Հրապարակե՛ք գերիների թիվն ու ցուցակը, 3 ամիս գաղտնի պահելը չփրկեց այդ մարդկանց

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը հայտարարել է, որ դատարանը ստացել է Հայաստանից գերիների ազգականների կողմից ներկայացված 228 մարդու վերաբերյալ հարցում: Ավելի վաղ շրջանառվում էր Ադրբեջանում գտնվող ռազմագերիների 100 և ավել թիվը։

Վերջերս ԱԱԾ նախկին ղեկավար Դավիթ Շահնազարյանը բարձրաձայնեց Ադրբեջանում պահվող 235 գերիների առկայության մասին:

Մինչդեռ Հայաստանի կառավարությունը համառորեն չի հրապարակում, թե քանի հայ ռազմագերի է պարտավոր Ադրբեջանը վերադարձնել Հայաստանին և Արցախին:

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը հունվարի 15-ին և փետրվարի 1-ին հայցադիմումներ է ստացել համապատասխանաբար Հայաստանից և Ադրբեջանից՝ ուղղված միմյանց դեմ: Հայցադիմումները պարունակում են մեղադրանքներ՝ կապված 2020թ. սեպտեմբերի 27-ին սկսված ռազմական գործողություների ժամանակ քաղաքացիական անձանց, ինչպես նաև քաղաքացիական և պետական գույքի և ենթակառուցվածքների վրա ոչ ընտրողաբար հարվածների, մահապատիժների և վատ վերաբերմունքի, գերեվարումների և ռազմագերիների հետագա պահումների, պատերազմից տուժած շրջաններում քաղաքացիական բնակչության բռնի տեղահանումների հետ: Ադրբեջանը նաև հայտարարել է, որ Հայաստանը պատասխանատվություն է կրում Լեռնային Ղարաբաղում և հարակից շրջաններում 1992թ-ից հետո Կոնվենցիայի (Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա – խմբ.) խախտումների համար, «այդ թվում՝ հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների և նրանց գույքի շարունակական տեղահանման», ազգությամբ ադրբեջանցիների նկատմամբ վատ վերաբերմունքի, մշակութային և կրոնական արժեքների ոչնչացման համար»:

Ստացվում է, որ Ադրբեջանի կեղծիքի «ձայնն» ավելի ուժգին է հնչում, դա այն դեպքում, երբ պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի արգելված զենքեր էր կիրառում հայերի նկատմամբ, ֆոսֆորային զենքեր: Մինչ օրս գերիների է պահում Ալիևն, ու ակնհայտ է, որ նրանցից ոմանց ցանկանում են ահաբեկչի անվան տակ դատել:

Ու ինչ համարժեք քայլ է արվում Հայաստանի կողմից Ալիևի հերթական սանձարձակություններին ի պատասխան... Բացի Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանի գործունեությունից, և մի քանի իրավապաշտպանների հետևողական աշխատանքից՝ պետական մակարդակով ոչինչ:

Միջազգային հանրության կողմից Ադրբեջանի ուղղությամբ, իհարկե, ճնշումները նկատի են, բայց սա բավարար չէ: Ալիևի լկտի պահվածքին ի պատասխան համարժեք արձագանք է հարկավոր: Նա, ակնհայտ է, որ պահում է գերիներին, որպեսզի հայկական կողմից այլ զիջումներ պահանջի, ամեն զիջման դիմաց մի քանի գերի վերադարձնի:

Երեկ Չեխիայի խորհրդարանի Պատգամավորների պալատի Արտաքին հարաբերությունների կոմիտեն ընդունեց Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանն առնչվող բանաձև, որտեղ, ողջունելով հրադադարի հաստատումը, միաժամանակ ափսոսանք է հայտնվում Ադրբեջանի կողմից հրադադարի՝ գերիների վերաբերյալ կետի չկատարման կապակցությամբ և կոչ արվում վերջինիս վերադարձնել մնացյալ գերիներին։

Իսկ ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանն օրերս մեկ այլ մտահոգության մասին բարձրաձայնեց: ՀՀ Սյունիքի մարզի Մեղրի համայնքի բնակիչների ջրի միջազգայնորեն երաշխավորված իրավունքը շարունակաբար լրջորեն խախտվում է ադրբեջանական զինված ուժերի դիտավորյալ արարքներով: ՄԻՊ-ը Մեղրի համայնքի բնակիչներից ստացել է զայրույթի ու անհանգստության ահազանգեր այն մասին, որ ավելի քան 5 տարի առաջ ադրբեջանական զինված ուժերի ծառայողները փոխել են «Մեղրի» գետի «Զվարագետ» վտակի սարերից սնուցվող հունը դեպի Նախիջևան (Օրդուբադի շրջան): Արդյունքում, ստացվել է այնպես, որ Սյունքի մարզի Մեղրի և Ագարակ քաղաքներում, ինչպես նաև Նռնաձոր, Շվանիձոր, Ալվանք գյուղերում լուրջ խնդիրներ են առաջանում՝ կապված խմելու և ոռոգման ջրի հասանելիության հետ: Այս բնակավայրերում Մեղրի համայնքի բնակչության մեծամասնությունն է:

Պաշտպանին խնդրի առնչությամբ անհրաժեշտ տեղեկություններ է ներկայացնել նաև Մեղրի համայնքի ղեկավարը, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների պաշտպանի գլխավորած պատվիրակությունն այդ ահազանգերը ստացել է Մեղրի համայնք 2021թ. հունվար ամսին կատարած այցի ընթացքում:

Հարցն այն է, որ Մեղրի համայնքի բնակավայրերի խմելու և ոռոգման ջուրը մշտապես ապահովվել է «Մեղրի» գետի հաշվին: «Զվարագետ» կամ «Այրիջուր» վտակը սկիզբ է առնում ծովի մակերևույթից մոտ 3,500մ. բարձրությունից՝ Զանգեզուրի լեռների հարավարևելյան լանջերից ու հետո միանում է «Մեղրի» մայր գետին: Ձնհալների շնորհիվ յուրաքանչյուր տարվա մոտ օգոստոս ամսից սկսած Զվարագետը դառնում է ջրառատ, որի շնորհիվ էլ մշտապես ապահովվել է խմելու և ոռոգման ջրի լիարժեք մատակարարումը Մեղրի համայնքի նշված բնակավայրերի համար: Առանց դրա «Մեղրի» գետն ապահովում է միայն յուրաքանչյուր տարվա սկզբից մինչև հունիս-հուլիս ամիսների ջրամատակարարումը ու հետո «Մեղրի» դառնում է խիստ սակավաջուր, իսկ Մեղրի քաղաքի հատվածում գետն առհասարակ ցամաքում է: Այս կերպ նաև լուրջ վնասներ են պատճառվել արդեն Մեղրի համայնքի շրջակա միջավայրին:

Բնակիչները և Մեղրի համայնքի ղեկավարը Մարդու իրավունքների պաշտպանին տեղեկացրել են, որ ադրբեջանական զինվորականները յուրաքանչյուր ամիս հատուկ ինժեներական տեխնիկայով արգելակներ են ստեղծում ու դրանով փոխում են վտակի հունը դեպի Նախիջևան: Այսինքն՝ ադրբեջանական զինված ուժերի այս դիտավորյալ գործողությունների արդյունքում լուրջ խնդիրներ են առաջ գալիս յուրաքանչյուր տարի օգոստոս ամսից սկսած Մեղրի և Ագարակ քաղաքների, Նռնաձոր, Շվանիձոր, Ալվանք գյուղերի բնակիչների համար՝ կապված՝ խմելու և ոռոգման ջրի հասանելիության հետ:

Ընդ որում, այս ամենն արվում է մարդկանց կյանքի համար իրական վտանգավոր ուժի սպառնալիքով, քանի որ «Մեղրի» գետի «Զվարագետ» վտակի առաջացման հատվածը գտնվում է ադրբեջանական զինվորականների ուղիղ նշանառության տակ ու հսկվում է նրանց կողմից: Ադրբեջանական զինված ուժերի ու որ նույնն է՝ իշխանության մարմինների այս արարքներով կոպտորեն խախտվում է միջազգային բացարձակ արգելքներով երաշխավորված Հայաստանի Մեղրի համայնքի բնակիչների համար կենսական կարևորություն ունեցող, այն է՝ ջրի իրավունքը:

Ջրի իրավունքը երաշխավորված է միջազգայնորեն: Այս իրավունքը ներառում է մարդու իրավունքն ունենալու բավարար և շարունակական ջուր թե՛ խմելու, թե՛ կենցաղային նպատակների (ոռոգման, հիգիենայի և այլն) համար: Ընդ որում, պետք է լինի ջրից օգտվելու անվտանգ հնարավորություն ու լիարժեք հասանելիություն: Այս իրավունքն ունի բացառիկ արժեք ու ընկած է մարդու կյանքի, առողջության պահպանման, արժանապատվության ու մասնավոր կյանքի և կենսական կարևորության մյուս իրավունքների հիմքում: Այս իրավունքն այնքան հիմնարար է, որ Միավորված ազգերի կազմակերպությունը ջրի և սանիտացիայի իրավունքը հռչակել է համաշխարհային կայուն զարգացման նպատակ՝ հաշվի առնելով ջրի հիմնարար, անփոխարինելի նշանակությունը մարդու զարգացման ու կյանքի կազմակերպման համար: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն այս իրավունքը բնորոշել է՝ որպես հազարամյակի զարգացման նպատակ:

Ադրբեջանի զինված ուժերի նկարագրված արարքները կոպտորեն խախտում են նաև «Անդրսահմանային ջրաահոսքերի և միջազգային լճերի օգտագործման և պահպանության» մասին 1992 թվականի մարտի 17-ին Հելսինկիում ընդունված կոնվենցիան և այլ միջազգային փաստաթղթեր: ՄԻՊ-ի աշխատակազմում ներկայում ամփոփվում են Հայաստանի բնակիչների միջազգայնորեն բացարձակ երաշխավորված իրավունքը ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից շարունակաբար լրջորեն խախտելու առնչությամբ վերլուծություններն ու գնահատականները, որոնք կուղարկվեն միջազգային ու առաջին հերթին մասնագիտացված կառույցներին, ինչպես նաև ՀՀ իրավասու մարմիններին:

Մետաքսյա Շալունց