Խախտված է պետական պարտքի մասին օրենքը․ ՀՆԱ-ի 60 տոկոսից ավելի պարտք

Հայաստանի պետական պարտքն ընդհանուր առմամբ 2020 թվականին կազմել է 7 մլրդ 969 մլն ԱՄՆ դոլար, որի շրջանակում կառավարության պարտքը եղել է 7 մլրդ 509 մլն դոլար, մնացածը Կենտրոնական բանկի պարտքն է։ Պարտքի մեծությունը  ավելին է, քան մեր երկրի համախառն ներքին արդյունքի 60 տոկոսը, հետևաբար պետական պարտքն հատել է օրենքով թույլատրելի շեմը։ Չնայած ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը շարունակում է ինքն իրեն և հանրությանը համզել, թե պարտքն իր անվանական ու հարաբերական մեծությամբ դեռևս կառավարելի է, բայց փաստ է, որ պետական պարտքի մասին ՀՀ օրենքն արդեն իսկ խախտտված է։ Ըստ այդ օրենքի՝ պարտքի թույալտրելի շեմը ՀՆԱ-ի 60 տոկոսն է։ Օրենքը փոխելու և պարտքի թույլատրելի շեմը բարձրացնելու հնարավորություն տեսականորեն այլևս չկա, քանի որ պետական պարտքի կառավարելիության միջազգային նորմատիվներ կան, որոնք պետք է դրված լինեն պետական պարտքի կառավարման հիմքում։
Նման պայմաններում պարտքի կառավարելիության միակ տարբերակը ՀՆԱ աճի հույսն է։ Եթե Հայաստանի տնտեսությունն որևէ հրաշքով կտրուկ աճ ունենա, դրանով պայմանավորված երկրում կարձանագրվի նաև  ավելի մեծ թվով արտահայտված անվանական տնտեսական արդյունք, ինչով պայմանավորված ՀՆԱ-արտաքին պարտք հարաբերակցությունը տոկոսային հարաբերությամբ կնվազի։
Պատահական չէ, որ պետական պարտքի կառավարելիության մասին խոսելիս, ֆինանսների նախարարի պաշտոնակատար Ատոմ Ջանջուղազյանը անընդհատ հիշատակում է տնտեսության աճի գործոնը։ «Կառավարությունը կարծում է, որ առաջիկա հինգ տարում տնտեսական ծրագրերը հնարավորություն կտան տնտեսական աճի պոտենցիալը մեծացնել այն չափով, որ պարտքի բեռը նվազի, և պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը վերադառնա 60 տոկոսից ցածր միջակայք»,- Ազգային ժողովում 2020 թվականի բյուջեի կատարողականի քննարկման ժամանակ հայտարարել է Ատոմ Ջանջուղազյանը։

Ըստ նրա՝ կարևոր է նկատել, որ կառավարության պարտքի մեջ արտաքին պարտքն ունի որոշակի նշանակալի կշիռ՝ 5 մլրդ 593 մլն դոլար է կազմում արտաքին պարտքի մեծությունը, մնացածը ներիքն պարտքն է։  Ջանջուղազյանի խոսքով՝ 2020 թվականի գործառնությունների արդյունքում ունեցել ենք շուրջ 76 տոկոս արտարժույթով ներգրավված պարտք և 23 տոկոսից մի քիչ ավելի դրամով ներգրավված պարտք, որը, նրա գնահատմամբ՝ ռիսկեր գեներացնող մեծություն է։ Հաշվի առնելով, որ պետական պարտքի գերակշիռ մասը արտարժութային պարտք է, հետևաբար, փոխարժեքի ռիսկը չի կարող անտեսվել։ Հայտնի է նաև, որ ներկա փուլում պետական պարտքի սպասարկումը պետական բյուջեի ամենամեծ ծախսային հոդվածներից է։  Օրինակ 2021 թվականի բյուջետային ծախսերի  20 տոկոսից ավելին նախատեսված է արտաքին պարտքի սպասարկման համար։
Վստահաբար կարելի է արձանագրել, որ դոլարի արժեզրկման և դրամի թանկացման հիմնական նպատակներից մեկը նաև պետական պարտքն է։ Այսինքն՝ պետությունը փորձում է ներքին շուկայից էժան գնով դոլար ձեռքբերել՝ պետական պարտքը վճարելու նպատակով։

Հայկ Դավթյան