Աննախադեպ մթնոլորտ. հարյուր հազարավոր պաշտոնանկություններ, մի քանի տասնյակ հազար ձերբակալություններ

Թուրք-ամերիկյան հարաբերություններում լարվածությունը նոր դրսևորումներ է ստանում: Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Ֆիքրի Ըշըքը հայտարարել է, որ «Ինջիրլիք»-ը ՆԱՏՕ-ի բազան չէ, և որ բոլորը պետք է իրենց համար հստակ գիտակցեն դա։ Նրա խոսքերով՝ ՆԱՏՕ-ի երկրների զինծառայողները «Ինջիրլիք»-ի ավիաբազայում գտնվում են Թուրքիայի թույլտվությամբ. «Թուրքիան այդ հարցի շուրջ բանակցություններ է վարում ԱՄՆ-ի ու միջազգային դաշինքի մյուս երկրների հետ։ Եթե այդ երկխոսությունը սպառնա Թուրքիայի շահերին և բանակցություններն ավարտվեն անարդյունք, ապա Անկարան կդիտարկի հնարավոր բոլոր տարբերակները»։ Ըշըքը հավելել է նաև, որ Թուրքիան 100 տարի անց վերստին հայտնվել է պատմական տուրբուլենտության գոտում. «Հստակ առաջադրանք է դրվել՝ նվազագույնի հասցնել Անկարայի մասնակցությունը տարածաշրջանային գործընթացներին»։ ԱՄՆ-ի ուղղությամբ Թուրքիայի իշխանությունների կողմից «թափանցիկ» ակնարկները սկսել են հաճախակիանալ: Հեռացող Օբամայի վարչակազմի վերջին օրերին, կարծես, Անկարա-Վաշինգտոն փոխհարաբերություններն ավելի են սկսել սրվել: Թուրքիան դատապարտում է ԱՄՆ-ի կողմից զենքի մատակարարումները սիրիացի քրդերին, հայտարարել է Թուրքիայի պաշտպանության նախարարը: Նրա խոսքով՝ Թուրքիան, ինչպես նաև ողջ տարածաշրջանը, «վճարում է» Վաշինգտոնի՝ սիրիացի քրդերի զինված միավորումներին ԴԱԻՇ-ի դեմ պայքարում որպես դաշնակից ընտրելու որոշման համար: Միևնույն ժամանակ նա նշել է, որ չի կարելի ասել, թե այդ գործողությունները միտումնավոր են ձեռնարկվում և նպատակ ունեն աջակցել ահաբեկչությանը Թուրքիայում: Հիշեցնենք, որ ավելի վաղ թուրքական ԶԼՄ-ները հաղորդել են, որ ԱՄՆ-ը սկսել է ակտիվ կերպով զենք մատակարարել սիրիացի քրդերի «Ժողովրդավարական միություն» կուսակցության զինված ջոկատներին, որոնք Անկարան մեղադրում է Քրդական աշխատավորական կուսակցության հետ կապեր ունենալու համար: Թուրքիայի իշխանությունների ակնարկներն այսքանով չեն սահմանափակվում: Թուրքիայի էներգետիկայի, վառելիքի և բնական ռեսուրսների նախարար Բերաթ Ալբայրաքը, որը Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի փեսան է, հայտարարել է, որ թուրքական էներգետիկ համակարգի դեմ ուղղված կիբերհարձակումներն իրականացվել են ԱՄՆ-ի տարածքից: «Մենք անհերքելի փաստեր ունենք, որ այդ կիբերհարձակումների աղբյուրը ԱՄՆ-ն է: Մեր էներգետիկ համակարգին ուղղված բոլոր հարձակումներն իրականացվել են այդ պետության տարածքից: Մեր մասնագետները միջոցներ են ձեռնարկում այդ հարձակումները կանխելու համար»,-ասել է թուրք նախարարը: ԱՄՆ-ի ուղղությամբ խայթոցների զուգահեռ Էրդողանը շարունակում է ձերբակալությունների շարքը: Անցյալ շաբաթվա սկզբին Թուրքիայի խորհրդարանը որոշեց ևս երեք ամսով երկարաձգեց արտակարգ դրությունը, ինչը կառավարությանը հնարավորություն է տալիս օրենքներ ընդունել՝ շրջանցելով խորհրդարանի հավանությունը, սեփական հայեցողությամբ սահմանափակելով քաղաքացիների իրավունքներն ու ազատությունները: Թուրքիայի իշխանությունները ևս 6 հազար մարդու են պաշտոնանկ արել՝ ընդդիմադիր քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենի հետ առնչություն ունենալու մեղադրանքով: Թուրքիայի կառավարության նոր որոշմամբ, աշխատանքից զրկվել են ոչ միայն ոստիկանության ու արդարադատության նախարարության հազարավոր աշխատակիցներ, այլև հարյուրավոր բժիշկներ ու գիտնականներ: Ընդհանուր առմամբ, անցած կես տարում Թուրքիայում պաշտոնանկ է արվել ավելի քան 120 000 մարդ, մոտ 41 հազարն էլ ազատազրկվել են՝ հեղաշրջման փորձին աջակցելու կասկածանքով: Բացի այդ, Թուրքիայում քննիչները 380 ձեռնարկատերերի կալանավորելու թույլտվություն են տվել իսլամի քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենի կազմակերպության հանդեպ հետաքննության շրջանակում, որին Անկարան մեղավոր է համարում հուլիսին ռազմական հեղաշրջման փորձի համար: Ըստ Reuters գործակալության` 380 ձեռնարկատերերը մեղադրվում են Գյուլենի կազմակերպությունը ֆինանսավորելու համար: Քննիչները պահանջել են խուզարկություններ անցկացնել կասկածյալների տներում և գրասենյակներում: Գյուլենականների «որսից» բացի Թուրքիայի իշխանությունների ուշադրության կիզակետում են սոցցանցերը: Թուրքիայի իշխանությունները խլել են Diken լրատվական պորտալի և Al-Monitor կայքի սյունայակագիր, հայտնի լրագրող Ամբերին Զամանի լրագրողական քարտը: Պատճառը Ամանորին Ստամբուլի գիշերային ակումբում տեղի ունեցած ահաբեկչության վերաբերյալ Twitter-ում կատարված գրառումն է: Ըստ Turkish Minute-ի` Թուրքիայի վարչապետի գրասենյակից հայտնել են, որ Զամանին լրագրողական քարտից զրկել են, քանի որ նրա գրառումը հանգեցրել է հանրության բևեռացմանը՝ մարդկանց մղելով ատելության և թշնամության: Ստամբուլում 39 մարդու կյանք խլած հարձակումից հետո Զամանը Twitter-ում գրել էր, որ Սիրիայի քրդերն ամենաարդյունավետ ուժն են «Իսլամական պետության» դեմ: Ստամբուլի ահաբեկչության պատասխանատվությունը ստանձնել է «Իսլամական պետությունը»: «Քանի դեռ YPG-ն (Ժողովրդական ինքնապաշտպանության ջոկատներ) և SDG-ն (Սիրիայի ժողովրդավարական ուժեր) ամենաարդյունավետ ուժն են ԻՇԻՊ-ի դեմ, ԱՄՆ-ը համագործակցում է նրանց հետ, բայց երբ դու բարձրաձայնում ես այդ մասին, քեզ վերաբերում են ինչպես «դավաճանի»: Հետաքրքիր է, արդյոք ԻՇԻՊ-ի դեմ ամենաարդյունավետ ուժերի՝ YPG-ի և SDG-ի վրա հարձակումները կշարունակվեն»,- գրել էր Զամանը Twitter-ի իր միկրոբլոգում: Դրանից հետո Զամանը սոցցանցերում հարձակումների էր ենթարկվել իշխանամետ որոշ լրագրողների կողմից: Սոցցանցային հետապնդումները շարունակվում են ոչ միայն ազգությամբ թուրքերի նկատմամբ: Թուրքիայում ձերբակալվել է Կանադայի քաղաքացի՝ Facebook-ում նախագահ Էրդողանին քննադատելու համար: Ըստ The Canadian Press-ի` 50-ամյա Իսի Հիփերը, որը երկքաղաքացիություն ունի, ոստիկանության կողմից ձերբակալվել է 2016թ. դեկտեմբերի 30-ին Կարսում: Նրա փաստաբանի խոսքով՝ ձերբակալությունն ամենայն հավանականությամբ կապված է սոցցանցում կատարված գրառման հետ: Կինը Էրդողանին մեղադրել է այն բանում, որ նա բանտ է նստեցնում լրագրողներին, որոնք ապացուցում են Թուրքիայի կապը ԴԱԻՇ ահաբեկչական խմբավորման հետ: Կանադայի ԱԳՆ-ում հայտարարել են, որ տեղյակ են իրենց քաղաքացու ձերբակալության մասին և տրամադրում են անհրաժեշտ հյուպատոսական օգնություն, սակայն հրաժարվել են հավելյալ տեղեկատվություն տրամադրել: Մետաքսյա Շալունց