Ավելի շատ ճառ ասացին, քան թե զանգ կախեցին . ամփոփիչ 2016

Անցնող տարվա տնտեսական իրադարձությունների հիմնական բնութգրիչը սպասումներ էին, որոնց չափաբաժինը հատկապես տարեվերջին  մի քանի անգամ գերազանցեց իրական սպասումներին: Կառավարության նոր կազմն ու վարչապետ Կարեն Կարեպետյանի հայտնությունը ամեն դեպքում այս տարվա համար մնաց առավելապես  քաղաքական, քան թե տնտեսական իրադարձություն: Փոփոխությունը քաղաքական շոկ գոնե իշխող ՀՀԿ-ում   առաջացրեց: Իսկ տնտեսությունը առայժմ մնացել է սպասումների հզոր ալիքի տակ՝ առանց կոնկրետ արդյունքի:   Թերակատարված բյուջե Դեռ նախկին վարչապետ  Հովիկ Աբրահամյանի պաշտոնավարման շրջանում ակնհայտ դարձավ, որ պետական բյուջեի թերակատարումն անխուսափելի է: Կարեն Կարեպետյանը  վարչապետի պաշտոնը ստանձնելիս  խորհրդարանի ամբիոնից հայտարարեց, որ տնեսությունը գտնվում է չափազանց ծանար վիճակում, իսկ ինքը կախարդական փայտիկ չունի՝ միանգամից հրաշքներ գործելու: Առանաց կախարդական փայտիկի տարին ամփոփվեվ  մոտ 1 տրիլիոն 73 մլրդ դրամ հարկային եկամուտներով, մինչդեռ  2016 թ. պետական բյուջեով նախատեսվել էր 1 տրիլիոն 129 մլրդ դրամ հարկային եկամուտ: Թերակատարումը՝ 56 մլրդ դրամ:   Գազի, էլեկտրաէներգիայի  և բենզինի էժանացում Գազի և էլեկտրաէներգիայի սակագների նվազեցման մասին  որոշումը ամենաշոշափելի սոցաիալ-տնեսկան ձեռքբերումն է, որի արդյուքները պետք է արձանագրվեն 2017 թվականից: Հունվարի 1-ից անապահով խավը մեկ խորանարդ մետր գազը կգնի 100 դրամով. մյուս սպառողները՝ 139 դրամով (նախկին146.7 դրամի փոխարեն՝ այսինքն՝ 7 դրամով պակաս): Խոշոր սպառողները՝ 114 դրամով (նախկին 122 դրամի փոխարեն), ջերմոցներն ու գյուղմթերք վերամշակողները մոտ 100 դրամով՝ նախկին 122-ի փոխարեն: Էլեկտրաէներգիայի սակագինը կնվազի փետրվարի 1-ից՝ 1.22 դրամով և կկազմի 44.98 դրամ: Այս տարվա ընթացքում վերջին տասնամյակում առաջին անգամ նվազեց նաև բենզինի գինը՝ մոտ 10 տոկոսով: Այս նվազումն, իհարկե չի կատարվել շուկայի բարձր մրցակցության շնորհիվ:  Բենզինի միջազգային գների էժանացմանը հայսատնայան շուկան  տևական ժամանակ չէր արձագանքում՝  բավակաին ուշացումնով կատարվում են շատ աննշան նվազեցումներ: Միակ ներկրող «Ֆլեշի» գները   արագ բարձրանում էին, շատ դանդաղ իջնում: Այս տարվա սեպտեմբերին ՀՀ շուկայում հայտնեվեց նաև նոր արտոնյալ ներկրողը՝ «Ռոսնեֆտ Արմենիա» ընկերությունը, ինչով էլ պայմանմավորված է գնի իջեցումը:   Աշխարհ շուռ տվող ծրագրի փնտրտուք Տնտեսության գերխնդիրը շարունակում է մնալ «Աշխարհ շուռ տվող ծրագրի փնտրտուքը»: Այս խնդիրը ձևակերպվեց վարչապետ Կարեն Կարապետյանի պաշտոնամուտի սկզբին՝ ՏՏ ոլորտի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ: Տնեսության ամանետարբեր ոլորտենրից ամենակենսունակը շարունակում է մնալ Այ-ԹԻ ոլորտը, որը դինամիկ զարգացում է  ապրում՝ անկախ երկրում առկա անբարենպաստ պայմաններից: Զարգացումը զուտ միջազգային գործուններով  պայմանաորված տենդեց է, որից Հայաստանը, բերբախտաբար, անմասն  մնալ չի կարող:ՏՏ ոլորտում ավելի քան 2000  աշխատատեղի պահանջարակ կա մեր երկրում, բայց դրանք հիմնականում արտասահմնյան ընկրությունների համար մատուղվող ծառայություններ են, որոնք մեր երկրի տենսությանը և ՀՆԱ-ին առայժմ շոշափելի արդյուքն չեն ապահովում:   Արտաքին պարտքը նորից աճեց Երկրի արտաքին պարտքը  տարվա ընթացքում կրկին աճեց՝ հասնելով մեզ համար վտանգավոր սահմանգծի. տարվա վերջին մեր ընդհանուր պարտքը մոտավորապես հասավ 5.9 միլիարդ դոլարի, որից 500 մլն-ը Կենտրոնական բանկի պարտքն է, 1 միլիարդ դոլարը կառավարության ներքին պարտքը: Պարտքի վերջին աճը տեղի ունացավ դեկետմեբերի վերջին օրերին. Երեք նոր վարկային համաձայնագրով կառավարությունը Հայաստանի արտաքին պարտքը ավելացրեց  ևս 180 միլիոն դոլարով ։ Ընդ որում, կառավարությունը չթաքցրեց, որ այդ գումարով նախատեսվում է ֆինանսավորել  բյուջեի դեֆիցիտը և խոստովանեց, որ առանց այս պարտքի՝ երկրի ֆինանսական կայունությունը կխաթարվի: Ավելի պարզ՝ այս պարտքը վերցրեցին, որպեսզի կարողանան  աշխատավարձեր ու թոշակներ վճարել: Պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանանի դիպում ձևակերպմաբ՝ պետությունը պարտքով Նոր տարի է անում: Կրճատումներ, օպտիմալացում Տնտեսական գրանդիոզ ծրագրեր, որոնք  արժանի են հիշատակման,  ցավոք չկան, եղած ռեսուրսներն էլ տարվա ընթացում կրճատվել, քան թե ընդկայնվել են: Տարին այս իմաստով ավելի շատ հատկանշվել է աշխատատղերի կրճատմամբ, որն իրականացվել է պետական համակարգում՝ ՊՈԱԿ-ների, ԾԻԳ-երի  լուծարմամբ՝ ուռճացված համակարգի և բյուջետային անիմաստ ծախսերի կրճատման հիմնավորմամբ: Ընդհանրական թվեր, թե որքան գումար է տնտեսվել  պետական հիմնարկների լուծարման և լրճատումների արդյունքում, չկա, բայց մոտավոր հաշվարկով առ այս պահը մոտ 500 մարդ կորցրել է աշխանքը:   Դավիթ Մանուկյան