Ինչու Մոսկվան հիշեց ԼՂ խնդրի ու հայ-թուրքական կապի մասին

Անցյալ ուրբաթ Երևանում կայացած ՀԱՊԿ գագաթնաժողովին, լրագրողների հետ ճեպազրույցում Ռուսաստանի արտգործնախարարն ուշագրավ դիտարկում արեց` վերհիշելով Թուրքիայի դերը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործում: Սերգեյ Լավրովը, մասնավորապես, ասել էր․«Այն որ Թուրքիան կարող է դրական դեր խաղալ՝ ապահովելով Լեռնային Ղարաբաղի ապաշրջափակումը՝ ապահովելով տարածաշրջանում տնտեսական նորմալ փոխգործակցություն, կարևոր գործոն է, որը մենք միշտ հաշվի ենք առնում: Եթե հանկարծակի Հայաստանն ու Թուրքիան վերադառնան իրենց պայմանավորվածությունների կատարմանը՝ առանց այն կապելու ղարաբաղյան հակամարտության հետ, մենք միայն ուրախ կլինենք: Սակայն մեր պատկերացմամբ, ղարաբաղյան կարգավորման գործում առաջընթացը առանցքային կլինի, որպեսզի հայ-թուրքական հարաբերությունները նորմալանան»: Երեկ Հայաստանի ԱԳՆ-ն արձագանքեց Լավրովի աղմկահարույց հայտարարությանը՝ ընդգծելով, որ Երևանի սկզբունքային դիրքորոշումն է՝ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը պետք է լինի առանց որևիցե նախապայմանների: Պատասխանելով «Ազատության» հարցին, թե Հայաստանի համար որքանով է ընդունելի Լավրովի մոտեցումը, ըստ որի հայ-թուրքական հարաբերությունների նորմալացումը կապվում է ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման հետ, արտգործնախարարի մամլո քարտուղար Տիգրան Բալայանն ասել է․«Տարիներ շարունակ Ռուսաստանի դիրքորոշումը՝ հնչեցված ամենաբարձր մակարդակով, եղել է և համահունչ է մեր այն սկզբունքային դիրքորոշմանը, որ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը պետք է լինի առանց որևիցե նախապայմանների: Մենք շարունակում ենք հավատարիմ մնալ մեր այդ սկզբունքային դիրքորոշմանը»: «Չեմ կարծում, որ Ռուսաստանի դիրքորոշումը փոփոխություն է կրել», - հավելեց Բալայանը: 2009-ից ի վեր, երբ Ցյուրիխում ստորագրվեցին հայ-թուրքական հայտնի արձանագրությունները, Անկարայի ու Բաքվի դիրքորոշումն է, որ այդ փաստաթղթերը կարող են վավերացվել Թուրքիայի խորհրդարանում, և հայ-թուրքական հարաբերությունները կարող են նորմալանալ՝ եթե մինչ այդ կարգավորվի ղարաբաղյան հակամարտությունը: Այսինքն` Թուրքիան ու Ադրբեջանը ձգտում են զիջումներ կորզել Հայաստանից ղարաբաղյան հարցում: Հիշեցնենք, որ հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրումից ընդամենը երեք ամիս անց՝ 2010թ․ հունվարի 13-ին Մոսկվայում ընդունելով Թուրքիայի այն ժամանակվա վարչապետ Ռեջեփ Էրդողանին՝ Վլադիմիր Պուտինը, ով այդ ժամանակ ՌԴ վարչապետն էր, հայտարարեց՝ Մոսկվան «հետաքրքրված է թուրք-հայկական հարաբերությունների նորմալացմամբ», սակայն ճիշտ չէ այդ հարաբերություների նորմալացումը կապել ղարաբաղյան խնդրի հետ․ «Թե՛ ղարաբաղյան խնդիրը, և՛ թուրք-հայկական [խնդիրը] ինքնին շատ բարդ են: Ճիշտ չեմ համարում դրանք տեղադրել մեկ փաթեթում: Այդ խնդիրներից յուրաքանչյուրը առանձին վերցրած լուծելը շատ դժվար է: Իսկ եթե մենք այդ բոլորը մի կույտի մեջ ներառենք, այդ դեպքում լուծման հեռանկարը ավտոմատ կերպով շատ կհետաձգվի: Ուստի, մարտավարական և ռազմավարական տեսանկյուններից այդ խնդիրների՝ մեկ փաթեթի մեջ ներառելը համարում եմ ոչ նպատակահարմար»: Լավրովի երևանյան հայտարարությունից ժամեր անց Թուրքիայի ԱԳՆ-ն այն ողջունեց: Ինչին ի պատասխան երեկ՝ news.am-ի հետ զրույցում Հայաստանի փոխարտգործնախարար Շավարշ Քոչարյանը հայտարարեց. - «Թուրքիան իր բացահայտ միակողմանի դիրքորոշմամբ տեղ չունի, և պետք է հեռու պահվի Լեռնային Ղարաբաղի բանակցային գործընթացից: Միակ դրական ազդեցությունը, որ Անկարան կարող է ունենալ ԼՂ կարգավորման հարցում, այն է, որ Թուրքիան բացի Հայաստանի հետ սահմանը և վերջ դնի Ադրբեջանի սադրիչ և ապակառուցողական քայլերի խրախուսումը»: Կարո՞ղ էր վերջին տարիներին փոփոխվել Ռուսաստանի դիրքորոշումը` Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների հարցում: Կարող էր: Մանավանդ այսօր, երբ դարձյալ դեպի ջերմացում են գնում ռուս-թուրքական հարաբերությունները: Պատահական չէր վերջերս ԵԽԽՎ ամբիոնից Թուրքիայի արտգործնախարար Չաուշօղլուի հայտարարությունը` ԼՂ խնդրում ռուսական միջնորդության վերաբերյալ: Ադրբեջանն  ու Թուրքիան կրկին Մոսկվայից սպասելիքներ ունեն` Ղարաբաղի հարցում: Այդ է պատճառը, որ թե՛ Անկարան, թե՛ Բաքուն ակտիվացրել են խոսակցությունները ԼՂ խնդրի վերաբերյալ: Իսկ ինչ վերաբերում է Լավրովի հայտարարությանը` հայ-թուրքական հարաբերությունների և ԼՂ խնդրի միջև կապի մասին, ապա հատկանշական էր, որ այն հնչեց` հոկտեմբերի 10-ին Պուտինի Թուրքիա կատարած այցից հետո: Սրանից կարելի է ենթադրել, որ Թուրքիայի իշխանությունները Պուտինի հետ Ռուսաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի փաթեթի մեջ, ամենայն հավանականությամբ քննարկել են նաև  Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունները, բնականաբար` Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության լուծման փաթեթում: Մետաքսյա Շալունց