«Զանգեզուրի պլան». Հայ-թուրքական օրակարգի թիվ 1 թեման

Երևանի և Անկարայի կողմից բանագնացներ նշանակված ԱԺ նախագահի տեղակալ Ռուբեն Ռուբինյանը և Վաշինգտոնում Թուրքիայի նախկին դեսպան Սերդար Քըլըչը շուտով կհանդիպեն, երեկ հայտարարել է Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն։

Պաշտոնական Երևանը, սակայն, չի հստակեցնում՝ հանդիպման ժամկետն արդեն պարզ է, թե ոչ։ Արտգործնախարարության խոսնակը լրատվամիջոցներին հայտնել է, որ «Հայաստանի ու Թուրքիայի միջև երկխոսության գործընթացի շրջանակներում հատուկ ներկայացուցիչների հանդիպման ժամկետների մասին պայմանավորվածության դեպքում հանրությունը պատշաճ կտեղեկացվի»։

«Ազատությունը» երեկ հարցում է ուղարկել ԱԳՆ-ին՝ հետաքրքրվելով, թե ինչ օրակարգով է Հայաստանը սկսում երկխոսություն, ինչպես է արձագանքում Անկարայի՝ հայ-թուրքական հաշտեցման գործընթացը Սյունիքով անցնող միջանցքին կապելու փորձերին և այլն։ Պատասխան չի ստացվել։

Մինչդեռ Թուրքիայի արտգործնախարար Չավուշօղլուն հայտնել է, որ Հարավային Կովկասի հարցերով զբաղվող «3+3» խորհրդատվական հարթակի հաջորդ հանդիպումը տեղի կունենա Թուրքիայում: Չավուշօղլուն ընդգծել է՝ Հարավային Կովկասին վերաբերող հարցերը Անկարան շարունակում է քննարկել և համատեղ որոշումներ կայացնել Բաքվի հետ։ Իսկ «3+3» ձևաչափը բոլորի համար պարզ է, որ թուրքական նախաձեռնություն է, որն առաջ է մղում ոչ միայն Անկարան, այլև Մոսկվան:

Նկատենք, որ պաշտոնական Երևանը նախկինում հայտարարել էր, որ պատրաստ է մասնակցել «3+3» ձևաչափին, եթե այնտեղ չի քննարկվելու որևէ հարց, որով զբաղվող հարթակ արդեն գոյություն ունի, ինչպես ղարաբաղյան հարցի պարագայում Մինսկի խումբն է:

Իսկ ի՞նչ պիտի քննարկվի «3+3» ձևաչափում...

Այս հարցի պատասխանը ոչ ոք չգիտի, դեռ հայտնի չէ, թե այս ձևաչափի նպատակը, բացի ամպագոռգոռ ցանկություններից՝ ինչ է լինելու գործնականում:

Եվ ի վերջո, եթե պաշտոնական Երևանը դեմ չէ, պետք է ասեն, թե «3+3»-ի ֆորմատում հայկական կողմն ի՞նչ օրակարգով է ներկայանալու: Մեր հասարակությունը, մինչդեռ ոչ մի պատկերացում չունի այդ մասին:

Նույնն, ի դեպ, վերաբերում է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին...

Հայ հասարակությունը չգիտի, թե պաշտոնական Երևանն Անկարայի հետ հարաբերությունների կարգավորման տեսանկյունից ինչ զիջումների է պատրաստ:
Չէ՞ որ Անկարան գալու է այդ բանակցություններին՝ ունենալով իր նախապայմանները: Որևէ մեկը կասկածո՞ւմ է դրանում:

Թուրքիան ու Ադրբեջանը հստակ դրել են արդեն նախապայման՝ չեն էլ թաքցնում, դա՝ «Զանգեզուրի միջանցքն» է:

Հաջորդը Հայոց ցեղասպանության հարցն է, որը Անկարան ցանկանում է մոռացության տալ: Թուրք բանագնաց Սերդար Քըլըչը, որն առաջիկայում բանակցելու է Ռուբեն Ռուբինյանի հետ, աչքի է ընկել Հայոց ցեղասպանության ժխտմանն ուղղված իր հետևողական աշխատանքով՝ նամակներ հասցեագրելով նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփին ու Կոնգրեսի պալատներին, իսկ այս տարվա ապրիլի 24-ին ԱՄՆ-ի նախագահ Բայդենի կողմից «Ցեղասպանություն» բառի կիրառումից հետո էլ նա Բայդենի հանդեպ քննադատական հայտարարություններով է հանդես եկել։ Ապրիլի 24-ին բազմաթիվ թվիթերյան գրառումներից մեկում նա հրապարակել էր թուրք դիվանագետների անուններ, որոնք, ըստ Քըլըչի «սպանվել են հայ ահաբեկիչների կողմից»։ «Սա կոնկրետ փաստ է, ոչ թե առասպել, ինչպես, այսպես կոչված, ցեղասպանությունը», - գրել է Քըլըչը։

Այնպես որ պարզ է, թե Անկարան ինչ օրակարգով է սկսելու բանակցությունները:
Ի դեպ, նախօրեին Թուրքիայի արտգործնախարար Չավուշօղլուն հայ-թուրքական հարաբերութունների կարգավորման համատեքստում նաև հայտարարել է` Անկարան դիտարկում է Թուրքիայի հետ օդային հաղորդակցություն հաստատելու Հայաստանի ցանկությունը։ 2020թ. սեպտեմբերից Թուրքիան առանց որևէ հիմնավորման օդային տարածքը փաստացի փակել է Հայաստանում գրանցված օդանավերի առջև։ Սակայն այս արգելքը Թուրքիան կիրառել է փաստացի և ոչ հատուկ հայտարարություն կամ այսպես կոչված` աէրոնավիգացիոն տեղեկություն հրապարակելով, ինչպես պահանջում է կարգը։ Մինչդեռ Միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի մասին Չիկագոյի կոնվենցիան արգելում է գնալ նման քայլի, իսկ Անկարան փաստորեն խախտել է նույն կոնվենցիան։

Այսպես, Թուրքիայի ԱԳ նախարար Մևլութ Չավուշօղլուն կրկին անդրադարձել է Հայաստանի հետ հարաբերությունների թեմային։ Hurriyet–ի փոխանցմամբ՝ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Մևլութ Չավուշօղլուն հիշեցրել է, Հայաստանը և Թուրքիան արդեն բանագնացներ են նշանակել և ամենամոտ ժամանակներում նրանք կհանդիպեն։ Չավուշօղլուն շեշտել է, թե Թուրքիայի նպատակն է տարածաշրջանում երկրներն իրար միացնող ավտոճանապարհներն ու երկաթուղիները, հատկապես «Զանգեզուրի նախագիծը» կյանքի կոչվի։ «Այդ նախագծերը կյանքի կոչելու համար Թուրքիան ձեռքից եկածը կանի»,–ասել է Չավուշօղլուն՝ հավելելով, որ Հայաստանի հետ բոլոր քայլերը Թուրքիան համաձայնեցնելու է Ադրբեջանի հետ։

Մետաքսյա Շալունց