրդարանի վերին պալատի ընտրություններ էին նշանակված:

Չինաստանի Հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ճապոնական հետազոտությունների ինստիտուտի հետազոտող Լու Յոդունը ասում է, որ Աբեի վրա հարձակումը «անկասկած» ճապոնական ծայրահեղ աջ ճապոնացիների բացասական արձագանքը կառաջացնի:

Մի՞թե ճապոնական ռազմածովային ուժերի նախկին ծառայակիցը ինքնուրույն է գործել, չի ունեցել պատվիրատու և իսկապես՝ «դժգոհ է եղել» քաղաքական գործչից և «ցանկանում էր սպանել նրան»: Եթե սրանք պարզապես մտքեր են՝ թաքցնելու սպանության իրական պատվիրատուներին, ապա պարզ է, որ Շինզո Աբեի մակարդակի գործչի սպանությունը կարող է պատվիրված լինել` լիովին ներքաղաքական-կլանային դրդապատճառներից ելնելով:

Աբեն մտնում է Ճապոնիայի անցյալ պատմության էջեր, որտեղ նա մնալու է որպես ԱՄՆ-ի հավատարիմ դաշնակից, ով, Չինաստանի վերելքին դիմակայելու համար, աջակցեց արևելյան Ասիայում Արևմուտքի ներկայությանն ու ամրապնդմանը:

Պահպանողական առաջնորդը վարչապետի պաշտոնից իր հրաժարականն էր ներկայացրել 2020թ. օգոստոսին՝ երկրի բարձրագույն դիրքը ինը տարի զբաղեցնելուց հետո: Սակայն նա մնաց գործուն քաղաքական դեմք, հատկապես որպես կառավարող Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության հնչեղ ձայն:

Վերլուծաբաններն ասում են, որ Աբեն հայտնի էր հավակնոտ արտաքին քաղաքականությամբ, որը Տոկիոյին ավելի էր մոտեցնում Վաշինգտոնին և Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում` ԱՄՆ-ի դաշնակիցներին:

Աբեն մեծապես ամրապնդեց հարաբերությունները Միացյալ Նահանգների հետ, որը Ճապոնիայի դաշնակիցն է դեռևս 1951 թվականից: Նա այդ նպատակի համար օգտագործեց նաև Դոնալդ Թրամփի կողմից Ամերիկան կառավարելու ժամանակահատվածը: Շարունակեց ամրապնդել ճապոնա-ամերիկյան հարաբերությունները նաև Ավստրալիայի և Հնդկաստանի հետ միասին, նպատակ ունենալով դիմակայել Չինաստանի վերելքը:

Աբեն հանդես էր գալիս հնդխաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանն ազատ միջազգային օգտագործման օգտին՝ նախապատրաստելով զենքերի արտահանում դեպի Վիետնամ և Ֆիլիպիններ, երբ երկու այս երկրները Պեկինի հետ վիճարկում են Հարավչինական ծովի տարածքներ, երբ Սառը պատերազմի տարիներից ԱՄՆ-ի նախկին թշնամի Չինաստանը վերջին տասնամյակի ընթացքում ընդլայնում է իր ռազմածովային նավատորմը` ընդարձակվելով դեպի մոտակա ծովեր և հարավային Խաղաղ օվկիանոս:

Սակայն, չնայած Արևմուտքի հետ հարաբերությունները մեծապես ամրապնդելու գործում իր խաղացած դերին, Աբեին չհաջողվեց հաջողություններ գրանցել Չինաստանի, Ռուսաստանի կամ Հարավային Կորեայի հետ հարաբերությունները բարելավելու գործում: Ճապոնիան և Ռուսաստանը դեռևս խնդիրներ ունեն Կուրիլյան որոշ կղզիների պատկանելության հարցում:

Մետաքսյա Շալունց