Ադրբեջանա-թուրքական սանձազերծած պատերազմը կարևոր պատուհան բացեց

Երեկվանից Արցախի միջազգային ճանաչման ուղղությամբ ուշագրավ հայտարարություններ ու որոշումներ են կայացվել: Լայնածավալ պատերազմը, կարծես, ավելի է արագացնում մի պրոցես, որը թվում էր անհասանելի ու անիրագործելի վերջին երկու տասնամյակներում:

Այս իրավիճակում պատշաճ արձագանքը կլինի այն, որ եվրոպական երկրները, միջազգային հանրությունը և կոնկրետ երկրները իրենց մեջ ուժ գտնեն և վճռական քայլ անեն ու ճանաչեն Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը, երեկ այս մասին հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ֆրանսիական “TV5 Monde” հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում:

«Այն, ինչ տեղի է ունենում հիմա Ղարաբաղում, հենց դրա վկայությունն է, որովհետև ի՞նչ է նշանակում, իսկ ինչի՞ համար են եկել ահաբեկիչները Ղարաբաղ, իսկ ինչի՞ համար են շուրջօրյա հրթիռակոծվում խաղաղ բնակավայրերը: Եվ ես ասում եմ, որ հարյուր տարի անց Թուրքիան վերադարձել է Հարավային Կովկաս շարունակելու հայ ժողովրդի ցեղասպանության քաղաքականությունը: Ընդ որում, ինձ համար ակնհայտ է, որ դա ունի կոնկրետ աշխարհաքաղաքական պատճառ, որովհետև Հարավային Կովկասի հայերը Թուրքիայի ճանապարհի վերջին խոչընդոտն են շարունակելու էքսպանսիան դեպի հյուսիս, դեպի արևելք և դեպի հարավ-արևելք»:

Լրագրողի դիտարկմանը՝ «տարածաշրջանում մեկ այլ մեծ դերակատար էլ կա, խոսքը Ռուսաստանի մասին է», և հարցին՝ «ի՞նչ եք Դուք խնդրել ՌԴ-ի նախագահից», Հայաստանի վարչապետն արձագանքել է. - «Նախ մենք մշտական կապի մեջ ենք Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հետ և Ռուսաստանն այստեղ մի քանի դերակատարում ունի: Նախ առաջինը՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ հանդիսացող երկիր է, և երկրորդը՝ Ռուսաստանն ունի որոշակի անվտանգային պարտավորություններ: Հայաստանը և Ռուսաստանն ունեն անվտանգային ոլորտում ռազմավարական, դաշնակցային հարաբերություններ: Այս առումով, Ռուսաստանն անվտանգային որոշակի պարտավորություններ ունի Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ և երեկ էլ ՌԴ նախագահը հրապարակային հայտարարեց, որ Ռուսաստանն ըստ անհրաժեշտության իր անվտանգային պարտավորությունները ՀՀ նկատմամբ կկատարի»:

Հացին էլ՝ ի՞նչ սպասելիքներ ունի Ֆրանսիայի նախագահ Էմանյուել Մակրոնից, Նիկոլ Փաշինյանը պատասխանել է. - «Ես նախ ուզում եմ ընդգծել՝ հայ ժողովրդի և Հայաստանի ու Լեռնային Ղարաբաղի գոհունակությունը Ֆրանսիայի նախագահի անկեղծ և շիտակ, ճշմարտության վրա հիմնված դիրքորոշումների առիթով: Կարող եմ ուղիղ ասել՝ ակնկալում եմ, որ Ֆրանսիայի նախագահը և Ֆրանսիան ճանաչեն Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը, որովհետև այն մտահոգությունները, որ Էմանյուել Մակրոնը բարձրացրել է, այսօրվա իրավիճակում այդ մտահոգությունները լուծելու այլ տարբերակ ուղղակի չկա, որովհետև սա կարող է վերածվել մի մեծ հումանիտար աղետի: Բայց, որը նաև իր ահաբեկչական ճառագայթները և իր ահաբեկչական ալիքները կարող է տարածել մեր տարածաշրջանում ավելի լայն իմաստով: Եվ իհարկե, սա ուղիղ սպառնալիք է գլոբալ անվտանգությանը՝ հաշվի առնելով Թուրքիայի գործոնը և քաղաքականությունը: Իմ ակնկալիքն իրոք այն է, որ Ֆրանսիան ուղղակի ճանաչի Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը»:

Մինչ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող պետությունները փորձում են բանակցություններ կազմակերպել՝ Փաշինյանն, ըստ էության ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող պետությունից պահանջեց ճանաչել Արցախը: Սա լիովին իրավիճակ է փոխում՝ բանակցային գործընթացի շարունակման առումով:

Ի դեպ, երեկ մի հետաքրքիր որոշում էլ Ժնևի քաղաքային խորհուրդը կայացրեց ընդունելով՝ «Լեռնային Ղարաբաղի հայերն ունեն կյանքի և ինքնորոշման իրավունք» R-271 բանաձևը, որով դատապարտում է Ադրբեջանի զինված ուժերի հարձակումը Հայաստանի և Արցախի դեմ:

Դրանում նշվում է՝ Լեռնային Ղարաբաղի տարածքը Կովկասյան տարածաշրջանի հայերի համար հանդիսանում է կենսական և բնիկ տարածք, որ 1923թ. Իոսիֆ Ստալինի որոշմամբ Լեռնային Ղարաբաղը կամայական կերպով շնորհվեց Ադրբեջանի սոցալիստական խորհրդային Հանրապետությանը՝ անտեսելով տարածքի ժողովրդագրական պատկերը, Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունները ոչ միայն ոչինչ չձեռնարկեցին տարածաշրջանի սոցիալական, մշակութային և տնտեսական կյանքի զարգացման ուղղությամբ, այլ հակառակը՝ 1920-ական թվականներից մինչև Խորհրդային Միության անկումը այնտեղ կիրառեցին համակարգային Էթնիկ զտման քաղաքականություն:

Այնուհետև նշվում է. «Լեռնային Ղարաբաղի բնակչությունը հետևեց խորհրդային օրենսդրությամբ նախատեսված ընթացակարգին և իր անկախությունը հայտարարեց 1991թ. սեպտեմբերի 2-ին՝ հաստատելով նույն թվականի դեկտեմբերի 10-ի հանրաքվեով»: Ապա հավելում են. «Հայերի ոչնչացումը քարոզող ադրբեջանական հռետորաբանությունը շարունակական բնույթ է կրում հայերի դեմ պատերազմ սկսելուց ի վեր, կիրակի՝ 2020թ. սեպտեմբերի 27-ին, ադրբեջանցիների կողմից մեկնարկված հարձակումը անընդունելի ագրեսիա է, որը խախտում է հումանիտար սկզբունքները: Վերջին ռազմական գործողությունների վերաբերյալ միջազգային հանրության լռությունը հավասարազոր է ադրբեջանական բռնությանը սատարելուն»։

Այնուհետև քաղաքային խորհուրդը որոշում է. «Ճանաչում է Լեռնային Ղարաբաղի հայերի ինքնորոշման իրավունքը՝ որպես նրանց անվտանգության միակ երաշխիք, դատապարտում է 202թ. հուլիսի 12-ին Ադրբեջանի Հանրապետության ռազմական ուժերի կողմից հարձակումը ՀՀ վրա, կիրակի՝ սեպտեմբերի 27-ին, Արցախի, Հանրապետության դեմ իրականացված հարձակումը, ինչպես նաև՝ 2020թ. սեպտեմբերի 29-ին և սեպտեմբերի 30-ին Հայաստանի տարածքի ուղղությամբ թուրքական օդային ուժերի հարձակումը:

Ի դեպ, Ֆրանսիայի Ալֆորվիլ քաղաքը ճանաչել է Արցախի Հանրապետությունը: Ֆրանսիայի Ալֆորվիլ քաղաքի փոխքաղաքապետ Գարո Խաչիկյանը հայտնել է, որ քաղաքային խորհուրդը միաձայն քվեարկել է Ֆրանսիայի կողմից Արցախի Հանրապետության ճանաչման օգտին: Որոշում է կայացվել նաև Ալֆորվիլի կողմից ֆինանսական աջակցություն տրամադրել Արցախի հայ բնակչությանը:

Երեկ էլ հայտնի դարձավ, որ Բասկերի երկրի խորհրդարանն է հայտարարություն ընդունել Արցախում տիրող իրավիճակի առնչությամբ, որում, մասնավորապես, նշվում է, որ «խնդրի կարգավորումը պետք է հիմնված լինի Արցախի Հանրապետության քաղաքացիների ազատ կամարտահայտության հիման վրա»:

Արցախի միջազգային ճանաչումն, իսկապես, մի միջոց է, որով հայկական կողմը կարող է շարունակել նաև բանակցությունները: Փորձը ցույց է տալիս, որ բանակցող կողմը ձեռնտու վիճակում է հայտնվում, երբ ուժեղ է թե՛ ռազմի դաշտում, թե՛ դիվանագիտական ճակատում: Հիմա հայկական կողմի համար այդ հնարավորություն պատուհանը բացված է, պետք է լիովին օգտվել դրանից:

Մետաքսյա Շալունց