ԱՄՆ-ից «քար նետեցին» դեպի Պուտին-Փաշինյան-Ալիև եռյակը

Միացյալ Նահանգները պատրաստ է օգնել Հայաստանին և Ադրբեջանին հակամարտության կարգավորման հարցում, եթե Բաքուն և Երևանը հետաքրքրված լինեն դրանով, երեկ հայտարարել է ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի տեղակալ Ջորջ Քենթը առցանց սեմինարի ընթացքում:

«Այնքանով, որքանով Հայաստանը և Ադրբեջանը հավատարիմ են խաղաղ կարգավորմանն ու գործընթացում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների լիազորություններն օգտագործելուն, Միացյալ Նահանգները պատրաստ և հավատարիմ է մնում երկու երկրներին օգնելու ճանապարհ գտնելուն», - ասել է ամերիկացի բարձրաստիճան դիվանագետը: «Ռուսաստանի մտադրությունը մեկ այլ բաց հարց է մնում», - նշել է Քենթը` մանրամասնելով, որ Ռուսաստանը «որոշեց չհամաձայնեցնել հրադադարի պայմանները Մինսկի խմբի համանախագահների մեխանիզմի միջոցով», այլ «դա ուղղակիորեն ապահովեց եռակողմ ձևաչափով»:

Ամերիկացի դիվանագետի տեսակետից ՝ «անվտանգության հիմնական մարտահրավերը մնում է այն, թե ինչպես մոտենալ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանը այնպես, որ երկու երկրները հնարավորություն տան համաձայնության գալու վերջնական կարգավիճակի վերաբերյալ: Ադրբեջանը կարող է ընկալվել որպես պատերազմում հաղթած, «այնուամենայնիվ, դա չի հանգեցնում ճգնաժամի կարգավորմանը՝ ճիշտ այնպես, ինչպես երբ Հայաստանն էր հաղթել առաջին պատերազմում քառորդ դար առաջ», - ընդգծել է Քենթը: Միաժամանակ, նրա խոսքով, «բարենպաստ հնարավորություններ են բացվում», այդ թվում` ապագայում Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների ջերմացման հարցում: Սա՝ «գուցե ոչ այս ամիս և ոչ այս տարի», բայց՝ հեռավոր ապագայում, հավելել է ամերիկացի դիվանագետը:

Վաշինգտոնից Ռուսաստանի հովանու ներքո ձեռքբերված համաձայնությունն, այսպիսով` համարում է ոչ լիարժեք ու առաջ է քաշում Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը: Այսինքն, արձանագրվում է, որ Ռուսաստանի աջակցությամբ ձեռքբերված համաձայնությունը թերի է, թույլ է, ու դեռ անելիք կա:

Հիմա Վաշինգտոնը կսպասի Մոսկվայի արձագանքին, թե ինչ է մտածում Ռուսաստանը՝ ԼՂ կարգավիճակի որոշման վերաբերյալ ամերիկյան ազդակի մասին:
Իսկ միևնույն ժամանակ ադրբեջանական սադրանքները Սյունիքում և Արցախում շարունակվում են:

Ադրբեջանցի զինվորականները քարեր են նետել հայկական քաղաքացիական ավտոմեքենայի ուղղությամբ։ Հերթական դեպքը ապրիլի 6-ին գրանցվել է Կապան-Գորիս միջպետական ավտոճանապարհին։ Դավիթ Բեկ - Շուռնուխ գյուղերի հատվածում տեղակայված ադրբեջանական զինվորականները քարեր են նետել հայկական պետհամարանիշով քաղաքացիական ավտոմեքենայի ուղղությամբ, որում ուղևորներ են եղել, հաղորդում է Կապանի քաղաքապետը։ Մեքենան չի վնասվել, բայց սա ևս մեկ անգամ հաստատում է, որ Սյունիքում գյուղերի հարևանությամբ, ճանապարհներին չպետք է լինեն ադրբեջանցի զինվորականներ, ցուցանակներ ու դրոշներ, ասում է Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը։

«Ադրբեջանի իշխանությունները որպես պատրվակ օգտագործում են այդ ցուցանակները, դրոշները՝ տեղակայելու համար իրենց զինվորականներին, և իբր թե հայտարարված նպատակով պահպանեն իրենց ցուցանակները։ Ադրբեջանցի զինվորականների ներկայության պատճառով կոպտորեն խախտված են Հայաստանի քաղաքացիների, սահմանային բնակիչների իրավունքները՝ սեփականության իրավունքը, տնտեսական գործունեությամբ զբաղվելու, ներառյալ ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու իրավունքը և այլն։ Եվ լրջորեն վտանգված են այնպիսի կենսական իրավունքներ, ինչպիսիք են կյանքի իրավունքը, ֆիզիկական և հոգեկան անձեռնմխելիության իրավունքը», - հավելել է Թաթոյանը։

Ադրբեջանցի զինվորականների տեղակայումն այդ տարածքներում ապօրինի է, ասում է օմբուդսմենը, քանի որ չկա միջազգային կանոններին համապատասխանող ո՛չ սահմանազատում, ո՛չ սահմանագծում։ Բացի այդ, նախևառաջ պետք է հիմք ընդունել մարդու իրավունքների գաղափարը, իսկ այստեղ կան խախտված և լրջորեն վտանգված իրավունքներ։ Թաթոյանը միջադեպի առիթով արդեն դիմել է միջազգային կառույցներին։ Այդ տեղեկությունները ներառվել են նաև Սյունիքում անվտանգության գոտի ստեղծելու հայեցակարգում․ - «Անվտանգության գոտին ենթադրում է, որ այն բոլոր վայրերից, որտեղ հիմա տեղակայված են Ադրբեջանի զինվորականները, ցուցանակներով ու դրոշներով հանդերձ պետք է հեռանան այդտեղից։ Մենք սահմանել ենք այս պահի հաշվարկներով առնվազն 10 կիլոմետր տարածքով։ Այդ անվտանգության գոտին ենթադրում է նաև մեր զինվորականների, սահմանապահ զորքերի համապատասխանաբար վերատեղակայում։ Եվ այն տարածքը, որը պիտի լինի անվտանգության գոտի, ապառազմականացված այդ հատվածը պետք է լիարժեք հասանելի լինի, անվտանգ լինի Հայաստանի քաղաքացիների, բնակիչների օգտագործման համար»։

Որ անվտանգության մակարդակը մեծացնելու կարիք կա, բարձրաձայնում է նաև Արցախի մարդու իրավունքների նորանշանակ պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը։ Երթևեկող մեքենաների ուղղությամբ ադրբեջանցի զինվորականների կողմից քարեր նետելու առաջին դեպքը մարտի 25-ին էր գրանցվել՝ Կարմիր Շուկա – Ստեփանակերտ ճանապարհահատվածում։ Իսկ մարտի 29-ին զոհված զինծառայողների մարմինները Ստեփանակերտից Գորիսի դիահերձարան տեղափոխող մեքենան էր վնասվել, ենթադրաբար ադրբեջանցիների կողմից։ «Մեր հայտարարությունը դատախազությունը հիմք է ընդունել և համապատասխան հանձնարարություն է ուղարկել հարցը ուսումնասիրելու համար», - ասել է Ստեփանյանը։

Գրանցվող նմանօրինակ միջադեպերի մասին տեղյակ են պահվում անվտանգությունը հսկող ռուս խաղաղապահները։ Նման դեպքերը վերլուծվում են, հետևություններ են արվում, ասում է Արցախի նախագահի մամուլի խոսնակ Լուսինե Ավանեսյանը․ - «Բնականաբար, հետևություններ արվում են, վերլուծվում է, թե ինչպես, ինչ ճանապարհով որ դեպքերում է հնարավոր, որ նման պրովոկացիաների գնա ադրբեջանական կողմը, և ինչ է հնարավոր անել, որպեսզի դրանք չկրկնվեն։ Օրինակ, կա նախագահի հանձնարարական, որպեսզի Արցախի կենտրոնական մայրուղիները գիշերային ժամերին լուսավորվածություն ունենան։ Ծրագիրը մեկնարկել է, Ասկերան – Ստեփանակերտը արդեն աշխատանքները սկսված են»։

Արցախի նախագահի խոսնակի փոխանցմամբ՝ նախօրեին ադրբեջանցիների կողմից կրկին սադրանք է իրականացվել. Շուշի - Ստեփանակերտ մայրուղու վրա, ռուսական ու հայկական դիրքերի գրեթե մեջտեղում գտնվող Շուշիի ազատագրման խորհրդանիշ հանդիսացող տանկ-հուշարձանի մոտակայքում ադրբեջանցի զինվորականները գրություններ են թողել։ Ռուս խաղաղապահներին տեղյակ են պահել։ Սա հոգեբանական գրոհ է Ադրբեջանի կողմից՝ Արցախում բնակվողների շրջանում հնարավորինս վախի մթնոլորտ ստեղծելու համար, ասում է Լուսինե Ավանեսյանը․ - «Նրանք, ովքեր պատերազմից հետո վերադարձել են Արցախ, պատրաստ են նման քայլերին հոգեբանորեն դիմակայել»։

Արձակված կրակոցներ, նետված քարեր, ներկված ցուցանակներ, գողացված անասուններ։ Այս ցանկը շարունակում է լրացվել։ Արցախի ԱԳՆ-ն իր տարածած վերջին հայտարարության մեջ ընդգծել է՝ անպատժելիությունն ու անգործությունը հղի են անկանխատեսելի հետևանքներով տարածաշրջանում խաղաղության և կայունության համար։

Մետաքսյա Շալունց