Բանկերից փողերը հանել են, բայց․․․․

Սովորաբար ռազմական գործողությունների և պատերազմի ժամանակ մարդիկ գերադասում են իրենց գումարները բանկերից հանել։ Այս օրինաչափությունը գործել է նաև մեր դեպքում։ Վերջին մեկ ասմում՝ պատերազմի օրերին, Հայաստանի բանեկային համակարգում ավանդները նվազել են, ըստ ԿԲ-ի՝ ոչ ավել, քան 1-1.5%-ով:
ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը պատասխանում է, որ իրենց ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այդ ավանդները դուրս են եկել բանկային համակարգից ոչ թե այն պատճառով, որ համակարգում խնդիրներ կան, այլ՝ ուրիշ պատճառներով: Նախ՝ կորոնավիրուսով պայմանավորված, տնային տնտեսությունների շրջանում կա եկամուտների որոշակի նվազում, և մարդիկ դա լրացնում են նախկինում ձևավորված խնայողությունների հաշվին:
Երկրորդ՝ առաջնագիծ գնացած քաղաքացիները ավանդները հանում են և կանխկի տեսքով թողնում են տանը, որպեսզի ընտանիքի անդամներն իրենց բացակայության ընթացքում ունենան բավարար միջոցներ:
Կա նաև մի ստվար զանգված, որոնք իրենց ավանդների գումարները օգտագործում են բարեգործական նպատակներով:Իսկ ընդհանապես, չնայած պատերազմական վիճակին, բանկային համակարգը գործում է բնականոն հունով, ինչը նշանակում է, որ մենք ունենք չափազանց գիտակից ու խելամիտ հասարակություն։ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստայանը համոզված է՝ այն, ինչ վերջին մեկ ամսվա ընթացքում հաջողվել է անել ԿԲ-ին ֆինանսական շուկաներում, անհնար կլիներ, եթե չլիներ հասարակության կողմից չափազանց ընկալունակ լինելու փաստը. «Հասարակության կողմից խուճապային տրամադրություն չկա: Դա խոսում է հասարակության արժանիքների մասին, և այն երկխոսության մասին, որը մենք ունենք հասարակության հետ»,- ասել է նա։

2020 թվականին տնտեսական անկումը Հայաստանում կկազմի շուրջ 7%: Կենտրոնական բանկի գնահատմամբ՝ նման ցուցանիշը մեծապես կախված է վերջին զարգացումներից, որոնց վրա էական ազդեցություն են թողնում կորոնավիրուսն ու պատերազմը:
Հայաստանի տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը 2020 թվականի սեպտեմբերին, նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ, նվազել է 7.5 %-ով, ինչը հիմնականում արտահայտվել է ծառայությունների ոլորտի զգալի կրճատմամբ։
2020թ. սեպտեմբերի 27-ին Արցախի Հանրապետության և Ադրբեջանի շփման գծի ողջ երկայնքով Ադրբեջանի կողմից լայնամասշտաբ ռազմական հարձակումը և դրա հետ մեկտեղ հոկտեմբերի առաջին կեսին կորոնավիրուսի համավարակի բարձր տեմպերով տարածումը ձևավորել են բացասական միջավայր թե՛ առաջարկի, թե՛ պահանջարկի զարգացումների տեսանկյունից։ Ըստ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանի՝
սեպտեմբերին սպառողական շուկայում 12-ամսյա գնաճը (2020թ. սեպտեմբերը 2019թ. սեպտեմբերի նկատմամբ) կազմել է 1.4%, իսկ նախորդ ամսվա՝ օգոստոսի, նկատմամբ արձանագրվել է 0.2% գնանկում: ԿԲ խորհուրդը գնահատում է, որ արտաքին հատվածից Հայաստանում գնաճային միջավայրի վրա ազդեցություն չի սպասվում:
ԿԲ-ն նպատակահարմար է գտնում անփոփոխ թողնել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը, որը վերջին անգամ իջեցվել էր մեկ ամիս առաջ և սահմանվել 4.25%: Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն այն տոկոսն է, որով Կենտրոնական բանկը վարկեր է տրամադրում առևտրային բանկերին, նրանք էլ դրա վրա ավելեցնելով իրենց ռիսկերն ու շահույթը սահմանում են քաղաքացուն և բիզնեսին տրվող վարկային տոկոսները: Որպես կանոն վերաֆինանսավորման ցածր տոկոսադրույքը նպասոտում է, որ բանկերն էժան վարկեր տրամադրեն։
Սովորաբար, Կենտրոնական բանկը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը սահմանում է` գլխավորապես հաշվի առնելով երկրի տնտեսության վիճակն և գնաճի մակարդակը։ Որքան ավելի մեծ է լինում գնաճը, այնքան ավելի բարձր տոկոսադրույք է սահմանվում, և հակառակը։
Պատերազմի և համավարակի պատճառով սեպտեմբերի վերջերից հայկական դրամը դոլարի նկատմամբ սկսել է արժեզրկվել է: Եթե հոկտեմբերի 28-ին, ըստ ԿԲ-ի, ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ միջին փոխարժեքը կազմել է 485.7 դրամ, ապա այսօրվա դրությամբ այն 493.2 դրամ է: Մեկ ամիս առաջ՝ սեպտեմբերի 25-ին, երբ դեռ պատերազմը չէր սկսվել փոխարժեքը 480 դրամ էր կազմում։ Այս տատանումները, սակայն, ԿԲ-ն չի համարում անհանգստացնող: Ըստ Մարտին Գալստյանի՝ «Դրամի փոխարժեքի տատանումները բնականոն են»։
«Կենտրոնական բանկի հիմնական թիրախը գների ու ֆինանսական կայությունն են: Փոխարժեքը մեզ համար հետաքրքիր է այնքանով, որքանով այն ասոցացվում է այդ երկու երևույթների հետ: Այս պահին ԿԲ-ն չի տեսնում փոխարժեքի շուկայում որևէ կերպ միջամտելու նպատակահարմարություն»,- ասել է Մարտին Գալստյանը և հավելել, թե ԿԲ-ն վերջին մեկ ամսվա ընթացքում ինտերվենցիա չի իրականացրել, այժմ էլ չի իրականացնի։
Փոխարժեքի որևէ նպատակային թիրախային ցուցանիշ ԿԲ-ն չի սահմանել․ չկա մի մակարդակ, որի դեպքում ԿԲ-ն անպայման միջամտելու է փոխարժեքի շուկայում տեղի ունեցող գործընթացներին:

Հայկ Դավթյան