Մի տնից չեն, մի հալի են

Փետրվարի կեսերին նախատեսվում է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի այցը Ադրբեջան, սա հաղորդել է Թուրքիայի նախագահի աշխատակազմը: Սակայն այցի օրակարգին վերաբերող մանրամասներ դեռ չեն հաղորդվում, միայն նշվում է, որ այցի շրջանակում տեղի կունենա Թուրքիա-Ադրբեջան բարձր մակարդակի ռազմավարական համագործակցության խորհրդի նիստ: Ներկա պահին հստակեցվում են այցի մանրամասները։ Թուրքիան ու Ադրբեջանը, կարելի է ասել, հայտնվել են բավական ոչ բարենպաստ պայմաններում: Թուրքիայի` տարածաշրջանային դերն ու ազդեցությունն է նվազում, իսկ Ադրբեջանի ֆինանսատնտեսական վիճակը` նավթի գների անկման ֆոնին, մեղմ ասած, այնքան էլ հուսադրող չէ: Դա է պատճառը, որ պաշտոնական Բաքուն, երազում է, որպեսզի բարելավեն Ռուսաստանի ու Թուրքիայի հարաբերությունները, քանի որ այդ հարաբերությունների շարունակական լարումը սպառնում է, նախևառաջ Ադրբեջանին, որը որևէ պահից արդեն ստիպված է լինելու ընտրություն կատարել: Իսկ Ռուսաստանի հետ լարվածություն Ալիևը չի ցանկանա: Բայց առայժմ Ռուսաստան-Թուրքիա հարաբերությունները կարգավորման չեն հասնում, իսկ սա արդեն Ալիևին է ծանր դրության մեջ դնում: Բաքվին մնում է անվերջ կրկնել` Ադրբեջանը հույս ունի, որ Թուրքիայի և Ռուսաստանի հարաբերությունները չեն ազդի տարածաշրջանի երկրների վրա: Ադրբեջանին անհանգստացնում է Թուրքիայի և Ռուսաստանի հարաբերությունները, և Բաքուն հույս ունի, որ այն բացասական ազդեցություն չի ունենա տարածաշրջանի երկրների վրա, հայտարարել է Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովը: Նրա խոսքերով` Ադրբեջանն ավելի վաղ բանակցություններ է անցկացրել երկու երկրների ԱԳ նախարարների հետ լարվածության թուլացման համար, որ այն չվնասի տարածաշրջանի երկրներին: «Մենք Թուրքիայի ռազմավարական գործընկերն ենք, ինչպես նաև սերտ հարաբերություններ եք պահում Ռուսաստանի հետ: Այդ կապակցությամբ մենք առավելագույն ջանքեր կգործադրենք հարցի լուծման համար», նշել է Մամեդյարովը: Բաքվի ընկճված վիճակն արդեն իսկ ակնհայտ է, նավթի գների նվազումը էական հարված հասցրեց այդ երկրին: Միջազգային վարկանշային Standard & Poor’s գործակալությունը վատթարացրել է նավթի գնի կանխատեսումները: Գործակալության վերլուծաբաններն ակնկալում են, որ Brent ապրանքանիշի նավթի գինը միջինը կարժենա 1 բարելի դիմաց 40 դոլար, ասվում է մամուլի հաղորդագրության մեջ: Այնուհետ «սև ոսկու» գինը կսկսի բարձրանալ, սակայն անգամ 2018-ին չի գերազանցի 1 բարելի դիմաց 50 դոլարը: «Brent ապրանքանիշի ու այլ ապրանքանիշների նավթի գնանկումից հետո 2014-ին ոլորտը գտնվում է ծախսերի նվազման վիճակում: 2015թ. նավթի գնանկումը միջինը 52%-ով, չի համապատասխանի ծախսերի նվազմանը ողջ տարվա ընթացքում»,- ենթադրում են գործակալության փորձագետները: Այլ վերլուծաբանների կարծիքով՝ նավթի գները կարող են բարձրանալ մինչև 250 դոլարի՝ 1 բարելի դիմաց, եթե Սաուդյան Արաբիայի ու Իրանի կոնֆլիկտը վերածվի «թեժ» պատերազմի: Իսկ ըստ ադրբեջանական Թրենդ գործակալության` 2016թ. հունվարին Ադրբեջանի Կենտրոնական բանկի արժութային պահուստները կրճատվել են 618.2 միլիոն դոլարով (12.3 տոկոսով)՝ մինչև 4 միլիարդ 398.5 միլիոն դոլար։ Այդ մասին վկայում են բանկի կայքում ներկայացված վիճակագրական տվյալները։ Դրանց համաձայն՝ վերջին մեկ տարում Ադրբեջանի Կենտրոնական բանկի արժութային պահուստները կրճատվել են 9 միլիարդ 359.8 միլիոն դոլարով (68 տոկոս)։ Ադրբեջանի Կենտրոնական բանկի արժութային պահուստների կրճատում նկատվել է 2014թ. հուլիսից։ Եթե սկզբնական շրջանում այն ընթանում էր դանդաղ տեմպերով (20-50 միլիոն դոլարի սահմաններում), ապա 2014թ. դեկտեմբերից սկսած այն կտրուկ թափ է հավաքել։ Արժութային պահուստների կրճատումը կապված է, մասնավորապես արժույթի շուկայում Կենտրոնական բանկի իրականացրած միջամտության հետ, որի նպատակն է դոլարի հանդեպ մանաթի փոխարժեքը կայուն մակարդակի վրա պահպանելը։ Շարունակվում են ի հայտ գալ տեղեկություններ, թե Ալիևն որ կառույցներից է աջակցություն խնդրել: Կազմակերպված հանցավորության և կոռուպցիայի բացահայտման հետաքննական կենտրոնից (OCCRP) Թոմ Քինգը և Մարինա Բաուդերը նամակ են գրել The Financial Times թերթում՝ «Ադրբեջանի ֆեոդալ էլիտան օգնություն է փնտրում արևմտյան հարկատուների շրջանում» վերնագրով։ Նրանք հիշեցնում են The Financial Times-ի լրագրողների հրապարակած նյութն այն մասին, որ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և Համաշխարհային բանկը պատրաստվում են աջակցություն տրամադրել Ադրբեջանի տնտեսությանը, որը ցնցումներ է գրանցում նավթի նվազող գների պատճառով։ ԱՄՀ-ի թիմն այժմ «փաստեր հայտնաբերելու» առաքելություն է իրականացնում՝ Ադրբեջանի կառավարության խնդրանքով։ Տարիներ շարունակ կենտրոնի և այլ վայրերից հետաքննող լրագրողները հետևել են, թե ինչպես է Ադրբեջանի առաջին ընտանիքը և իրենց օգնականներն իշխում բիզնես վարելու ոչ թափանցիկ մեթոդներով և բռնակալ իշխանության չարաշահումներով։ Հեղինակները հիշեցնում են WikiLeaks-ում հայտնված Stratfor հետախուզական ընկերության հաղորդագրություններից մեկը, որտեղ նշվում էր, որ Ադրբեջանը ղեկավարվում է միջնադարյան ֆեոդալական համակարգի նման։ Նավթի ցածր գները սպառնալիք են այս «հարմարավետությանը» և հասարակության կողմից բողոքի ալիք են առաջացրել։ Հեղինակները հիշեցնում են ճնշված հասարակության դեմ իշխանությունների թշնամությունը, ինչպես նաև յոթ տարվա ազատազրկման դատապարտված լրագրող Խադիջա Իսմայիլովայի և 100 այլ բանտարկված լրագրողների և ակտիվիստների մասին։ Արևմտյան հարկատուները պետք է ցնցված լինեն, որ նրանց խնդրում են կարգավորել միջնադարյան էլիտայի խնդիրները: Երկրին տրամադրվող ֆինանսական օժանդակությունը հայտնվելու է համակարգային կոռուպցիայի ցանցի մեջ։ ԱՄՀ-ն և Համաշխարհային բանկը չպետք է գումարների հոսք ապահովեն՝ այս անգամ արևմտյան հարկատուներից, դեպի հարուստ ավտոկրատիայի դրամարկղը: Թամար Բագրատունի