Ռուս դեսպանը կանչվեց Թուրքիայի ԱԳՆ. ԱՄՆ-ը ու ՆԱՏՕ-ն պահում են Անկարային

Ֆրանսիական հեղինակավոր «Le Monde» պարբերականում մարտի 19-ին հրապարակվել է Հայաստան գործուղված թղթակից Ֆոստին Վենսանի ևս մեկ հոդված։ «Արմենպրես»–ի փոխանմամբ, լրագրողը հարցազրույցներ է անցկացրել ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արա Այվազյանի, ինչպես նաև Հայաստանի բնակիչների հետ։

Լրագրողն անդրադարձել է նոյեմբերի 9-ի հայտարարությանը, ինչպես նաև այդ համաձայնության շրջանակում 1960 ռուս զինվորի՝ Լեռնային Ղարաբաղում խաղաղության պահպանման նպատակով հինգ տարի ժամկետով տեղակայմանը: Նշվում է, որ ռուս զինվորականները տեղակայվել են նաև Հայաստանի հարավ-արևելքում` Սյունիքում: Ֆոստին Վենսանն անդրադարձել է ՀՀ պաշտպանության նախարար Վաղարշակ Հարությունյանի փետրվարի 22-ին արտահայտած այն մտքին, որ Երևանը հակված է 1995թ.-ից Գյումրիում տեղակայված ռուսական ռազմաբազայի ընդլայնմանը երկրի հյուսիս արևմուտքում, և, որ Ռուսաստանը նաև կօգնի բարեփոխել հայկական բանակը:

ՀՀ ԱԳ նախարարը նշել է, որ պետք է ուշադրությունը կենտրոնացնել տարածաշրջանում Թուրքիայի բացասական դերի վրա` ափսոսանքով հավելելով, որ չնայած դրա ակնհայտ լինելուն՝ ամբողջ աշխարհը աչք է փակում այդ հանգամանքի վրա։ Ռուսաստանի դերի կապակցությամբ Արա Այվազյանն ընդգծել է, որ Ռուսաստանը մեր ավանդական դաշնակիցն է, և նրա շնորհիվ է, որ աղետից խուսափեցինք: Եվ այսօր Ռուսաստանն է, որ թույլ է տալիս խուսափելու նոր լարվածությունից:

ՀՀ ԱԳ նախարարի արձանագրումն, անշուշտ կարևոր է, և վատ չէր լինի, եթե Փաշինյանի իմքայլականներն էլ են երբեմն խոսեին, արտահայատվեին Հայաստանի ու Արցախի թշնամիների գործունեության մասին, որոնց հետ նրանք հարևանություն անելու մտադրություն ունեն, առանց հասկանալու, որ գործ ունենք ամբողջովին այլ Թուրքիայի հետ:

Ոչ միայն աշխարհաքաղաքական, այլև տարածաշրջանային կտրվածքով Թուրքիան գնում է դեպքի զավթողականություն: Այսպես, պարզվում է, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կառավարման օրոք թուրքական դպրոցական դասագրքերը, որոնք հիմնված են աշխարհիկ վարդապետության վրա, ավելի ու ավելի շատ են շեշտադրում անում կրոնական հասկացությունների վրա, գրում է վերլուծաբան Ջեյմա Դորսը Eurasiareview-ի համար 28 հոդվածների վերլուծության հիման վրա հոդվածում:

Իսրայելական հետազոտական խումբը և բրիտանական Հենրի Ջեքսոն հաստատությունը «Դպրոցական կրթության ոլորտում խաղաղության և մշակութային հանդուրժողականության մոնիթորինգի ինստիտուտի» զեկույցում պնդում են, որ Թուրքիայի ուսումնական ծրագիրը ներառում է հակաամերիկյան և հակահայկական տրամադրություններ, և «համակրում է ԻՊ-ի և Ալ Քաիդայի դրդապատճառներին», շեշտադրում է կատարում բացառապես սունիթական մուսուլմանական ուսմունքներին և այնպիսի առարկաները, ինչպիսին է քրդերենը, փոխարինում է կրոնական դասերով:
Դասագրքերն առաջ են տանում այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են «թյուրքական աշխարհի գերակայությունը» և թուրքական կամ օսմանյան «աշխարհակարգի իդեալը»: «Կրթությունը երկիրը շարիաթի թիկնոցով փաթաթելու Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հիմնական հիմնասյունն է...Կրթության նախարարությունը ճնշում է գործադրում քաղաքացիների վրա` պահպանելու պետական դպրոցներում իսլամական պրակտիկան»,-նշում է թուրք գիտնական Սոներ Չագաթայը: Քննադատները այս միտումը կապում են Էրդողանի իսլամիստական հակումների և «Մուսուլման եղբայրներին» աջակցելու հետ, ովքեր 2013-ին Եգիպտոսից վտարվելուց հետո իրենց տունը գտան Ստամբուլում: Էրդողանի՝ իսլամական գաղափարների գլխավոր պաշտպան հանդիսացող իր տեսակետը նրան մեծ հեղինակություն է բերել մուսուլմանական մեծամասնություն ունեցող տարբեր երկրների փողոցներում:

Հայաստանն այսպիսով, հայտնվել է թուրքական զավթողականության և Ռուսաստանի դաշնակցային հարաբերությունների արանքում, և կախված նրանից, թե ինչ հարաբերություններ կունենան Էրդողանն ու Պուտինը, կախված կլինի Հայաստանի ու Արցախի անվտանգությունը:

Իսկ վերջին օրերին լարվածության որոշակի հիմքեր են նկատվում Ռուսաստանի ու Թուրքիայի համար, թեև դրանք առայժմ պաշտոնապես չեն արտահայտվում:
Թուրքիայում Ռուսաստանի դեսպան Ալեքսեյ Երխովն Իդլիբում դեէսկալացման գոտում իրավիճակի սրման կապակցությամբ հրավիրվեց Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարություն: Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը սիրիական բանակին մեղադրել է կիրակի Իդլիբի դեէսկալացման գոտում Դամասկոսի կողմից չվերահսկվող տարածքում հիվանդանոցի գնդակոծման հետևանքով հինգ խաղաղ բնակիչի մահվան, ինչպես նաև այդ գոտում բնակելի թաղամասի և բեռնատարների ավտոկայանատեղի վրա հարձակման մեջ, ինչի արդյունքում, ինչպես հաղորդվել է, յոթ խաղաղ բնակիչ է վիրավորվել:

Թուրքական աղբյուրների հաղորդմամբ՝ Երխովը կանչվել է ԱԳՆ, որտեղ նրան անհանգստություն են հայտնել հարձակումների հաճախականության աճի պատճառով տարածաշրջանում ծագած անվտանգության խնդրի կապակցությամբ: Նշվել է, որ հարձակումները տեղի են ունենում այն տարածքներում, որտեղ խաղաղ բնակիչներ են ապրում, ինչը սպառնում է կայունությանն ու անվտանգությանն Իդլիբի դեէսկալացման գոտում:

Իսկ ահա ՆԱՏՕ-ում Ռուսաստանին եվրատլանտյան անվտանգության սպառնալիք են համարում: Ռուսաստանի «ագրեսիվ» գործողությունները սպառնալիք են ներկայացնում եվրատլանտյան անվտանգության համար: Այս մասին ասվում է ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների ԱԳ նախարարների հայտարարության մեջ, որը հրապարակվել է կազմակերպության կենտրոնական գրասենյակում կայացած հանդիպումից հետո: «Մենք բախվում ենք աճող սպառնալիքների և համակարգային մրցակցության հետ: Ռուսաստանի ագրեսիվ գործողությունները սպառնալիք են ներկայացնում եվրատլանտյան անվտանգության համար, ահաբեկչությունն իր բոլոր ձևերով և դրսևորումներով շարունակում է մնալ մշտական սպառնալիք բոլորիս համար: Համառ և ավտորիտար տերությունները, ինչպես նաև ոչ պետական սուբյեկտները մարտահրավեր են նետում կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգին, այդ թվում` հիբրիդային և կիբեռսպառնալիքների, նոր տեխնոլոգիաների չարամիտ օգտագործման և այլ ասիմետրիկ սպառնալիքների միջոցով:
Ի դեպ, ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը՝ ելույթ ունենալով Բրյուսելում «Անդրատլանտյան կապերի ամրապնդում» թեմայով վեբինարում շեշտել է ՆԱՏՕ-ի շահագրգռության մասին, որ Թուրքիան ալյանսից չհեռանա...

ՆԱՏՕ-ն չափազանց շահագրգռված է, որ Թուրքիան դաշինքից չհեռանա, չնայած Անկարայի հետ ունեցած տարաձայնություններին: «Թուրքիան վաղեմի և արժեքավոր դաշնակից է: Մենք անչափ շահագրգռված ենք, որ նրան ՆԱՏՕ-ում «ամրացնենք»: Եվ մենք կարծում ենք, որ դա նաև Թուրքիայի շահերի շրջանակում է»,- ասել է նա: Բլինքենի խոսքով՝ ՆԱՏՕ-ի անդամների միջև տարաձայնություններ կան, սակայն դաշինքը կարող է ավելի ուժեղանալ, եթե դրանք հաղթահարի:

Բլինքենը Թուրքիայի հետ հարաբերություններում գլխավոր խնդիրներից մեկն է անվանել 2017թ. Անկարային Ս-400 ԶԶՀ-ների Մոսկվայի մատակարարումների պայմանագիրը: Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի երկրներից առաջինն է այդ համակարգերը Ռուսաստանից ձեռք բերել: Անկարայի որոշումը հարուցել էր ԱՄՆ և ընդհանուր առմամբ դաշինքի կտրուկ բացասական արձագանքը: Միացյալ Նահանգները չի դադարեցնում փորձերը՝ հասնելու ռուսական ԶՀՀ-ներից Թուրքիայի հրաժարվելուն: Այն հանգամանքով պայմանավորված, որ Թուրքիան չի ենթարկվում ճնշման և չի հրաժարվում Ս-400-ներից, Վաշինգտոնն Անկարային հանեց 5-րդ սերնդի F-35 կործանիչ-ռմբակոծիչների արտադրության ամերիկյան ծրագրից: 2020 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ նախորդ վարչակազմը Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցներ էր սահմանել Ս-400-ների գնման պատճառով:

Այսպես, չնայած տարաձայնություններին՝ ԱՄՆ-ը և ՆԱՏՕ-ն շահագրգռված են դաշինքում Թուրքիայի ներկայությանը. ՆԱՏՕ-ն համարում է, որ Թուրքիային պետք է պահի անդրատլանտյան հարաբերությունների կենտրոնում: Նման հայտարարությամբ է այսօր հանդես եկել ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը Հյուսիսատլանտյան դաշինքի գլխավոր քարտուղար Ենս Ստոլտենբերգի հետ զրույցի ժամանակ:

Մետաքսյա Շալունց