Ռուսաստանը` Հայաստանը մեկուսացնող ծրագրերում

Իրան-Ռուսաստան-Ադրբեջան եռակողմ ձևաչափով համագործակցությունն, ինչպես երևում է նորանոր բարձունքներ է գրավում: Մենք ականատես ենք դառնում թե ինչպես են Ռուսաստանը, Իրանն ու Ադրբեջանը լուրջ տարածաշրջանային նախագծեր իրականացնում: Իրավիճակն այստեղ նախ հետաքրքրական է այն առումով, որ պաշտոնական Երևանը որոշակի հետաքրքրություն էր ցուցաբերում Իրանի հետ հարաբերությունները զարգացնելու ուղղությամբ, սակայն որևէ շոշափելի արդյունք այդպես էլ չի նկատվում: Մյուս կարևոր հանգամանքն է, որ փաստացի, Ռուսաստանը ներգրավել է Հայաստանը մեկուսացնող ծրագրերում` առանց կաշկանդվելու, իսկ սա չի կարող չգնահատել Ալիևը: Այսպես, Ադրբեջանում Իրանի դեսպան Մոհսուն Պակ Աինը հայտարարել է, որ Իրան-Ռուսաստան-Ադրբեջան եռակողմ ձևաչափով հանդիպումներն ապագայում կարող են դառնալ կանոնավոր: «Կարծում եմ, որ այդ հանդիպումները կանցկացվեն նաև ապագայում: Միգուցե չանցկացվեն պետությունների ղեկավարների մակարդակով, սակայն կանցկացվեն նախարարների մակարդակով: Հավանական է, որ եռակողմ ձևաչափով այդ հանդիպումները` պետությունների ղեկավարների մակարդակով, անցկացվեն տարեկան մեկ անգամ: Այսօրվա եռակողմ հանդիպումը շատ կարևոր է: Դա նոր գործընթաց է (երեք երկրների միջև) հարաբերություններում: Մինչ այժմ չեն անցկացվել նման հանդիպումներ: Թե՛ տարածաշրջանի երկրները, թե՛ աշխարհի մյուս երկրները մեծ հետաքրքրությամբ են հետևում այդ հանդիպմանն ու այդ ձևաչափին»: Նախօրեին հրապարակվել է Ռուսաստանի, Իրանի և Ադրբեջանի նախագահների հայտարարության նախագիծը: Ռուսաստանը, Իրանը և Ադրբեջանը միջոցներ կձեռնարկեն տրանսպորտային ենթակառուցվածքների, այդ թվում` «Հյուսիս-Հարավ» միջանցքի զարգացման գծով: Ըստ «ՌԻԱ Նովոստի» գործակալությանը հասած տեղեկությունների` Բաքվում Ռուսաստանի, Իրանի և Ադրբեջանի նախագահներ Վլադիմիր Պուտինի, Հասան Ռոուհանիի և Իլհամ Ալիևի հանդիպման արդյունքներով հայտարարության նախագծում նշվում է, որ կողմերը մտադիր են պաշտպանել տարածաշրջանային տրանսպորտա-կոմունիկացիոն հնարավորությունների ինտեգրացիայի գծով ջանքերը, որոնք ուղղված են շրջակա միջավայրի համար տնտեսապես շահութաբեր և անվտանգ տրանսպորտային ենթակառուցվածքի ստեղծմանը, մտադիր են արդյունավետ քայլեր ձեռնարկել «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքին զուգահեռ ուղևորների և ապրանքների փոխադրման առկա հնարավորությունների լավացման նպատակով տրանսպորտա-կոմունիկացիոն ենթակառուցվածքի զարգացման համար: Մոսկվան Թեհրանը և Բաքուն մտադիր են հետագայում ևս «ներդրում կատարել «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի զարգացման շրջանակում երկաթուղային ճանապարհների միացման և արդյունավետության բարձրացման գծով»: «Հյուսիս-Հարավ» միջանցքը կոչված է միացնել Հյուսիսային Եվրոպան Հարավ-արևելյան Ասիայի հետ: Նախագծի իրականացման ընթացքում կմիացվեն Ադրբեջանի, Իրանի և Ռուսաստանի երկաթուղային ճանապարհները: Առաջին փուլում «Հյուսիս-Հարավ» միջանցքով ծրագրվում է տարեկան 5 մլն տ բեռներ փոխադրել, իսկ հետագայում` 10 մլն տոննայից ավելի: Բացի այդ,  Բաքուն առաջարկում է էներգամիջանցք ստեղծել Ադրբեջանի, Ռուսաստանի և Իրանի միջև՝ դուրս գալով էլեկտրաէներգիայի նոր շուկա: Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն այս առիթով նշել է, որ Ադրբեջանը արդեն էլեկտրաէներգիա ներկրող երկրից դարձել է արտահանող երկիր, արտահանման ներուժը աճում է. «Վստահ եմ, որ համատեղ ջանքերով մենք կարող ենք հասնել հուսալի էներգետիկական միջանցքի ստեղծմանը: Տվյալ միջանցքը կարող է ապահովել էներգափոխանակությունը 3 երկրների միջև և նոր շուկաներ դուրս գալ»,- ասել է Ալիևը՝ ելույթ ունենալով Ադրբեջանի, Ռուսաստանի և Իրանի նախագահների հանդիպման ժամանակ: Այսօր Իրանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև համագործակցության նոր ձևաչափ է ստեղծվում, վստահեցրել է Ալիևը` հավելելով. «Սա պատմական պահ է: Այսօր երեք երկրների միջև ստեղծվում է համագործակցության նոր ձևաչափ»: Իրանի Կենտրոնական բանկի ղեկավար Վալիուլլա Սեյֆն էլ իր հայտնել է, որ Իրանը և Ադրբեջանը մտադիր են տարածաշրջանային միացյալ բանկ ստեղծել և այդ քայլով զարգացնել երկու երկրների ֆինանսական փոխհամագործակցությունը. «Այդ առաջարկը մենք ենք արել բանկային հարաբերությունների խորացման նպատակով, ինչպես նաև հաշվարկային գործողությունների պարզեցման համար, և այն դարձավ համաձայնության առարկա: Ապագայում կարվեն բոլոր անհրաժեշտ քայլերը այդ բանկի ստեղծման համար»: ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Բաքվում հանդիպել է Իրանի նախագահ Հասան Ռուհանիի հետ, որի ժամանակ հիշատակել է Թեհրանում իրեն ցուցաբերված ջերմ ընդունելությունը: Պուտինն ընդգծել է բոլոր ոլորտներում ռուս-իրանական հարաբերություններում առաջընթացի գրանցումը. «Այդ ընթացքում մենք մեր երկկողմ հարաբերությունների զարգացման հարցում հաղթահարել ենք ոչ փոքր ճանապարհ, մեր բարեկամական հարաբերությունները ամրապնդվում են, դրանք կրում են բազմապլանային բնույթ: Դա վերաբերում է նաև տնտեսական հարաբերություններին, քաղաքական շփումներին, մարդասիրական ոլորտին: Մենք պետք է շնորհակալ լինենք Ադրբեջանի նախագահին՝ Իլհամ Ալիևին, որ նա կազմակերպել է այս հանդիպումը, որը մեզ հնարավորություն է տալիս նաև եռակողմ ձևաչափով խոսել տարածաշրջանի իրավիճակի մասին»: Իսկ Իրանի նախագահն իր հերթին հայտարարել է, որ Պուտինի այցը Թեհրան շատ արդյունավետ էր երկկողմ հարաբերությունների զարգացման համար, ինչպես նաև դրական է համարել միջուկային համաձայնագրի ձեռք բերման հարցում Ռուսաստանի դերակատարությունը. «Մենք երբեք չենք մոռանա Ձեր անձնական դերն այդ համաձայնագրի իրագործման հարցում: Մեզ մեծապես ուրախացնում է այն, որ մենք դիտարկում ենք ապրանքաշրջանառության աճն ու երկկողմ հարաբերությունները: Այսօր լավ հնարավորություն է, որ մենք առաջին անգամ խորհրդակցենք երեքով, որ առաջին անգամ հանդիպում են Ռուսաստանի, Իրանի ու Ադրբեջանի նախագահները: Մենք կարող ենք կարևոր դեր խաղալ երեք երկրների եռակողմ հարաբերությունների ամրապնդման, ինչպես նաև մեր տարածաշրջանի կայունության ու անվտանգության ամրապնդման հարցում»: Մետաքսյա Շալունց