Թուրքական ռազմաբազա Ջավախքո՞ւմ. Անկարայի ու Բաքվի վրացական ապտակը

Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին երեկ պաշտոնական մեկօրյա այցով ժամանել էր Ադրբեջան: Բաքվի օդանավակայանում նրան դիմավորել էր Ադրբեջանի փոխվարչապետը: Ղարիբաշվիլիի առաջին հանդիպումն երկրի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ էր: Նա Իլհամ Ալիևին հրավիրել է այցելել Թբիլիսի նրան հարմար ցանկացած ժամանակ, նաև նշել է, որ Վրաստանը պատրաստվում է շարունակել համատեղ ծրագրերն Ադրբեջանի հետ, որոնք էլ ավելի կամրապնդեն երկկողմ հարաբերությունները:

Ադրբեջանի նախագահն ասել է, թե երկու երկրները համատեղ էներգետիկ և տրանսպորտային ծրագրեր իրականացնելու լավ պատմություն ունեն: «Նրանք փոխել են տարածաշրջանի քաղաքական, տնտեսական, տրանսպորտային և էներգետիկ քարտեզը: Առանց մեր երկու երկրների միջև ուժեղ գործընկերության այդ ծրագրերի իրականացումը հնարավոր չէր լինի», - ասել է Ալիևը և Վրաստանի կառավարությանը շնորհակալություն հայտնել «Հարավային գազային միջանցք» ծրագրի իրականացմանն աջակցելու համար: «Այդ նախագիծը կարևոր է ոչ միայն Հարավային Կովկասի, այլև ողջ եվրասիական տարածաշրջանի ընդհանուր զարգացման, կայունացման և համագործակցության համար», - հավելել է Ալիևը: Նա նաև նշել է, որ Ադրբեջանը շարունակում է մնալ խոշոր ներդրողներից մեկը Վրաստանի տնտեսությունում, ադրբեջանական ավելի շատ ընկերություններ են ցանկանում աշխատել Վրաստանում, և համոզմունք հայտնել, որ դա տեղի կունենա:

Վրաստանի պատվիրակության կազմում է արտաքին գործերի նախարար Դավիթ Զալկալիանին: Նա Թվիթերում գրել է, թե հնարավորություն է ունեցել հանդիպել ադրբեջանցի իր գործընկեր Ջեյհուն Բայրամովի հետ և քննարկել մի շարք կարևոր հարցեր, ինչպիսիք են տարածաշրջանի անվտանգությունը, վրաց-ադրբեջանական ռազմավարական համագործակցությունը և հետագա համագործակցության հեռանկարները: «Թուրան» գործակալությունը նշում է, որ Վրաստանը և Ադրբեջանը առևտրատնտեսական սերտ կապեր ունեն. Ադրբեջանը կարևոր ներդրողներից մեկն է Վրաստանում և բնական գազի մատակարարողը: Ադրբեջանի պետական մաքսային կոմիտեի տվյալներով` 2020-ին այստեղից Վրաստան է արտահանվել ավելի քան 460 միլիոն դոլարի ապրանք:

Վրաց-ադրբեջանական հարաբերություններում ամենակնճռոտ հարցը, ինչպես հայտնի է, Դավիթ Գարեջիի վանական համալիրի տարածքի սահմանագծումն է: Երկու երկրների սահմանին ընկած վանական այս համալիրի տարածքի մի մասը, նաև աղոթատեղիներ գտնվում են Ադրբեջանի տարածքում: Վերջերս Վրաստանում քննարկման առարկա էր դարձել, թե որ թվականի քարտեզով է որոշվել պետական սահմանը: Պնդումներ կան, որ հին քարտեզով վանական համալիրն ամբողջությամբ գտնվում է Վրաստանի տարածքում: Այս վարկածի կողմնակիցները պնդում են, թե նախկին նախագահ Սաակաշվիլիի օրոք վրացական կողմն անհարկի զիջումների է գնացել Ադրբեջանին:
Վրաստանի վարչապետի երկվա հանդիպումներից հետո առանձնապես առատ տեղեկություններ չկան:

Վրաստանի հանդեպ թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ուշադրությունը խիստ մտահոգիչ է: Ակնհայտ է, որ Անկարան ու Թբիլիսին ունեն հեռահար նպատակներ:
Վերջերս տեղեկատվություն ստացվեց այն մասին, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը մոտ ժամանակներս կայցելի Վրաստան: Ժամկետները դեռևս հայտնի չեն: Վրացական Առաջին ալիքին Վրաստանում Թուրքիայի դեսպան Ֆաթմա Ջերեն Յազգանն է այդ տեղեկությունը հայտնել: Դիվանագետը նշել է, որ Էրդողանի այցը Վրաստան պլանավորվել էր դեռևս 2018-ին: Այժմ թուրքական կողմը Թուրքիայի նախագահի Վրաստան այցի ամսաթիվը համաձայնեցվում է Վրաստանի կառավարության հետ: «Հուսով եմ, որ դա հնարավոր կլինի մոտ ապագայում»,- ասել է Վրաստանում Թուրքիայի դեսպան Յազգանը:

Յազգանը պարզաբանել է. «Երբ 2018-ին Վրաստանի նախկին վարչապետ Գախարիան ժամանել էր Թուրքիա, բանակցությունների ընթացքում համաձայնեցվել էր, որ Թուրքիայում պետք է անցկացվի բարձր մակարդակի ռազմավարական խորհրդի նիստ, որին պետք է մասնակցեին Թուրքիայի և Վրաստանի կառավարության անդամները, դրանից հետո նախագահ Էրդողանը պետք է գարնանը այցելեր Վրաստան, բայց սկսվեց համավարակը, և ամեն ինչ փակվեց: Այժմ մենք փորձում ենք պայմանավորվել ամսաթվի շուրջ և սպասում ենք Վրաստանի կառավարությանը և նրանց ժամանակացույցին: Ես դեռ չգիտեմ, թե երբ է տեղի ունենալու այս հանդիպումը, բայց ինձ համար մեծ պատիվ կլինի, եթե իմ երկրի նախագահը հնարավորինս շուտ ժամանի Վրաստան, քանի որ մեր երկրների ռազմավարական գործընկերությունը շարունակվում է: Էրդողանը կայցելի Վրաստան, նա այդ մասին ասել է ԶԼՄ ներկայացուցիչների հետ հանդիպմանը, բայց նախ անհրաժեշտ է պայմանավորվել ամսաթվի վերաբերյալ: Հուսով եմ, որ դա հնարավոր կլինի առաջիկայում»:

Վերջերս կայացավ ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանի այցը Թբիլիսի, որտեղ նա մեծ ընդունելության արժանացավ, և հիմա հատկապես Թուրքիայի նախագահի առաջիկա հնարավոր այցի ֆոնին՝ կարևոր է հասկանալ, թե՞ ինչ հիմքեր կան մի թեմայի շուրջ շրջանառվող քննարկումների վերաբերյալ:

Խոսքը վերաբերում է Վրաստանում Թուրքական ռազմաբազա հիմնելու ասեկոսեներին: Վերջերս հայկական մամուլում ակտիվորեն քննարկվել են Վրաստանում թուրքական ռազմաբազա կառուցելու մասին տեղեկությունները։ Ըստ դրանց՝ Թուրքիան Ջավախքում պատրաստվում է կառուցել ավիաբազա, որը կարող է օգտագործել ավելի կարճ ճանապարհով Ադրբեջանի ռազմական բազաներ հասնելու համար։

Թուրքիայի՝ Ջավախքում և Մառնեուլիում կառուցվելիք ռազմաբազաների մասին խոսակցությունները կրկին տարածվեցին դեռ 2020թ. աշնանը՝ մինչև պատերազմը և պատերազմի ընթացքում՝ սկզբնական շրջանում հիմնականում ռուսական լրատվամիջոցներին հղում անելով։

Որևէ պաշտոնական տեղեկություն չկա այս առթիվ, բայցև չկան պաշտոնական հերքումներ, որ նման բան չի կարող տեղի ունենալ:

Ի վերջո, նման խոսակցություններ վաղուց են պարբերաբար շրջանառվել: Մեկընդմիշտ պետք է հասկանալ՝ պաշտոնական կարո՞ղ է վրացահայությանը նման տհաճ «անակնկալ» մատուցել՝ հերթական անգամ սպասարկելով թուրք-ադրբեջանական տանդեմի շահերը:

Մետաքսյա Շալունց