ԱՄՆ-ն ու Իսրայելն ընդդեմ Հայաստանի ու Արցախի. Իրանի համբերության բաժակը լցվում է

Երեկ Իրանի հակաօդային պաշտպանության համակարգը իսրայելական արտադրության Harop ԱԹՍ է խոցել, որն ադրբեջանական բանակն օգտագործում է Ղարաբաղում։ Անօդաչու թռչող սարքը խախտել է Իրանի օդային տարածքն ու տեղում խոցվել։ Այն վայր է ընկել Իրանի տարածքում։ Ըստ լրատվամիջոցներում շրջանառվող տեղեկությունների՝ անօդաչու սարքը շատ չի վնասվել, և այն հնարավոր է օգտագործել։

Մեկ օր առաջ Հայաստանում Իրանի դեսպանության ռազմական կցորդն այցելել էր ՀՀ պաշտպանության նախարարություն: Հանդիպման ընթացքում քննարկվել էր հակամարտությունում Թուրքիայի և վարձկան ահաբեկիչների ներգրավվածության ազդեցությունը տարածաշրջանային անվտանգության և կայունության վրա։

Հոկտեմբերի 13-ին Հայաստանում Իրանի դեսպանության նորանշանակ ռազմական կցորդ, գնդապետ Բահման Սադեղինին քննարկում էր պատերազմական իրավիճակը ՀՀ պաշտպանական քաղաքականության և միջազգային համագործակցության գլխավոր վարչության պետ Լևոն Այվազյանի հետ, որը ներկայացրել է Արցախի նկատմամբ Ադրբեջանի կողմից սանձազերծած ագրեսիայի հետևանքով ստեղծված իրավիճակը և ռազմական գործողությունների ընթացքը: Անդրադարձ է կատարվել նաև հակամարտությունում երրորդ կողմի` Թուրքիայի և վարձկան ահաբեկիչների ներգրավվածության ազդեցությանը տարածաշրջանային անվտանգության և կայունության տեսանկյունից:

Ստեղծվել է մի իրավիճակ, որ հարևան Իրանի համար մի կողմից ակնհայտ է, որ Թուրքիան ներգրավել է արցախյան պատերազմում, մյուս կողմից բացահայտ է, որ Իրանին դուր չի գալիս իսրայելական աջակցությունը Ադրբեջանին: Սա նշանակում է՝ ԱՄՆ-Իսրայել աջակցություն Ադրբեջանին, ինչը խիստ անընդունելի է հարևան Իրանի համար:

Իրանն այս օրերին աջակցում է ռուսական ջանքերը: Իրանը բարձր է գնահատում ԼՂ-ում կրակի դադարեցմանն ուղղված Ռուսաստանի միջնորդական ջանքերը, երեկ հայտարարել է ԻԻՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Մահմուդ Վաեզին:
«Հուսով ենք, որ խաղաղ բանակցությունները կսկսվեն որքան հնարավոր է շուտ, և բանակցությունների արդյունքները կհամապատասխանեն Ադրբեջանի և Հայաստանի՝ միջազգայնորեն ճանաչված իրավունքներին այնպես, որ դա չի հանգեցնի նոր պատերազմի»,-ասել է նա: Իրանցի պաշտոնյան նաև նշել է, որ տարածաշրջանում կան անհրաժեշտ հնարավորությունները՝ լուծելու խնդիրն ու ապահովելու խաղաղությունն ու անվտանգությունը:

«Հայաստանի և Ադրբեջանի ԱԳՆ ղեկավարների հետ Մոսկվայի բանակցությունները տարածաշրջանային անկախ տերությունների ներուժի լավ նշան են, և Իրանը լիովին պատրաստ է համագործակցել միջազգային իրավունքին համապատասխան խաղաղություն և կայունություն հաստատելու հարցում»,-նշել է նա:

Այստեղ ուշագրավ է, որ բավական խորհրդավոր լռություն է պահպանում ԱՄՆ-ի նախագահը: Դա նկատեց ու արձանագրեց ԱՄՆ նախագահի թեկնածու Ջո Բայդենը, որը հայտարարություն է տարածել Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ, որում, մասնավորապես ասվում է.

«Ես խորապես մտահոգված եմ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հոկտեմբերի 10-ի հրադադարի ռեժիմի խախտմամբ և մարտերի վերսկսմամբ: Անօդաչու թռչող սարքերը, ականանետերը և հեռահար հրետանին հարյուրավոր կյանքեր են խլում շփման գծի երկու կողմերում՝ տեղահանելով հազարավոր խաղաղ բնակիչների:

Այս վերջին լարվածության ողջ ընթացքում Թրամփի վարչակազմը հիմնականում անհասկանալիորեն պասիվ էր և չներգրավված: Սեպտեմբերի 27-ին ռազմական գործողությունների բռնկումից ի վեր ո՛չ Նախագահ Թրամփը, ո՛չ էլ պետքարտուղար Պոմպեոն ոչ մի անգամ չեն զանգահարել Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարներին, անգամ երբ տարածաշրջանում բռնկում է: Դիվանագիտությունը Մոսկվային լիազորելու փոխարեն վարչակազմը պետք է առավելագույն ներգրավվածություն ունենա ամենաբարձր մակարդակներում` աշխատելով մեր եվրոպացի գործընկերների հետ մարտերը դեէսկալացնելու և երկու կողմերին բանակցությունների վերադարձնելու համար: Թրամփի վարչակազմը պետք է ասի Ադրբեջանին, որ չի հանդուրժի հակամարտությանը ռազմական լուծում պարտադրելու՝ վերջինիս ջանքերը:

Հայաստանին պետք է հասկանալի լինի, որ Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող շրջանները չեն կարող անվերջ օկուպացված լինել, և որ հրադադարի կնքումից անմիջապես հետո պետք է սկսվեն հուսալի բանակցությունները հակամարտության տևական լուծման շուրջ: Վերջապես, պետք է դադարեցնի փաղաքշել Անկարային և ինչպես Թուրքիային, այնպես էլ Իրանին ասի, որ հեռու մնան այս հակամարտությունից:

Թուրքիայի կողմից Ադրբեջանին զենքի տրամադրումը և ռազմական լուծումը խրախուսող ռազմատենչ հռետորաբանությունն անպատասխանատու են: Դիվանագիտական հանգուցալուծման հասնելը դյուրին չի լինի, բայց Թրամփի վարչակազմը պարտավոր է փորձել: Դա պետք է անի շտապ, նախքան ավելի շատ կյանքեր կորցնելն ու հակամարտության ընդլայնումը»:

Ջո Բայդենի գնահատականները լիովին արդարացի են: Թրամփի անտարբերությունը, վստահաբար, պատահականություն չէ, այլ հստակ լռության քաղաքականություն է, որի մասին Հայաստանի ներկայիս իշխանությունը պետք է պատասխանի, թե ինչո՞ւ:

Ինչու՞ ունենք արևմուտքի, մասնավորապես ԱՄՆ-ի հետ՝ «ոչ լավ, ոչ վատ» մակարդակի անորոշ հարաբերություններ...

Ինչո՞վ է բացատրվում է ԱՄՆ նախագահի լռությունը, որը միանշանակ կարելի է մեկնաբանել որպես՝ Թուրքիային, Ադրբեջանին ու Իսրայելին աջակցություն՝ ընդդեմ Արցախի ու Հայաստանի:

Մետաքսյա Շալունց