Նիկոլ Փաշինյանի բյուջեն ու պարտությունից հետո «խրախճանքը»

Ըստ էության, 2021 թվականի պետական բյուջեն չի կարող ընդունվել այն տեսքով, ինչ տեսքով որ ներկայացվել է Ազգային ժողով։ Գոնե պաշտպանության ոլորտի ծախսերը պարտադիր պետք է փոխվեն՝ կտրուկ ավելացվեն։

Գալիք տարվա պետական բյուջեում ծրագրված է պաշտպանության ոլորտին (մեծամասամբ՝ ռազմական պաշտպանությանը) հատկացնել բյուջեի ծախսերի 16.9%-ը՝ 312 մլրդ դրամ: Հատկանշական մի փաստ՝ պաշտպանության ոլորտի ծախսերը պատերազմի օրերին Ազգային ժողով ներկայացված բյուջեի նախագծում, նախորդ՝ 2020 թվականի համեմատ, աճել էր ընդամնեը 1.3%: Իսկ ամենաուշագրավն այն է, որ պաշտպանության ծախսերը մեծությամբ երրորդն են՝ սոցիալական ապահովության և հանրային կառավարման ծախսերից հետո։ Այսինքն՝ հանրային կառավարմանը, որն ամփոփում է պետական ապարատի պահպանությունը, ինպես նաև պետական պարտքի կառավարումը, ավելի շատ գումար է հատկացվում, քան պաշտպանությանը։ Ի դեպ, պրեմիաների գալիք տարվա ֆոնդն ավելացել է 21 տոկոսով, մինչդեռ պաշտպանության հատկացումների աճը ընդամենը, ինչպես արդեն նշեցինք, 1,3 տոկոս է կազմել։ Ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը նախագծի ներկայացման ժամանակ հայտարարեց, թե իրենք բյուջեի մշակումներն սկսել են ավելի վաղ, դեռ մինչև պատերազմի սկսվելը։ Անհեթեթ այս պնդումը արդարացման անհաջող փորձ էր, քանի որ պատերազմը պարտադրում է վերանայել բոլոր առաջնահերթությունները, բյուջետային հատկացումները առաջին հերթին։

Միայն պատերազմի ժամանակ զոհված զինծառայողների ընտանիքներին տրվելիք միանվագ փոխհատուցման համար ավելի քան 47 մլրդ դրամ կպահանջվի։ «Զինծառայողների ապահովագրության» հիմնադրամի սահմանած հատուցման չափերով յուրաքանչյուր զոհվածի ընտնանիք պետք է ստանա 10 մլն դրամ միանվագ աջակցություն, որից հետո ընտանիքները 20 տարի ժամկետով ստանալու են նաև ամսական կենսաթոշակ՝ ամսական 200-300 հարյուր հազար դրամի չափով։ Այս ծախերը ըստ էության ներառվելու են պաշտպանության ծախսերի մեջ, որ այս պահի պաշտպանական բյուջեում կոպիտ հաշվարկով մոտ 15 տոկոսը կկազմեն։ Բացի այդ՝ Հայաստանի զինված ուժերը պատերազմի հետևանքով կորցրել են սպառազինության և տեխնիկայի զգալի մասը, ինչպես նաև սահմանյին ենթակառուցվածքները։ Հետևաբար մեր բանակը շատ արագ պետք է լուծի սպառազինության հարցը՝ ձեռք բերելով նոր զինատեսակներ, ինչպես նաև պետք է Հայաստանի գրեթե ողջ սահմանի երկայնքով Ադրբեջանի հետ շփման գծում նոր պաշտպանական բնագիծ կառուցի՝ սկսած դիրքերից ու խրամատներից, վերջացրած նոր զորանոցներ կառուցելով։

Գաղտնիք չէ, որ նախկին սահմանային բնագծի փոփոխության պատճառով հակառակորդին են փոխանցվել մեր տարիներ շարունակ կառուցած դիրքերն ու զորանոցները։ Այժմ մեր բանակը կենցաղային և պաշտպանական առումով շատ վատ պայմաններում են գտնվում։ Զինվորները քնելու, սնվելու և ընդհանրապես հիգիենայի նվազագուն պայմաններից զուրկ վիճակում են հայտնվել, և այդ հարցերի լուծումը ևս բնականաբար ֆինանսներ է պահանջում։ Հետևաբար կառավարությունը՝ անկախ նրանից դա կլինի գործող, թե Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականից հետո ձևավորվելիք կառավարությունը, պարտավոր է հավելյալ միջոցներ հատկացնել բանակին և պաշտպանությանը։ Այիսնքն՝ պետությունը, ի դեմս կառավարության, պարտավոր է վճարել պարտության գինը։

Հայկ Դավթյան