Հայաստանի անհասկանալի դերը դաշնակիցների ակումբում

Հիմնադրումից վեց տարի անց էլ Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵԱՏՄ) չի հասել մինչ միության ձևավորումը եղած առանցքային ցուցանիշներին՝ անդամ երկրների միջև առևտուրը ավելի փոքր է, քան միության ստեղծումից առաջ էր, և ԵԱՏՄ-ի գոյության բոլոր վեց տարիներին այն երբեք չի գերազանցել 2014 թվականի ցուցանիշը։ Նույն արդյունքն ենք տեսնում միության արտաքին առևտրի մասով՝ այն ևս շարունակում է զիջել ԵԱՏՄ-ի ստեղծումից առաջ առկա ցուցանիշին. այստեղ էլ իրավիճակը չի փոխվել անցած վեց տարիներին՝ 2015-2020 թվականներին։

Ռուսաստանից, Բելառուսից, Ղազախստանից, Հայաստանից ու Ղրղըզստանից բաղկացած միությունն, ինչպես հայտնի է, սկսեց գործել 2015-ի հունվարի 1-ից։ Հայաստանը ԵԱՏՄ-ին անդամակցեց 2015-ի հունվարի 2-ին։ Ինչպես հայտնում է «Ազատությունը», այս պահին առկա են 2020թ. միայն առաջին 11 ամիսների տվյալները, ուստի դիտարկենք հունվար-նոյեմբեր ժամանակահատվածը։ Միության կառավարող մարմնի՝ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի պաշտոնական կայքէջի համաձայն, եթե 2014-ի առաջին 11 ամիսներին անդամ պետությունների միջև առևտուրը կազմել է 56.4 միլիարդ դոլար, ապա 2015-ին՝ 41.8 միլիարդ, 2016-ին շարունակվեց անկումը՝ 38.6 միլիարդ էր, 2017-ին առևտուրն աճեց և դարձավ 49.5 միլիարդ դոլար, 2018-ին աճը շարունակվեց՝ հասավ 55.1 միլիարդ դոլարի, 2019-ի առաջին 11 ամիսներին փոխադարձ առևտուրը կազմեց 55.6 միլիարդ դոլար, և անցած տարի դարձյալ անկում՝ 49.2 միլիարդ դոլար կամ 2014-ի ցուցանիշից 12.7 տոկոսով պակաս։

Նման ցուցանիշների գլխավոր պատճառն, անշուշտ, անդամ երկրների, հատկապես առանցքային անդամի՝ Ռուսաստանի տնտեսության անմխիթարական վիճակն է։ Օրինակ, Համաշխարհային բանկի գնահատմամբ, նախորդ վեց տարիների՝ 2015-2020 թվականների ընթացքում ռուսաստանյան տնտեսությունն անկում է ապրել չորս տարի՝ 2015-ին, 2016-ին, 2019-ին, 2020-ին, և անցած տարվա արդյունքներով շարունակում է զիջել 2014-ի մակարդակին։

Ինչ վերաբերում է միության արտաքին առևտրին, ապա եթե 2014-ի հունվար-նոյեմբերին հինգ երկրների համախումբ արտաքին առևտուրը (ոչ ԵԱՏՄ անդամ երկրների հետ) կազմում էր 805 միլիարդ դոլար, ապա անցած տարվա առաջին 11 ամիսներին այն կազմել է 558.4 միլիարդ դոլար կամ 30.6 տոկոսով պակաս։

Չնայած նման ցուցանիշներին՝ Ռուսաստանի նախաձեռնած միության ղեկավարները շարունակում են հայտարարել ինտեգրացիայի հաջողված լինելու մասին, անգամ խոսում են փոխադարձ առևտրի աճից։ Այս թեմայով հաճախ արտահայտվում է հատկապես Ռուսաստանի նախագահը, օրինակ՝ անցած տարվա դեկտեմբերին՝ ԵԱՏՄ հեռավար գագաթնաժողովին։ «ԵԱՏՄ շրջանակում ինտեգրացիոն գործընթացները շարունակել են հաջող կերպով զարգանալ։ Այդ մասին է վկայում որոշումների, պայմանավորվածությունների ծանրակշիռ փաթեթը, որը ներկայացվել է հաստատման՝ Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստում։ Վստահ եմ, որ դրանց իրականացումը կնպաստի առևտրում, ներդրումներում, ընդհանուր առմամբ՝ տնտեսությունում, ֆինանսներում, արդյունաբերությունում, էներգետիկայում և այլ՝ բոլոր ոլորտներում փոխգործակցության ընդլայնմանը», - հայտարարել է Վլադիմիր Պուտինը։
Հայաստանի ներկայիս իշխանությունը ժամանակին դեմ էր ՀՀ-ի՝ ԵԱՏՄ-ին անդամակցությանը: Հիմա Փաշինյանն ամեն ինչ անում է, որպեսզի դուր գա Պուտինին, ձեռք բերի նրա վստահությունը: Իսկ ինչ կարծիք ունի Փաշինյանն այսօր ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի դերի մասով, ի՞նչ առաջարկներով է նա հանդես գալիս, ի՞նչ նախաձեռնողականություն է նա ցուցաբերում՝ ՀՀ շահի տեսանկյունից:

Բելառուս, Ղազախստան և այլ երկրներ առավելապես Հայաստանի հակառակորդ պետությունների՝ Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ ունեն շահավետ հարաբերություններ և հստակ պաշտպանում են այդ երկրներին, քան Հայաստանին: Այնպես որ, Հայաստանը դաշնակիցների շրջանում նույնքան անհասկանալի է, որքան երկկողմ հարաբերություններում օրինակ՝ Ռուսաստանի հետ:

Այժմ, Հայաստանի իշխանությունը կարծես, լծված է առավելապես, Ադրբեջանի հետ բանակցություններ վարելու գործընթացին:

Հունվարի 30-ին Մոսկվայում Հայաստանի Հանրապետության փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի, Ռուսաստանի Դաշնության փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի և Ադրբեջանի Հանրապետության փոխվարչապետ Շահին Մուստաֆաևի հանդիպման արդյունքում ստեղծված փորձագիտական ենթախմբերի նիստը տեղի է ունեցել: Այս մասին Tert.am-ի հետ զրույցում ասել է Մհեր Գրիգորյանի օգնական Անի Բաբայանը:
Նա հայտնել է, որ ենթախմբերի ղեկավարներից մեկը տարածքային կառավարման և զարգացման փոխնախարարն է, մյուսը ՊԵԿ նախագահի տեղակալն է: «Երկու ենթախումբ է, մեկը զբաղվում է երկաթուղային, ավտոմոբիլային և համակցված փոխադրումների հարցերով, իսկ մյուսը` փոխադրումների ապահովման, այդ թվում՝ անվտանգության, սահմանային, մաքսային, սանիտարական, անասնաբուժական, բուսասանիտարական և այլ տիպի հսկողության հարցերով է զբաղվում»,-ասաց նա:

իշեցնենք, որ 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի հայտարարության հիման վրա՝ տարածաշրջանում բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերն ապաշրջափակելու մասին 9-րդ կետի իրականացման նպատակով Մոսկվայում հունվարի 30-ին կայացել է Հայաստանի Հանրապետության փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի, Ռուսաստանի Դաշնության փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի և Ադրբեջանի Հանրապետության փոխվարչապետ Շահին Մուստաֆաևի հանդիպումը։

Մետաքսյա Շալունց