Փաստորեն «հող հանձնող տղա» կա՞

ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հյուրընկալվել էր «Կենտրոն» հեռուստաընկերության «Ուրվագիծ» հաղորդաշարին: Ըստ ամենայնի իշխանությունները լրջորեն գիտակցում են, որ ապրիլի 2-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից հետո Մադրիդյան սկզբունքների չհամաձայնեցված երկու-երեք հարցերի վերաբերյալ պետք է կոնկրետ պատասխան տան: Այս համատեքստում լիովին հասկանալի է Տեր-Պետրոսյանի «ուսերին» դրված բեռը: Ստեղծված իրավիճակը, սակայն, որքան բարդ է իշխանությունների համար, այնքան էլ` «շահավետ»: Տեր-Պետրոսյանի օգնությամբ բացված դիսկուրսը Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի վերաբերյալ, իսկ դրա խորքում` միակողմանի զիջումներ թույլ չտալը, իրականում, իշխանության համար է ծանրակշիռ խաղաթուղթ: Սերժ Սարգսյանն առաջիկա բանակցություններում, երբ նրան «նեղը գցեն»` մեկ բան է ասելու` «դուք չե՞ք տեսնում, թե ինչ է կատարվում իմ երկրում, Տեր-Պետրոսյանին իր գաղափարների համար քիչ է մնում «հոշոտեն», որն այսօր որոշումներ կայացնող չի, ընդդիմություն է, ինձ ի՞նչ կանեն, եթե ստորագրեմ Մադրիդյան փաստաթուղթը....»: Սա, հարցի մի կողմն է, և այս հարցում ևս, խոշոր հաշվով` Տեր-Պետրոսյանը, ինչպես ասում են` խաղում է իշխանության օգտին: Ինչ վերաբերում է նախընտրական ողջ մթնոլորտը ԼՂ խնդրի վրա կենտրոնացնելու Տեր-Պետրոսյանի համառ ջանքերին, ապա դա, իհարկե, ստացվեց: Բայց ինչպես միշտ իր գիծը` «Պատերազմ, թե խաղաղություն» հոդվածի ուղերձներն առաջ տանող ՀՀ առաջին նախագահը ոչ մի կերպ չի ցանկանում այսօր անդրադառնալ ներկայիս աշխարհաքաղաքական որոշ իրողություններին: Ահա, վերջին հարցազրույցում նա ասում է, թե համաձայն չէ, որ բանակցություններ չկան: Մի կողմ թողնենք, որ նա, փաստորեն, իշխանությունների հայտարարություններն այդ մասին ուղղակի սուտ է համարում: Մի՞թե պարզ չէ, երկու-երեք տարի Ադրբեջանը զբաղված էր ուղղակի շանտաժով: Բանակցային գործընթացը փակուղի է մտել շատ վաղուց ու Ալիևի համառ հետևողականությամբ: Ինչու՞ է այս փաստի վրա աչք փակում Տեր-Պետրոսյանը... Կամ` Տեր-Պետրոսյանն ասում է, թե կողմերը չեն բանակցում, որովհետև իրենց առջև դրված են հիմա չհամաձայնեցված հարցերը, ու հիմա` միջնորդները կողմերի հետ առանձին-առանձին փորձում են նայել երկու-երեք կետերը, հետևաբար` ամենաինտենսիվ պրոցեսն է հիմա գնում: Շատ լավ: Եթե Տեր-Պետրոսյանը գիտի, որ երկու-երեք կետերն են քննարկում կողմերի հետ առանձին, ուրեմն պետք է նաև իմանա, որ ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդներին անգամ չի հաջողվում իրենց պահանջները` սահմանային միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմների, ԵԱՀԿ դիտորդական առաքելության կազմի ընդլայնման համաձայնությունները ստանալ Ալիևից, որն ի դեպ, կոնկրետ ու ցինիկաբար մերժել է այդ գաղափարները` ստելով, թե դա հայկական կողմի առաջարկն է, մինչդեռ դա լկտի սուտ է, այդ առաջարկների հեղինակները միջնորդներն են և ընդ որում, դեռ ապրիլից առաջ են այդ առաջարկներն արվել: Հիմա, ամենապրիմիտիվ հարցը` եթե ուղիղ մեկ տարի է արդեն միջնորդներն անգամ չեն կարողացել Ալիևին ստիպել սահմանային միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմների կիրառումն ընդունել և անհապաղ իրագործել` այդ ինչպե՞ս են ստիպելու հարգել Արցախի ժողովրդի իրավունքներն ու նրանց անվտանգությունը: Միջազգային հանրությունը, եթե անգամ վաղը հայտարարի, որ ճանաչում է ԼՂ-ի ինքնորոշման իրավունքը` դա կանգնեցնելո՞ւ է Ալիևին: Իհարկե` ոչ: Կամ` Տեր-Պետրոսյանն ասում է կողմերի վրա ազդելու առաքելությունը դրված է Ռուսաստանի վրա: Տեր-Պետրոսյանը տեսե՞լ է մի դրվագ, երբ Մոսկվան քննադատի` Ադրբեջանին` ապրիլյան պատերազմ սանձազերծելու համար: Էլ չենք խոսում` Ադրբեջանին 5 միլիարդ դոլարի զենք վաճառելը: Ինչու՞ չի անկեղծ Տեր-Պետրոսյանը: Ուզածն այն է, որ ռուսական խաղաղապահները հայտնվեն Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ու հարկ եղած դեպքում ջարդարար գործունեությունը շարունակեն` ինչպես ղարաբաղյան պատերազմի օրերին արեցին խորհրդային զորքերը` տարածքներ նվիրելով Ադրբեջանին: Մի՞թե ղարաբաղյան պատմության այս դրվագները մոռացել է Տեր-Պետրոսյանը... Եվ վերջապես, այսօր ամեն գնով կարգավորման հասնելու, ավելի ճիշտ` ամեն ինչ Ալիևին զիջելու պատրաստ Տեր-Պետրոսյանին արժե մեկ հարց տալ` այդ ո՞վ էր 1988-ին Ազատության հրապարակում «Միացում» գոչում: Այն ժամանակ` փլուզվող Խորհրդային միության, երկրաշարժից ուժասպառ Հայաստանն ավելի ուժե՞ղ էր, քան հիմա՞... Բա, այն ժամանակ էլ ասեիք` ժողովուրդ, չի լուծվելու այս հարցը, գնացեք տներով, խելոք նստեք տեղներդ... Այդ ինչպես եղավ, որ 1988-ին Ղարաբաղի համար «Միացումն» այսօր փոխվեց, դարձավ` «ով ասաց «ոչ մի թիզ հող», հենց նա է այս ազգի գերեզմանափորը, այս ազգի կործանողը»...  Հիմա Տեր-Պետրոսյանն ասում է` «պարտավոր ենք տարածքները հանձնել, եթե չանենք` սանկցիաներով են պարտադրելու...», «այս ազգը մեղք է, ի՞նչ եք տալու մեր ժողովրդին դրա դիմաց, մեր ժողովրդին տալու ես արյուն, իր որդիների մահը, տալու ես չքավորություն, թշվառություն, պանդխտություն, վերջանալու է այս երկիրը»։ Աշխարհաքաղաքական բոլոր փոփոխություններին ուշադրությամբ հետևող ու նկատող Տեր-Պետրոսյանը ոչ մի կերպ չի ցանկանում արձանագրել մեկ իրողություն` քաղաքակիրթ աշխարհը Ադրբեջանի նկատմամբ բավական բացասական տրամադրություն ունի, մանավանդ` ապրիլյան պատերազմից հետո, փոխանակ այս իրավիճակն ի օգուտ Ղարաբաղի օգտագործելու ուղղությամբ աշխատելու կոչ անել, նա անում է ճիշտ հակառակը` «հրեշտակի թևեր» է կպցնում Ալիևին, «լեզու դնելով» Ալիևի բերանը, կարծես` հայկական կողմն է մեղավոր բանակցությունների տապալման ու ապրիլյան պատերազմի համար... Վերջապես` պնդումը, թե ղարաբաղյան հարցի չկարգավորված լինելն է Հայաստանում բոլոր չարիքների հիմնական պատճառը՝ թշվառություն, կոռուպցիա, արտագաղթ..., ո՞վ է Տեր-Պետրոսյանին համոզել, որ եթե այսօր ԼՂ խնդիրը լուծենք` Հայաստանից վերանալու են կոռուպցիան, ապօրինությունները, մենաշնորհներն ու օլիգարխները: Չլուծված Ղարաբաղի խնդի՞րն է խանգարում, որ այս արատավոր երևույթները վերացվեն: Իհարկե ոչ, բոլորի համար էլ պարզ է, թե որտեղ է «թաղված շան գլուխը»: Թամար Բագրատունի