Պատերազմի վնասները․ բանկերը չեն կարողանում ստանալ վարկերը

Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանն օրերս հայտարարել էր, որ
Բանկերն իրենց միջոցների հաշվին պատերազմում զոհվածների ընտանիքիներին ներել են մոտ 2 մլրդ դրամի վարկ։
Նրա խոսքով՝ բանկերի կողմից ներվող կամ ընդառաջվող վարկային մարումների հարցը, որը հարկային պարտավորություններ է առաջացնում, չեզոքացվում են, թեև շահութահարկ առաջանալու դեպքում բանկը չի վճարի շահութահարկ, այնուամենայնիվ, ներելու ամբողջ բեռը մնում է բանկի վրա:
«Այսինքն, բանկի կողմից հարկեր չեն վճարվելու այն մասով, որով ներումներն իրականացվել են, սակայն դա չի նշանակում, որ բանկը կոմպենսացվում է ամբողջությամբ իր կողմից ներված գումարի համար»,- հայտնում է ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը։

«Մեր գնահատականներով՝ այդ պրոցեսները դեռեւս շարունակվելու են եւ համակարգն իր միջոցներով ներելու է զոհված եւ վիրավոր մեր հայրենակիցների ընտանիքներին եւ նրանց հարազատներին մոտավորապես 3 մլրդ դրամի վարկ»,- ասել է Մարտին Գալստյանը։
Փաստացի, ստացվում է, որ բանկային համակարգը պատերազմի հետևանքով կորցնում է շուրջ 5 մլրդ դրամ՝ չվերադարձրված վարկերի տեսքով։
Մարտին Սարգսյանը սակայն չի մասնավորեցրել, թե արդյոք չվերադարձված վարկերն ամբողջությամբ սպառողական փոքր վարկե՞ր են, թե՞ դրանց մեջ կան նաև բիզնես վարկեր։ Նա նաև չի խոսել հայկական բանկերի կողմից Արցախի բնակիչներին տրված վարկերի վերադարձելիության խնդրի մասին։
Ադրեբաջանին հանձնված տարածքների հետ թշնամուն են փոխանցվել նաև բազմաթիվ արտադրական օբյեկտներ, մասնավորապես Արցախի 36 ՀԷԿ-երից 30-ը անցել է ադրբեջանական կողմին, բացի դրանից՝ գինու և գորգի գործարաններ, այլ արտադրական ենթակառուցվածքներ։ Հայաստանյան 7 առաջատար առևտրային բանկեր մասնաճյուղեր ունեն Արցախում, որոնք տարիներ շարունակ վարկեր են տրամադրել Արցախի բնակիչներին, ինչպես նաև ֆինանսավորել են տարբեր ներդրումային ծրագրեր։ Բացի այդ՝ ԿԲ վերլուծություններով՝ 10-ից ավելի ՀՀ բանկեր Արցախում ներդրումներ են կատարել, այսինքն՝ վարկեր են տրամադրել բիզնես գործունեության նպատակով։
Այժմ բանկ-հաճախորդ պայմանագրային հարաբերություններում ֆորս-մաժոր է առաջացել՝ պատերազմի հետևանքով խաթարվել է նախապես պլանավորված բոլոր ծրագրերը։ Օրինակ, եթե գործարարը վարկե է վերցրել՝ էլեկտարական կայան կառուցելու համար, այսօր սակայն այդ կայանը հանձնվել է Ադրբեջանին, ինչու պետք է նա մարի այդ վարկը։ Նմանօրինակ դեպքերը բավականին շատ են։ Բանկային համակարգն առայժմ չի գնահատել, թե որքան է կազմել պետարազմի հետևանքով տնտեսության կրած ընդհանուր վնասը, այդ թվում նաև բանկային համակարգի վնասը։

Պատերազմի հետևանքով առաջացած գույքային ու ֆինանսական վնասների հարցը դեռևս ուսումնասիրության կարիք ունի, սակայն ակնհայտ է, որ խնդիրն ավելի խորքային է, իսկ կրած վնսն էլ ավելի մեծ է, քան 5 մլրդ դրամը։

Հայկ Դավթյան