Հրադադա՞ր․ իսկ ի՞նչ են անելու ահաբեկիչները

Արցախում, սեպտեմբերի 27-ից սկսած, ադրբեջանա-թուրքական զորքերի ռազմական գործողությունները հոկտեմբերի 10-ին՝ ժամը 12-ին, համաձայն Մոսկվայում ձեռք բերված հումանիտար հրադադարի մասին պայմանավորվածության, պետք է դադարեին։ 

Բայց օրվա ընթացքում պարզ դարձավ, որ հրադադարը ուժի մեջ չի մտել։ Հրետակոծվել էին Սյունիքի մարզի որոշ բնակավայրեր։ Հադրութ էին ներթափանցել թշնամու հատուկ ստորաբաժանման մոտ 200 վարձկանները, որոնց, սակայն, չէր հաջողվել գրավել քաղաքը։ Հադրութի քաղաքապետ Վահան Սավադյանը 23 համաքաղաքացիների հետ պահել է քաղաքապետարանը, որի վրա թուրք վարձկանների խումբը փորձել է տեղադրել թշնամու դրոշը։ Օգնության հասած Արցախի հատուկ ջոկատայինների խումբը դիվերսանտներին հետ է մղել, նրանց նկատմամբ ոչնչացման օպերացիա է կազմակերպվել։ Օրվա վերջում ԱՀ Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը տեղեկություն հրապարակեց, որ Հադրութ քաղաք ադրբեջանական դիվերսիոն խմբի ներթափանցման ժամանակ այդ խմբի անդամները տանը սպանել են Հադրութի երկու բնակչի՝ մոր ու նրա հաշմանդամություն ունեցող որդուն: Իսկ արդեն երեկոյան՝ ժամը 23-ից սկսած,  նորից սկսեցին հրետակոծել մայրաքաղաք Ստեփանակերտը, Հադրութը, Մարտունին և Արցախի Հանրապետության այլ բնակավայրեր։
Այսինքն՝ հումանիտար հրադադարը, որի առաջնային նպատակը դիակների դուրսբերումն ու գերիների փոխանակումն էր, առաջին իսկ պահից խախտվել է։

Միջազգային կառույցների և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների այն հույսը, թե հրադադարը խաղաղության հաստատման և բանակցությունների վերսկսման հիմք կհանդիսանա, անիրատեսական է։ Այլ բան չէր էլ կարելի ակնկալել, քանի դեռ ռազմական գործողություններում ներգրավված միջազգային ահաբեկչական խմբավորումների հարցին հատուկ անդրադարձ չի արվել, և Ադրբեջանում տեղակայված ահաբեկիչներին տարածքից հեռացնելու պահանջ չի դրվել։ Հայկական կողմը հրապարակել է բավարար ապացույցներ, որ Արցախի խաղաղ բնակչության դեմ Ադրբեջանը, Թուրքիայի անմիջական հովանավորչությամբ, օգտագործում է <<Մուջամադ>>, <<Ալ Համազա>> խմբավորումների վարձկան ահաբեկիչներին։ Անգամ տեսանյութեր հրապարակվեցին, թե նրանք ինչպես են ստանձնում մեր զինվորականներին սպանելու հանցավոր արարքը։

Հրադադարի առաջին իսկ օրը շատ հստակ ցույց տվեց․ քանի դեռ միջազգային կոնվենցիաներով նախատեսված գործողություններ չեն իրականացվել, և ահաբեկիչները չեն հեռացվել հակամարտության գոտուց, ոչ մի հրադադար չի կարող լինել։ Եվ սա արդեն միայն Հայաստանի և Արցախի խնդիրը չէ։ Սա առաջին հերթին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի, հատկապես Ռուսաստանի խնդիրն է․ նախ որ ՌԴ-ն Հայաստանի ռազմավարական գործընկերն է, ապա նաև Հարավային Կովկասը համարվում է ՌԴ-ի ազդեցության գոտի։ Ահաբեկիչները մտել են Հարավային Կովկաս, նրանք գտնվում են Ադրբեջանում, և բնական է, որ ձեռնունայն չեն նստելու․ նրանք պետք է տեռակտեր կազմակերպեն ոչ միայն Արցախում։

Երեկոյան ուշագրավ հայտարարություն էր արել Ռուսական առաջին ալիքի հեռուստամեկնաբան Սոլովյովը․<<Եթե նրանք չեն ուզում լսել Արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովին, ուրեմն կլսեն պաշտպանության նախարար Շոյգուին>>,- ասել էր նա։ Ռուսական քաղաքական շրջանակները նույնպես հանդես են գալիս Թուրքիային Հարվային Կովկսաից հեռացնելու հրատապ անհրաժեշտության մասին կոչերով։  Այս մասին խոսել են պետական դումայի պատգամավորներ Ժիրինովսկին, Զատուլինը։ Այս հարցը բարձրացրել էր նաև ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Սակայն ՆԱՏՕ-ի անդամ պետության՝  80 մլն բանկչություն և շատ խոշոր սպառազինություն ունեցող Թուրքիայի տարածաշրջանային նկրտումները զսպելու խնդիրը Հայաստանն ու Արցախը չեն կարող լուծել միայնակ։ Պատմությունը կրկնվում է՝  ուրվագծված է ռուս-թուրքական նոր բախումը, և մենք կրկին առաջնագծում ենք։

Հայկ Դավթյան