Անկարայի քրդական սարսափը. իրավիճակն էլ ավելի է խճճվում

Սիրիայում և Իրաքում քրդական ինքնավարությունների ստեղծումից հետո նույնը կանեն նաև Թուրքիայի քրդերը Թուրքական զինուժը նոր հարվածներ է հասցնում թուրք-սիրիական սահմանից 1 կմ հեռավորության վրա գտնվող Ջարաբլուս բնակավայրում տեղակայված դիրքերի ուղղությամբ։ «Անադոլու» գործակալությունը, վկայակոչելով ռազմական աղբյուրները, հաղորդում է, որ թուրքական զինված ուժերի հատուկ ստորաբաժանումները նախօրեին ոչնչացրել են Ջարաբլուսի հարավում գտնվող հրամանատարական կետեր և զինապահեստներ։ Թուրքական տասնյակ տանկեր ու ռազմական կործանիչներ անցած չորեքշաբթի ներխուժեցին Սիրիայի տարածք՝ պաշտոնական Անկարայի հավաստմամբ՝ Թուրքիայի սահմանամերձ շրջանները իսլամիստ ահաբեկիչներից մաքրելու նպատակով: Թուրքիայի նախագահ Թայիփ Էրդողանը հայտարարեց, թե Սիրիայի հյուսիսում թուրքական բանակի ու անվտանգության ուժերի սկսած ռազմական գործողություններն ուղղված են «Իսլամական պետության» և Քրդական դեմոկրատական միության ահաբեկիչների դեմ, որոնք շարունակ սպառնում են Թուրքիայի անվտանգությանը։ Մինչդեռ, Սիրիայի քրդերն ասում են՝ Անկարան ընդամենը օգտագործում է ահաբեկչության դեմ պայքարի պատրվակը՝ իրենց դիրքերը թուլացնելու համար: Նախագահ Ասադի վարչակազմը խիստ է արձագանքել Սիրիայում թուրքական զինուժի գործողություններին՝ հայտարարելով, որ Թուրքիան «ակնհայտորեն» խախտել է իր երկրի տարածքային ամբողջականությունը: Ըստ թուրքական ԶԼՄ-ների, Անկարան Սիրիայում ռազմական գործողություններ իրականացնելու ծրագիրը դեռ երկու տարի առաջ էր նախապատրաստել։ Թուրքական «Հյուրիյեթը», վկայակոչելով թուրքական բարձրաստիճան պաշտոնյաներին, գրում է, թե Սիրիա մտնելու ծրագրի իրականացմանը, մասնավորապես, խանգարել էր 2015-ի նոյեմբերին ռուսական Սու-24 ինքնաթիռի խոցման միջադեպը։ Սիրիայի տարածքում սկսված «Եփրատի վահան» անվանումը կրող այդ գործողության գլխավոր նպատակն, ըստ էության, Եփրատի արևելյան ափ քրդերի անցման կասեցումն է։ Թուրքական իշխանությունները բազմիցս են հայտարարել, որ երբեք թույլ չեն տա քրդերին պետություն ստեղծել Սիրիայի հյուսիսում։ «Մենք պաշտպանում ենք նաև Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունը։ Այնտեղ գործող ահաբեկչական խմբավորումների նպատակը անջատողական գործունեության ծավալումն է ինչպես Թուրքիայում, այնպես էլ Սիրիայում: Մասնավորապես, քրդերի նպատակն այս տարածքներում այսպես կոչված պետության ստեղծումն է։ Նրանք այդպիսի երազանք ունեն, որին երբեք չեն հասնելու», ասել է Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը։ Անկարան զգուշանում է, որ Սիրիայում և Իրաքում քրդական ինքնավարությունների ստեղծումից հետո նույնը կանեն նաև Թուրքիայի քրդերը, որոնք տասնամյակներ շարունակ պայքարում են երկրի արևելյան և հարավ-արևելյան հատվածներում ինքնավարություն ձևավորելու համար։ Ուշագրավն այն է, որ ԱՄՆ-ը ոչ միանշանակ է արձագանքում սիրիական Ջարաբլուսում Թուրքիայի ձեռնարկած քայլերին։ Միացյալ նահանգները պաշտպանում է Սիրիայում ԻՊ-ի զինյալների դեմ պայքար մղող քրդական ստորաբաժանումներին, որոնց դիրքերին հարվածում է նույն ԱՄՆ-ի դաշնակից Թուրքիան։ «Անադոլու» գործակալության հաղորդմամբ, ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերրին Ժնևում հայտարարել է, որ Միացյալ Նահանգները կողմ են Սիրիայի տարածքային ամբողջականությանը և չեն աջակցում քրդերի անկախացման որևէ նախաձեռնության։ «Մենք չափավոր կերպով համագործակցում ենք որոշ քրդական տարրերի հետ։ Հասկանում ենք, որ մեր դաշնակից Թուրքիան շատ զգայուն է այս հարցում», - ասել է Քերրին։ Սա հասկանալի հայտարարություն է, Վաշինգտոնն իր երկու դաշնակիցներից նախապատվություն է տալիս Թուրքիային՝ հուսալով փրկել թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները։ Սակայն Թուրքիայի սիրիական գործողություններով իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում գնալով ավելի է խճճվի։ «Եփրատի վահան» գործողությունը կշարունակվի մինչև քրդերի կողմից սպառնալիքի վերացմանը Թուրքայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը հայտարարել է, որ «Եփրատի վահան» գործողությունը, որը Թուրքիայի զինված ուժերը անցկացնում են Սիրիայի հյուսիսում, կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի վերացել սիրիական քրդերի ինքնապաշտպանական ուժերի կողմից Անկարային սպառնալիքը: «ԴԱԻՇ-ի դեմ մենք կշարունակենք պայքարել Ջարաբլուսում և Բաշիկում, և եթե հարկավոր լինի, նաև այլ վայրերում: Նույնպիսի վճռականությամբ ենք մենք տրամադրված Սիրիայի քրդական «Դեմոկրատական միության» կուսակցության նկատմամբ: Սիրիայի հյուսիսում մեր գործողությունը կշարունակվի մինչև այն ժամանակ, քանի դեռ մենք արմատախիլ չենք արել այդ անջատողական ահաբեկչական կազմակերպությունը», նշել է Էրդողանը միտինգի ժամանակ: «Ոչ մի ահաբեկչական խմբավորում չի կարող գերի վերցնել Թուրքիայի Հանրապետությունը։ Մենք լայնածավալ պատերազմ ենք սկսել բոլոր ահաբեկչական խմբավորումների դեմ։ Ինչպես ասում էր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը՝ անկախություն, կամ մահ», նշել է Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը՝ դատապարտելով Ջիզրե բնակավայրում տեղի ունեցած հերթական արյունալի հարձակումը։ Երկու շաբաթում` 6-7 պայթյուն Օրերս, Թուրքիայի հարավ-արևելյան քրդաբնակ Շըրնաք նահանգի Ջիզրե գավառում պայթեցվել է տեղի ոստիկանական բաժանմունքը։ Պայթյունն իրականացվել է բաժանմունքից 50 մետր հեռավորության վրա գտնվող պայթուցիկով լի բեռնատարի միջոցով։ Թուրքիայի առողջապահության նախարար Ռեջեփ Աքդաղի փոխանցմամբ՝ պայթյունի հետևանքով 11 հոգի զոհվել է, 78-ը՝ վիրավորվել, որոնց թվում 3-ը՝ քաղաքացիական անձինք։ Թուրքիայի իշխանությունները կատարվածի համար անմիջապես Քուրդիստանի բանվորական կուսակցությանն են մեղադրել, թեև դեռևս ոչ մի կառույց չի ստանձնել պայթյունի պատասխանատվությունը։ Ջիզրեում տեղի ունեցած ահաբեկչությունը դատապարտող հայտարարությամբ հանդես է եկել նաև Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը։ Վերջինս ուշադրություն է հրավիրել հետևյալ հանգամանքի վրա՝ ահաբեկչությունը տեղի է ունենում հենց այն ժամանակ, երբ թուրքական զորքերը Սիրիայի տարածքում ռազմական գործողություններ են իրականացնում։ Էրդողանն ընդգծել է՝ «Ոչ ոք թող չկասկածի, որ թուրք ժողովուրդը միասնաբար հաղթահարելու է բոլոր դժվարություններն ավելի մեծ վճռականությամբ»։ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Մևլութ Չավուշօղլուն էլ, դիմելով ահաբեկչության հեղինակներին, իր թվիթերյան էջում գրել է՝ «Ձեզ չի հաջողվելու Թուրքիային ծնկի բերել»։ Վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում Թուրքիայի տարբեր շրջաններում՝ Մարդինում, Վանում, Էլազըղում, Դիարբեքիրում, Գազիանթեփում տեղի ունեցած պայթյունների հետևանքով շուրջ 100 ոստիկան և քաղաքացի է զոհվել, հարյուրավոր մարդիկ վիրավորվել են։ Թուրքական իշխանություններն այս բոլոր ահաբեկչական գործողությունների համար մեղադրում են Քուրդիստանի բանվորական կուսակցությանը։ Թուրքիայի հետ սահմանին գտնվող սիրիական Ջարաբլուս քաղաքի մերձակայքում թուրքական զինուժի կողմից օրերս սկսված ռազմական գործողությունները սաստկացրել են թուրք-քրդական բախումները։ «Եփրատի վահան» անվանումը ստացած թուրքական գործողության գլխավոր նպատակը, ըստ էության, կանխելն է քրդերի անցումը Եփրատի արևելյան ափ։ Թուրքիայի իշխանությունները բազմիցս հայտարարել են՝ երբեք թույլ չեն տա քրդերին՝ պետություն ստեղծել Սիրիայի հյուսիսում։ Մետաքսյա Շալունց