Էրդողանի «հաթաթան» Բայդենին՝ հայերի ու թանկ ընկերներին կորցնելու հարցով

Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը TRT (Թուրքիայի ռադիոյի և հեռուստատեսության պետական մեդիահոլդինգ) հեռուստակայանի թղթակիցների հետ զրույցում, ի շարս այլ հարցերի, խոսել է նաև հունիսի 14-ին Բրյուսելում ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի շրջանակներում Միացյալ Նահանգների նախագահ Ջո Բայդենի հետ նախատեսված հանդիպման մասին:

Էրդողանը վերստին կշտամբել է Բայդենին այս տարվա ապրիլին Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու համար և սպառնացել, թե «նա, ով կփորձի Թուրքիան անկյուն մղել՝ թանկ ընկերոջ կկորցնի»: Էրդողանի խոսքով, թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները երբեք այս աստիճանի անկում չեն գրանցել:

Նա ասել է, որ կարողացել է կապեր հաստատել ԱՄՆ-ի թե՛ հանրապետական և թե՛ դեմոկրատական նախագահների, այդ թվում Բարաք Օբամայի և Դոնալդ Թրամփի հետ, և երբեք նման կարգի լարվածություն չի եղել:
Նա թվարկել է այն խոչընդոտները, որոնք ճգնաժամ են առաջացնում թուրք-ամերիկյան հարաբերություններում և ասել է, որ դրանք անպայման Բրյուսելում կներկայացնի Բայդենին:

«Ի՞նչն է լարվածություն ստեղծում՝ այսպես կոչված «Հայոց ցեղասպանությունը: Դուք ինչ է, հայերի շահերը սպասարկելուց բացի ուրիշ խնդիրներ չունե՞ք»,- ասել է Էրդողանը:
Նա նորից նշել է, որ Առաջին աշխարհամարտի իրադարձությունների հետազոտությունը պետք է վերապահվի մասնագետներին: «Ես ասել եմ՝ եկեք դա թողնենք պատմաբաններին, իրավաբաններին, մարդաբաններին, և միայն այն բանից հետո, երբ նրանք կավարտեն աշխատանքը, հարցով կզբաղվենք մենք՝ քաղաքական գործիչներս», - ըստ «Ազատության» ասել է Էրդողանը:

Հիշեցնենք, որ թուրք-ամերիկյան կապերին ծանր հարված հասցնող հանգամանքների թվում է կրոնական առաջնորդ, ընդդիմադիր գործիչ Ֆեթուլահ Գյուլենի ԱՄՆ-ում ապաստանելը: Թուրքիայի իշխանությունները պնդում են, որ Գյուլենն է 2016 թվականի ձախողված հեղաշրջման բուն կազմակերպիչը և պահանջում են արտահանձնել նրան:
Լարվածության մյուս գործոնը Սիրիայի քրդաբնակ շրջաններում Ժողովրդի ինքնապաշտպանության ջոկատներն են, որոնք, ըստ Անկարայի, ահաբեկչական են, քանի որ կապեր ունեն Քրդստանի բանվորական կուսակցության հետ: «Եթե դաշնակից ենք, ուրեմն դուք պետք է մեզ սատարեք, չէ՞, բայց, ավաղ, ամերիկացիներն ահաբեկիչների կողմն են ընտրել», - ասել է Էրդողանը:

Լուրջ բարդությունների թվում է S-400 ռուսական արտադրության զենիթահրթիռային համալիրների գործարքը: Ամերիկան և ՆԱՏՕ-ի այլ անդամները մշտապես ընդգծում են, որ S-400-ներն համատեղելի չեն Հյուսիսատլանտյան դաշինքի զինատեսակների հետ և չեն կարող ինտեգրվել ՆԱՏՕ-ի հակաօդային պաշտպանության համակարգում: Թուրքիան մերժել է այդ գործարքից հետ կանգնելու Վաշինգտոնի պահանջը, ինչին ի պատասխան ամերիկացիները մի շարք պատժամիջոցներ են սահմանել:

Սպիտակ տունն ասել է, որ ռուսական հրթիռները սպառնալիք են Lockheed Martin ընկերության F-35 մարտական ինքնաթիռների համար և արգելել է դրանց արտադրությունը Թուրքիայում, ինչը ոչ միայն ռազմական, այլև տնտեսական տեսակետից է հարված հասցրել Անկարային:

Թուրքերը «խիստ անարդար» են որակել այդ որոշումը, սակայն պնդել են, որ ռուսների հետ գործարքից չեն հրաժարվի: TRT-ի հետ զրույցում Էրդողանը վկայակոչել է Հյուսիսատլանտյան դաշինքի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգին, ով ասել է, որ «ՆԱՏՕ-ն միայն Թուրքիայի հետ հզոր է, իսկ առանց Թուրքիայի՝ այդքան հզոր չէ»: «Թուրքիան հզորությամբ ՆԱՏՕ-ի առաջին հնգյակում է, ո՞վ կարող է դա կասկածի տակ առնել: Թուրքիան հզոր է օդում, գետնի վրա և ծովում: Մենք հավասար հարաբերություններ ենք պահանջում, և չարակամները պետք է դրա հետ հաշտվեն», - ասել է Էրդողանը:

TRT-ին տված հարցազրույցում Էրդողանը հավաստիացրել է, որ Բրյուսելում կայանալիք հանդիպման ընթացքում կանի իր կողմից հնարավորը թուրք-ամերիկյան ճգնաժամը մեղմելու համար։ Նաև ասել է, թե ցանկանում է, որ թուրք-ամերիկյան առևտրի ծավալը հասնի տարեկան 100 միլիարդ դոլարի: Էրդողանն ամերիկացիներին կոչ է արել առավել կառուցողական լինել:

Արդեն տեղեկություն է շրջանառվում, որ Բայդեն-Էրդողան հանդիպումը կկայանա հունիսի 14-ին: Տաս օր առաջ, փաստորեն, Էրդողանը, կարծես, կանխել է Հայոց Ցեղասպանության վերաբերյալ Անկարային ուղղվող մեղադրանքը՝ երկրի ներսում: Նա ցանկանում է հիմա ցույց տալ, որ իր համար նշանակություն չունի Բայդենի ճանաչումը, եւ նա պնդելու է Անկարայի դիրքորոշումը, այսինքն՝ չի ճանաչում Հայոց ցեղասպանությունը:
Բայդեն-Էրդողան առաջիկա հանդիպման չեն բացառվում «առևտրի» այլ թեմաների շրջանակում՝ զիջումը Հայոց ցեղասպանության դիմաց: Եթե ՀՀ իշխանությունները ոչինչ չեն ձեռնարկում, որպեսզի ամերիկյան օրենսդիր մարմնում Բայդենի ճանաչումը իրավական ձեւակերպում ստանա՝ ուրեմն, ամեն ինչ էլ հնարավոր է:

Մետաքսյա Շալունց