Ագրեսիվ Էրդողանի զավթողական ծրագրերը մինչև 2023 թվականը

«Bloomberg» միջազգային լրատվական գործակալությունը ծավալուն հոդված է հրապարակել Թուրքիայի միջերկրածովյան նկրտումների վերաբերյալ։ Ըստ հոդվածի՝ Թուրքիան նպատակ չունի զուտ գազ որոնել։ Նրա քայլերն ուղղված են ընդհանուր առմամբ ուժի ցուցադրություն իրականացնելու և աշխարհին ցույց տալու, որ Միջերկրական ծովի արևելքում գլխավոր դերակատարն ու ամենամեծ ուժը հենց ինքն է։
Նշվում է, որ Թուրքիան Արևմուտքի իր ավանդական թշնամիների հետ դարձյալ հակամարտության մեջ է մտնում։ Հոդվածի հեղինակ, Կալիֆորնիայի Ծովային հետազոտությունների ինստիտուտում ազգային անվտանգային հարաբերությունների պրոֆեսոր և Թուրքիայի վարած ծովային քաղաքականության գծով մասնագետ Ռայան Գինգերասը կարծում է, որ Թուրքիան ուզում է իր հեղինակությունն ընդունել տալ աշխարհում և դրա համար պատրաստ է նույնիսկ ուժային միջոցների դիմել։

Նրա գնահատմամբ գազի որոնողական աշխատանքներ իրականացնելու հիմքում շատ ավելի խորը աշխարհաքաղաքական խնդիրներ են դրված։ Այս առումով Թուրքիայի առջև դրված խնդիրներից և նպատակներից մեկն էլ ռազմավարական առումով անկախության հասնելն է։

Հոդվածագիրը նշում է նաև, որ Էրդողանի նպատակն է մինչև 2023 թվականը Թուրքիան դարձնել բոլոր զինատեսակներով հագեցած երկիր, որն այդքան էլ իրատեսական չէ։ Բացի այդ՝ 750 միլիարդ դոլարանոց տնտեսությամբ գերհզոր ուժ դառնալու թուրքական երազանքը, ըստ ամերիկացի մասնագետի, խիստ կասկածելի է, մանավանդ որ Եվրամիությունն էլ որոշում է նոր պատժամիջոցներ կիրառել Թուրքիայի դեմ։

Միևնույն ժամանակ, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը հարևան երկրների հետ, մասնավորապես, Միջերկրականի արևելքում Հունաստանի հետ աճող լարվածության ֆոնին շարունակում է հանդես գալ ագրեսիվ հռետորաբանությամբ։ Սեպտեմբերի 7-ին կայացած Թուրքիայի կառավարության նիստից հետո Էրդողանն ասել է, թե Թուրքիային դեմ գնացող երկրները բանակցային սեղանի շուրջ նստելու փոխարեն օգտագործում են իրենց խարխլված ռազմական ուժերը՝ ստուգելու Անկարայի դիվանագիտական ջանքերի ու ռազմական գործողությունների ունակությունը։

Էրդողանի խոսքերը հաջորդեցին Հունաստանի հայտարարությանը։ Աթենքը հայտնել է զենք գնելու, իր զինված ուժերը հզորացնելու և ռազմական արդյունաբերությունը արդիականացնելու պլանների մասին։ ՆԱՏՕ-ի անդամներ Հունաստանի և Թուրքիայի միջև լարվածությունն աճել է, երբ Թուրքիան Միջերկրականի էներգետիկ պաշարներով հարուստ արևելյան շրջանում մեկ ամսի առաջ սկսեց ընդերքի ուսումնասիրություններ կատարել, չնայած ծովային այդ շրջանը վիճահարույց տարածք է Հունաստանի ու Թուրքիայի միջև

Հիշեցնենք,որ Թուրքիան երկարաձգեց Միջերկրական ծովում գազի հանքավայրերի հետազոտման աշխատանքները` հենվելով իր և Լիբիայի միջև տնտեսական բացառիկ գոտու մասին համաձայնագրի վրա: Ռազմանավերի պաշտպանության տակ գտնվող իր սեյսմիկ հետազոտական նավի ուսումնասիրությունից բացի, Անկարան հայտարարում է, որ Կիպրոսի հարավ-արևմտյան ծովային տարածքի մոտակայք է ուղարկում հորելու աշխատանքների համար նախատեսված նավ: Այս գործողությունները պետք է տևեն մինչև սեպտեմբերի 15-ը:

Ի պատասխան, Հունաստանը և Եգիպտոսը ստորագրեցին բացառիկ տնտեսական գոտու մասին իրենց համաձայնագիրը: Չնայած Եվրամիության կոչերին, Հունաստանի կտրուկ քննադատությանը և տարածաշրջանում ֆրանսիական և իտալական ռազմական ներկայության ուժեղացմանն ու Հունաստանի ռազմածովային ուժերի հետ համատեղ զորավարժություններին՝ Թուրքիան նախազգուշացրել է, որ կտրուկ կարձագանքի հետազոտական աշխատանքներին միջամտելու յուրաքանչյուր փորձի:

Օրեր առաջ Թուրքիայի Պնախարար Հուլուսի Աքարը ընդունեց ՆԱՏՕ-ի ռազմաքաղական ղեկավարությանը՝ Արևելյան Միջերկրածովի վերջին զարգացումները քննարկելու համար: Հանդիպումը կայացավ Անկարայում:

Կողմերը քննարկել են ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլթենբերգի կոչը`Թուրքիայի և Հունաստանի միջև տեխնիկական բանակցություններ սկսելու մասին: Հանդիպման ընթացքում Աքարը հայտարարել է, որ Անկարան ողջունում է Ստոլթենբերգի երկխոսության կոչը և ակնկալում, որ մյուս երկրները կհետևեն ՆԱՏՕ-ի համերաշխության ոգուն: Հիշեցնենք, որ հանդիպմանը նախորդել էր ՆԱՏՕ-ի ղեկավարի հայտարարությունն այն մասին, որ Թուրքիայի և Հունաստանի միջև բանակցություններ են սկսվել Արևելյան Միջերկրածովում լարվածությունը նվազեցնելու համար:

Էրդողանը Հունաստանին անցյալ շաբաթ օրը հորդորել էր սկսել բանակցություններ միջերկրածովյան տարածքների շուրջ, որոնք կողմերից յուրաքանչյուրը համարում է իր սեփականությունը: Բանակցություններից հրաժարվելու դեպքում Էրդողանը նախազգուշացրել է վատ հետևանքների մասին: «Նրանք կամ պիտի հասկանան քաղաքականության ու դիվանագիտության լեզուն, կամ պիտի զգան ցավոտ հետևանքները», ասել էր նա:

Հիշեցնենք, որ մի կողմից Հունաստանի ու Կիպրոսի, մյուս կողմից Թուրքիայի միջև ծագել է անհամաձայնություն՝ կապված Միջերկրական ծովի արևելքում էներգետիկ պաշարների պատկանելիության հարցի շուրջ: Իրավիճակը սրվեց այն բանից հետո, երբ Անկարան վիճահարույց տարածք ուղարկել Օրուք Ռեյս սեյսմիկ հետազոտական նավը: Ֆրանսիան, Իտալիան, ԱՄԷ-ը, Եգիպտոսն ու այլ երկրներ աջակցություն են հայտնել հունական կողմին:

Մետաքսյա Շալունց