Նորից փողեր տարան բյուջեից

ՀՀ կառավարությունը վերջին նիստում մինչև արդարադատության նախարար Արփինե Հովհաննիսյանին հրաժեշտ տալը որոշում կայացրեց արդարադատության նախարարությանը հատկացնել 52 հազար 565 եվրոյին համարժեք դրամ՝ հատուցելու մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության կայացրած երկու որոշումների: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի «Մանուչարյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործով անցած տարվա նոյեմբերի 24-ի վճռի համաձայն` ՀՀ կառավարությունը դիմումատուին պարտավոր է վճարել 2400 եվրոյին համարժեք դրամ՝ վճռով սահմանված արդարացի հատուցման համար: Իսկ «Մուրադյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործով ՀՀ գործադիր մարմինը դիմումատուին վճարելու է 50 հազար 165 եվրոյին համարժեք դրամ: Ի դեպ, նշված գործերով ՄԻԵԴ-ի վճռով գումարի վճարման վերջնաժամկետը մայիսի 24-ն է: Նշենք, որ Սպարտակ Մանուչարյանը 2009-ին մեղադրվել էր Ալավերդու բնակիչ Կարեն Սոխակյանի սպանության մեջ։ Նա ինքնախոստովանական ցուցմունքներ է տվել, հետո հրաժարվել`պնդելով, թե ինքը չի սպանել Սոխակյանին, մինչդեռ դատարանը նրա պնդումները հաշվի չի առել։ «Մուրադյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործն ուղղակիորեն առնչվում է բանակին. 2002 թվականին Լեռնային Ղարաբաղում ծառայության ժամանակ մահացած զինվոր Սուրեն Մուրադյանի հայրը՝ Հրաչ Մուրադյանը, դիմել էր Եվրոպական դատարան՝ պնդելով, որ որդին ծառայության ժամանակ հիվանդացել է, եւ նրան պատճաշ բուժօգնություն չեն տրամադրել։ Եվրոպական դատարանը համարել է, որ խախտվել է զինվորի կյանքի իրավունքը։ Մինչդեռ Հյաստանի դատական համակարգը այս գործով կայացրել էր հակառակ որոշումներ: Երկու դեպքերում էլ բոլոր կայացված ապօրինի վճիռների համար հատուցում են ՀՀ պետությունը՝ հարկատուների հաշվին պետական բյուջե վճարված սուղ միջոցներից։ ՄԻԵԴ-ի կողմից այս կարգի վճիռները վերջին տարիներին գնալով շատանում են՝ պետությունը ամեն անգամ հազարավոր դոլարների և եվրոների հատուցում է վճարում դատական համակարգի բացթողումների համար: 2014 թվականին Հայաստանի դեմ կայացվել է չորս վճիռ, որի դիմաց վճարվել է 166 հազար եվրո, 2015 թվականին կայացվել է ութ վճիռ և վճարվել է 86 հազար եվրո, իսկ արդեն 2016 թվականին կայացվել է կրկին տաս վճիռ և վճարվել 136 հազար եվրո: Պատճառները պարզ են՝ Հայաստանի դատական համակարգում առկա սխալների հետևանքով, երբ երկրի ներսում սպառվում են սխալը շտկելու միջոցները, մարդիկ դիմում են ՄԻԵԴ: Կան երկրներ, որտեղ դատավորներն անձամբ են հատուցում ՄԻԵԴ-ի որոշմամբ պահանջվող գումարները: Մեր երկրում նման պրակտիկա չկա ու հավանաբար չի էլ կարող լինել, քանի որ մեր դատավորների պաշտոնական աշխատավարձը չի բավականացնի ՄԻԵԴ-ի որոշմամբ սահմանված գումարները հատուցելու համար: Իհարկե, մենք բոլորս հասկանում ենք, որ մարդու իրավունքների խախտման հիմքով որոշումները հենց այնպես չեն կայացվում, և համապատասխան որոշում կայացնող դատավորները կաշառքի տեսքով այդ գումարները ստացել են: Բայց քանի որ մեր իրականության մեջ ակնհայտ ճշմարտությունները, որպես կանոն, անապացուցելի են, ուրեմն անօրինականությամբ զբաղվող դատավորներին պատժելու այլ մեխանիզմներ պետք է մտածել: Ի վերջո, այս մարդիկ իրենց կատարած գործով նախ վնասել են պետության վարկանիշը, ապա նաև ֆինանսական վնաս հասցրել բյուջեին: Նրանց նկատմամբ ինչ-որ պատիժ անպայման պետք է կիրառվի, որպեսզի մյուս բոլոր դատավորների ու դատարանների համար դաս լինի: Պետք է ուղղակի այս խայտառակիչ դատավորներին որակազրկել ու նրանց դատավոր լինելու իրավունքեը թեկուզ ժամանակավոր կասեցնել: Իսկ եթե նույն դատավորի քննած գործը երկրորդ անգամ է ՄԻԵԴ-ում բեկանվում, նրան կարելի է ընդմիշտ որակազրկել: Կառավարությանը հրաժեշտ տված Արփինե Հովհաննիսյանը, ինչպես նաև նրա նախորդները չհասցրեցին այս կարևոր քայլն իրկանացնել, բայց հաջորդ արդարադատության նախարարը պարտավոր է այս մասին լրջորեն մտածել: Արման Վարդանյան