Պուտինի «լավ ընկերը» վրդովված է, նրան «անկյուն» են քշել

«Ռոյթերզի» վերլուծաբաններ՝ Օրհան Քոշկունը և Դոմենիկ Էվանսն անդրադարձել են Էրդողան-Բայդեն փոխհարաբերությունների թեմային: Չնայած ԱՄՆ նախագահի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու հայտարարությունը վրդովմունք է առաջացրել Թուրքիայում, Անկարան տվյալ պահին խուսափում է դիմակայությունից, ինչը կարող է վնաս հասցնել իր փխրուն տնտեսությանը և փշրել ԱՄՆ-ի դաշնակից արաբական երկրների հետ հարաբերությունները կարգավորելու հույսերը, կարծում են վերլուծաբաններ:

Սովորաբար մարտական գործող Թուրքիայի առաջնորդը, ով արտաքին վիճաբանությունները հաճախ է օգտագործում ներքին աջակցությունը մոբիլիզացնելու համար, հիմա ավելի շատ կենտրոնացած է թուլացած տնտեսությունը վերականգնելու վրա, ինչը, վերլուծաբանների կարծիքով, նրա վերընտրվելու հեռանկարի բանալին է:

«Ազատության» փոխանցմամբ 2023թ. ընտրություններում հաղթելու, իշխանության երրորդ տասնամյակը մտնելու Էրդողանի շանսերը կախված են երկրի տնտեսական իրավիճակը վերականգնելու նրա ունակություններից: Հիմնականում զսպված արձագանքում Էրդողանը որևէ կոնկրետ պատասխան քայլերի մասին չի խոսել` Բայդենի պատմական հայտարարությունից հետո հարցին անդրադառնալով միայն մեկ անգամ: Այդ նույն հեռուստաելույթում, որտեղ Էրդողանը քննադատել է Բայդենին «անհիմն, անարդար և ճշմարտությանը չհամապատասխանող» հայտարարության համար, նա միաժամանակ ընդգծել է, որ երկու առաջնորդները կարող են նոր փուլ սկսել, երբ հունիսին կայանա նրանց առաջին հանդիպումը:

Թուրքիայի նախագահի համեմատաբար մեղմ տոնը վերլուծաբանները բացատրում են նաև տարածաշրջանային իրավիճակով. վերջին տարիներին Անկարայի ռազմական ներխուժումները և ագրեսիվ արտաքին քաղաքականությունը մեծացրել է Թուրքիայի կոշտ ուժը, բայց և մեկուսացրել նրան Միջերկրականի արևելքում և Մերձավոր Արևելքում, ու անցած տարեվերջից Թուրքիան ձգտում է բարելավել թուլացած կապերը Արևմուտքի և արաբական աշխարհի հետ:

Հիշեցնենք, որ Վաշինգտոնի և Անկարայի հարաբերություններն արդեն լարված էին ռուսական S-400 հրթիռային համակարգերը Թուրքիայի կողմից գնելու հետևանքով, ինչպես նաև Սիրիայի քրդերին ԱՄՆ-ի աջակցության պատճառով: Անկարան սիրիացի քրդերին կապում է գրոհայինների հետ, որոնք արդեն մի քանի տասնամյակ հարձակումներ, խռովություններ են իրականացնում Թուրքիայի ներսում: Ի տարբերություն նախորդ նախագահ Դոնալդ Թրամփի, ով հաճախ էր հեռախոսազրույց ունենում Էրդողանի հետ և ինչ-որ տեղ համակրում էր նրան, Ջո Բայդենը հեռավորություն է պահում, իսկ նրա վարչակազմը քննադատում է Անկարային մարդու իրավունքների իրավիճակի համար: Պաշտոնը ստանձնելուց ի վեր ավելի քան 3 ամիս Բայդենը չի խոսել Էրդողանի հետ, նրանց առաջին հեռախոսազրույցը տեղի է ունեցել ապրիլի 24-ի նախօրեին, երբ Բայդենն Էրդողանին տեղեկացրել է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու մտադրության մասին:

«Իհարկե, դա հաճելի չէր», - «Ռոյթերզին» ասել է թուրք բարձրաստիճան պաշտոնյան, ում անունը չի հրապարակվում` շարունակելով. «Իր առաջին տարում նման կերպ վարվելը հարաբերությունները վտանգի տակ դնող դիրքորոշում էր»: Միաժամանակ պաշտոնյան նշել է, որ այդ հեռախոսազրույցը հիմք է դրել ՆԱՏՕ-ի անդամ երկու գործընկերների ապագա համագործակցության համար. «Իրադարձությունների ընթացքը ցույց կտա, թե հարաբերություններն ինչպես կզարգանան: Ամեն դեպքում թվում է` դա կարելի է հաղթահարել»:

Թուրքիայի երկու ուրիշ պաշտոնյաներ իրենց անունը չհրապարակելու պայմանով «Ռոյթերսին» ասել են, թե Թուրքիան կձգտի խուսափել Վաշինգտոնի հետ վիճաբանության սրացումից, առնվազն այս պահին: Բարձրաստիճան մի պաշտոնյա ասել է, թե Անկարան փորձում է վերականգնել կամուրջները Եվրամիության, ինչպես նաև Միացյալ Նահանգների դաշնակից Սաուդյան Արաբիայի և Եգիպտոսի հետ: Նա նշել է, որ մինչև հունիսին կայանալիք Բայդեն-Էրդողան հանդիպումն Անկարայի քաղաքականությունը սպասողական կլինի:

Մյուս կողմից, Թուրքիայի նախկին ԱԳ նախարար Ահմեդ Դավութօղլուն է քննադատել Էրդողանի քաղաքականությունը մի քանի ճյուղերով՝ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների սառեցում, Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելուց հետո Բայդենին համարժեք չարձագանքելու և երկրում տնտեսական վիճակը ոչ ճշգրիտ կառավարելու հարցերում:

Այնպես որ, Էրդողանն առաջիկայում երկրի ներսում ունի բազմաթիվ խնդիրներ՝ լուծելու՝ սոցիալ-տնտեսականից մինչև կորոնավիրուսի համավարակի թվերի աճով պայմանավորված սահմանափակումներն ու առողջապահական համակարգի լարված վիճակը:

Ինչ վերաբերում է արտաքին քաղաքականությանը՝ արևմուտքը հասկացնել տվեց Էրդողանին, որ նա պետք է կանգ առնի, շարունակաբար չի կարող ամբիցիաներ ցուցադրել բոլոր տարածաշրջաններում, առավելևս՝ Հարվային Կովկասում՝Ռուսաստանի հետ իբր «բարեկամություն» անելով ու Պուտինին՝ «իմ լավ ընկերն ու բարեկամ» անվանելով:

Մետաքսյա Շալունց